طرح ملی تعویض موتور کولرهای آبی: راهکاری برای بهینه‌سازی مصرف برق در تابستان

اهمیت مدیریت مصرف و سهم سرمایش از برق کشور

طرح تعویض موتور کولرهای آبی با موتورهای کم‌مصرف BLDC، در دسته ابزارهای مدیریت سمت تقاضا قرار می‌گیرد. این رویکرد به جای افزایش ظرفیت تولید، بر بهینه‌سازی مصرف موجود تمرکز دارد. با توجه به اینکه بار سرمایشی در ماه‌های گرم سال، سهمی حدود ۳۰ تا ۳۵ درصدی از کل مصرف برق کشور را به خود اختصاص می‌دهد، بهینه‌سازی تجهیزات سرمایشی می‌تواند نقش قابل‌توجهی در کنترل مصرف ایفا کند.

اکبر حسن‌بکلو، سرپرست معاونت هماهنگی توزیع توانیر، تاکید کرده است که کولرهای آبی همچنان از پرمصرف‌ترین تجهیزات سرمایشی در بسیاری از مناطق کشور هستند و استفاده از موتورهای BLDC می‌تواند مصرف برق آنها را به طور محسوسی کاهش داده و بازدهی را بهبود بخشد.

مدل تامین مالی و چالش‌های اقتصادی

نکته اصلی در این طرح، مدل تامین مالی آن است. اگرچه تعویض تجهیزات برای مشترکان رایگان است، اما هزینه آن به شرکت‌های مجری یا ساختارهای حمایتی و نهادی منتقل می‌شود. تامین مالی این طرح بر پایه گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی تعریف شده است؛ به این معنا که کاهش مصرف برق ناشی از تعویض موتورها به صورت گواهی قابل معامله ثبت شده و بخشی از هزینه‌های اجرای پروژه از محل همین گواهی‌ها جبران می‌شود. در این مدل، صرفه‌جویی انرژی به یک دارایی مالی تبدیل شده و منبع بازگشت سرمایه طرح را ایفا می‌کند.

با این حال، امین گشتی، کارشناس حوزه برق، معتقد است که صرفه‌جویی اقتصادی حاصل از این طرح برای بسیاری از خانوارها با تعرفه‌های فعلی برق، آنقدر محسوس نیست که انگیزه لازم برای مشارکت را ایجاد کند. همچنین، نبود مشوق اقتصادی مشخص برای خانوارها و بوروکراسی اداری می‌تواند استقبال عمومی را محدود سازد.

سازوکار اجرایی و شروط مشارکت

اجرای طرح تعویض موتور کولرهای آبی فراتر از نصب یک تجهیز جدید است و در قالب یک قرارداد چندلایه میان مجری و مشترک تعریف می‌شود. بر اساس ضوابط اجرایی:

• تعویض تنها در صورتی بدون وقفه انجام می‌شود که موتور انتخابی با مشخصات فنی موتور فعلی یکسان باشد.
• مالکیت منافع ناشی از صرفه‌جویی انرژی و گواهی‌های مرتبط به طور کامل در اختیار مجری طرح قرار می‌گیرد.
• داغی تجهیزات قدیمی نیز به عنوان بخشی از مدل اقتصادی پروژه جمع‌آوری می‌شود.
• الزامات نظارتی دوره‌ای، تعهد به حفظ تجهیزات در محل نصب برای حداقل 5 سال و مسئولیت‌پذیری کامل در قبال خرابی یا جابه‌جایی وجود دارد.

این شرایط، مشارکت در طرح را به یک رابطه قراردادی بلندمدت و ورود به یک چارچوب تنظیم‌گری انرژی با تعهدات مشخص تبدیل می‌کند.

مزایای فنی موتورهای BLDC و پمپ‌های هوشمند

ساسان سیفی، مدیرعامل شرکت پیمانکار طرح، به مزایای فنی موتورهای BLDC اشاره کرده است. این موتورها علاوه بر کاهش مصرف برق، بازدهی بالاتری دارند و قابلیت تنظیم و کنترل بیشتری نسبت به کولرهای قدیمی با دور ثابت ارائه می‌کنند. در فرآیند نوسازی، علاوه بر موتور، پمپ‌های هوشمند نیز نصب می‌شوند که می‌توانند با افزایش رطوبت، به صورت خودکار جریان آب را قطع کرده و به این ترتیب، بخشی از مصرف آب را نیز کاهش دهند.

سیفی تخمین می‌زند که هر موتور BLDC در بازار حدود ۲۵ میلیون تومان قیمت دارد و هزینه نهایی تعویض به همراه تجهیزات و نصب ممکن است به حدود ۳۰ میلیون تومان برسد، اما این هزینه از مشترکان دریافت نمی‌شود. او تاکید می‌کند که هر کولر تعویض‌شده به طور میانگین حدود ۵۰۰ وات در ساعت صرفه‌جویی برق ایجاد می‌کند که در فصل گرما رقم قابل‌توجهی است.

چشم‌انداز طرح در مدیریت انرژی

این پروژه به عنوان یک مداخله در الگوی مصرف برق خانگی، با هدف کاهش فشار شبکه در ساعات اوج تابستان طراحی شده است. منطق فنی طرح بر کاهش توان مصرفی هر دستگاه استوار است، اما اثر آن در سطح کلان به میزان پوشش اجرایی و استمرار استفاده از تجهیزات جدید وابسته است. با توجه به واقعی‌تر شدن تدریجی قیمت برق و افزایش تعرفه‌ها، حساسیت مشترکان نسبت به مصرف انرژی بیشتر شده و استقبال از طرح‌های کاهش مصرف برق رو به افزایش است. این طرح می‌تواند زمینه‌ای برای آشنایی بیشتر مشترکان با تجهیزات کم‌مصرف و فناوری‌های نوین حوزه انرژی فراهم کرده و در بلندمدت به تغییر الگوی مصرف در بخش خانگی منجر شود.