نوسانات بی‌سابقه و رقابت شدید در بازار سیمان ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵

بازار سیمان ایران در اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۵، یکی از پرنوسان‌ترین دوره‌های خود را در سال‌های اخیر پشت سر گذاشت. با وجود گذشت نیمه اول این ماه، شکاف عمیق میان عرضه و تقاضا در بورس کالای ایران به وضوح نمایان شد و رقابت فشرده خریداران برای دستیابی به محموله‌های سیمان، قیمت‌ها را به سطوحی رساند که فعالان صنعت را شگفت‌زده کرد.

داده‌های معاملاتی بورس کالا حاکی از آن است که در اغلب انواع سیمان، حجم تقاضا چندین برابر عرضه بوده است. این وضعیت منجر به رقابت قیمتی شدیدی شد که در برخی عرضه‌ها، قیمت‌ها را تا بیش از ۷۰ درصد بالاتر از نرخ پایه افزایش داد. این پویایی بازار، نه تنها نشان‌دهنده موقعیت ویژه در صنعت سیمان است، بلکه بازتابی از شرایط کلان اقتصادی ایران، تورم انتظاری، محدودیت‌های تولید و نااطمینانی‌های موجود در بازارهای کالایی نیز محسوب می‌شود. به‌ویژه در شرایط کنونی که بازسازی خرابی‌های ناشی از جنگ اخیر آغاز شده، تقاضا برای سیمان رو به افزایش است.

سیمان تیپ ۲-۴۲/۵: ستاره بازار

در اردیبهشت ماه امسال، سیمان تیپ ۲-۴۲/۵ همچنان اصلی‌ترین محصول بازار بود و بیشترین حجم معاملات را به خود اختصاص داد. حجم عرضه این محصول به بیش از ۲ میلیون تن رسید، اما تقاضا برای آن تقریباً دو برابر این میزان بود؛ این موضوع نشان می‌دهد که بازار همچنان با عطش خرید مواجه است.

این رشد تقاضا در شرایطی رخ داد که با وجود رکود نسبی در صنعت ساخت‌وساز، برخی از فعالیت‌ها و پروژه‌ها برای بازسازی آسیب‌های جنگی آغاز شده‌اند. در چنین فضایی، هرگونه کاهش عرضه یا نگرانی از کمبود تولید می‌تواند بلافاصله به رشد قیمت‌ها منجر شود.

ریشه‌های افزایش قیمت‌ها: فراتر از تقاضا

بررسی دقیق داده‌های معاملاتی قیمت انواع مختلف سیمان در اردیبهشت ماه نشان می‌دهد که افزایش قیمت را نمی‌توان تنها به رشد تقاضا نسبت داد. بخش قابل توجهی از این جهش قیمتی ناشی از نگرانی‌های تولیدکنندگان و خریداران درباره آینده هزینه‌های تولید بود. عواملی چون:

• افزایش نرخ انرژی
• احتمال محدودیت برق صنایع در فصل گرم
• رشد هزینه حمل‌ونقل
• نوسانات نرخ ارز

همگی باعث شدند فعالان بازار تصور کنند که قیمت سیمان در ماه‌های آینده نیز افزایشی خواهد بود. همین انتظارات تورمی، فضای رقابتی بورس کالا را تشدید کرد و خریداران ترجیح دادند با هر قیمتی سهم بیشتری از بازار را در اختیار بگیرند.

مزیت جغرافیایی در بازار سیمان

در میان شرکت‌های سیمانی، برخی تولیدکنندگان بیش از دیگران مورد توجه بازار قرار گرفتند. سیمان فیروزکوه یکی از شاخص‌ترین نمونه‌ها بود که عرضه‌های آن در برخی معاملات با رقابت نزدیک به ۸۰ درصدی مواجه شد. موقعیت جغرافیایی این کارخانه نقش مهمی در جذابیت آن دارد:

• قرار گرفتن در نزدیکی بازار بزرگ مصرف تهران و استان‌های شمالی
• دسترسی مناسب به شبکه حمل‌ونقل
• فاصله کمتر تا مراکز مصرف

این عوامل باعث کاهش هزینه تمام‌شده خرید برای مصرف‌کنندگان می‌شود و به همین دلیل خریداران حاضرند برای محصولات این شرکت قیمت‌های بالاتری بپردازند. در بازاری که هزینه حمل سهم قابل توجهی از بهای نهایی سیمان را تشکیل می‌دهد، نزدیکی جغرافیایی به بازار مصرف مزیت تعیین‌کننده‌ای محسوب می‌شود.

