نقش حیاتی قرنطینه گیاهی در امنیت غذایی و اقتصاد ملی ایران

در همایشی به مناسبت روز جهانی قرنطینه و بهداشت گیاهی، مریم جلیلی‌مقدم، رئیس سازمان حفظ نباتات کشور، بر نقش حیاتی قرنطینه گیاهی در تضمین امنیت غذایی، پایداری محیط زیست و تقویت اقتصاد ملی تأکید کرد. این روز جهانی که هر سال در تاریخ ۱۲ مه با تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد گرامی داشته می‌شود، فرصتی برای بازنگری در اهمیت این حوزه فراهم می‌آورد.

تهدید آفات و بیماری‌ها: چالشی جدی برای کشاورزی ایران

رئیس سازمان حفظ نباتات با اشاره به اینکه گیاهان بیش از ۸۰ درصد غذای بشر و ۹۸ درصد اکسیژن اتمسفر را تأمین می‌کنند، هشدار داد که آفات و بیماری‌های گیاهی سالانه تا ۴۰ درصد از محصولات کشاورزی جهان را از بین می‌برند. این آمار برای کشوری مانند ایران که با چالش‌های آبی و اقلیمی دست و پنجه نرم می‌کند، زنگ خطری جدی محسوب می‌شود. از دست رفتن هر هکتار محصول، علاوه بر کاهش درآمد کشاورزان، فشار بر منابع آبی و افزایش وابستگی به واردات را در پی دارد.

جایگاه ایران در کنوانسیون بین‌المللی حفظ نباتات

ایران به عنوان نماینده رسمی در کنوانسیون بین‌المللی حفظ نباتات (IPPC)، تعهدات جدی در قبال اجرای استانداردهای بین‌المللی بهداشت گیاهی دارد. سازمان حفظ نباتات موظف است هم مرزهای کشور را در برابر ورود آفات و بیماری‌های قرنطینه‌ای مصون نگه دارد و هم با رعایت استانداردهای ملی و بین‌المللی، صادرات، ترانزیت و واردات محصولات کشاورزی را تسهیل کند. این دو مأموریت مکمل یکدیگر بوده و نقش بسزایی در حفظ سلامت محصولات کشاورزی دارند.

تغییر اقلیم و گسترش آفات مهاجم

تنوع اقلیمی گسترده کشور، موقعیت جغرافیایی و حجم بالای تبادلات تجاری کشاورزی، اهمیت بخش قرنطینه را دوچندان می‌کند. تغییر اقلیم این چالش را پیچیده‌تر کرده است؛ آفاتی که پیش‌تر به مناطق خاصی محدود بودند، اکنون به عرض‌های جغرافیایی بالاتر نفوذ می‌کنند. گونه‌های مهاجم جدید با سرعتی فراتر از توان واکنش‌های سنتی گسترش می‌یابند، که لزوم به‌روزرسانی مداوم رویکردهای پیشگیرانه و واکنش سریع را ایجاب می‌کند.

رویکردهای سه‌گانه سازمان: پیشگیری، پایش و توانمندسازی

رویکرد سازمان حفظ نباتات بر سه پایه اصلی استوار است:

• پیشگیری: تقویت بازرسی‌های مرزی، دیجیتالی‌سازی فرآیندهای صدور گواهی بهداشت گیاهی و به‌روزرسانی فهرست آفات قرنطینه‌ای بر اساس آخرین استانداردهای IPPC.
• پایش: گسترش شبکه‌های هشدار اولیه در مناطق مستعد و تقویت همکاری با سازمان‌های بین‌المللی برای تبادل اطلاعات به‌هنگام.
• توانمندسازی: برنامه‌های آموزشی مستمر و تقویت پست‌ها و مراکز قرنطینه‌ای داخلی و نقاط صفر مرزی.

همکاری بین‌بخشی: کلید موفقیت

مقابله همه‌جانبه با تهدیدات بهداشت گیاهی نیازمند تعامل و همکاری گسترده با نهادهایی چون گمرک، معاونت‌ها و سازمان‌های همکار، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و بخش خصوصی است. سازمان حفظ نباتات در سال‌های اخیر گام‌های جدی در این مسیر برداشته و تقویت این همکاری‌ها را در دستور کار خود قرار داده است.