شرکت سیمان بجنورد نیز از دیگر تولیدکنندگانی بود که رقابت بالایی را تجربه کرد. این شرکت به دلیل موقعیت استراتژیک خود در شمال شرق کشور، بخش مهمی از بازار خراسان و حتی صادرات به کشورهای همسایه شرقی را پوشش می‌دهد. افزایش پروژه‌های عمرانی در شرق کشور و محدودیت نسبی تولید در برخی استان‌های همجوار، باعث شد تقاضا برای محصولات این کارخانه بالا بماند. از سوی دیگر، هزینه بالای انتقال سیمان از مناطق مرکزی به شرق کشور موجب شده تولیدکنندگان محلی مزیت رقابتی قابل توجهی داشته باشند.

در غرب کشور نیز کارخانه‌هایی مانند سیمان کردستان و سیمان غرب به دلیل نزدیکی به بازار عراق و مسیرهای صادراتی، همواره تحت تأثیر تحولات منطقه‌ای قرار دارند. هرچند صادرات سیمان ایران در سال‌های اخیر با محدودیت‌هایی مواجه بوده، اما همچنان بازارهای صادراتی برای برخی تولیدکنندگان جذاب است و همین مسئله بخشی از عرضه داخلی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. زمانی که نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند، تمایل کارخانه‌ها به صادرات بیشتر می‌شود زیرا درآمد ارزی می‌تواند سودآوری بالاتری ایجاد کند. این موضوع در نهایت ممکن است به کاهش عرضه در بازار داخلی و افزایش رقابت در بورس کالا منجر شود.

سیمان مرکب و نگرانی از محدودیت برق

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بازار سیمان در اردیبهشت، رشد شدید قیمت در برخی تیپ‌های خاص بود. سیمان مرکب بیشترین افزایش قیمت را ثبت کرد و نرخ آن نسبت به ماه قبل جهشی قابل توجه داشت. کارشناسان معتقدند این رشد به دلیل محدود بودن عرضه و افزایش مصرف در پروژه‌های خاص عمرانی رخ داده است. همچنین برخی خریداران با هدف ذخیره‌سازی و خرید پیش‌دستانه وارد بازار شدند؛ رفتاری که معمولاً در دوره‌های تورمی مشاهده می‌شود. در چنین شرایطی، بورس کالا به محلی برای کشف انتظارات تورمی تبدیل می‌شود و رقابت‌های سنگین، بیش از آنکه ناشی از نیاز واقعی مصرف باشد، حاصل نگرانی از آینده قیمت‌هاست.

عامل دیگری که در اردیبهشت امسال بر بازار تأثیر گذاشت، نگرانی درباره محدودیت برق صنایع بود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که با آغاز فصل گرما، کارخانه‌های سیمان معمولاً با محدودیت مصرف برق مواجه می‌شوند و این مسئله تولید را کاهش می‌دهد. بسیاری از خریداران در اردیبهشت تلاش کردند پیش از آغاز محدودیت‌های تابستانه، خریدهای خود را تکمیل کنند. همین رفتار موجب شد فشار تقاضا در بورس کالا افزایش یابد و رقابت‌ها شدیدتر شود. در واقع بخشی از التهاب بازار، ناشی از پیش‌بینی کمبود عرضه در ماه‌های آینده بود.

نقش بورس کالا در شفافیت بازار

در این میان، بورس کالا همچنان مهم‌ترین مرجع شفافیت در بازار سیمان محسوب می‌شود. پیش از عرضه سیمان در بورس، بازار این محصول به شدت تحت تأثیر واسطه‌ها و معاملات غیرشفاف قرار داشت، اما اکنون داده‌های معاملاتی امکان تحلیل دقیق‌تر وضعیت بازار را فراهم کرده است. با این حال، معاملات در میانه بهار امسال نشان می‌دهد که حتی سازوکار بورس نیز نمی‌تواند به تنهایی مانع جهش قیمت‌ها شود؛ زیرا زمانی که عرضه محدود و انتظارات تورمی بالا باشد، رقابت طبیعی خریداران قیمت‌ها را افزایش می‌دهد.