انتقادات تند ناشران به نمایشگاه مجازی کتاب تهران

آیین‌نامه‌های مبهم و سردرگمی ناشران

خداپناهی با اشاره به اینکه این هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب است و باید رویه‌های مشخصی وجود داشته باشد، اظهار داشت: «آیین‌نامه نمایشگاه مجازی گاهی مفاهیم واضحی ندارد و باعث سردرگمی می‌شود.» این ابهامات در حالی مطرح می‌شود که انتظار می‌رود با تکرار برگزاری، فرآیندها شفاف‌تر شده باشند.

زمان‌بندی نامناسب نمایشگاه مجازی

یکی از انتقادات اصلی این ناشر، زمان برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب (۲۶ اردیبهشت تا ۲ خرداد) است. او توضیح داد:

«پس از تعطیلی کسب‌وکارها و تورم حاکم بر کشور، جیب‌ها خالی است. متأسفانه قشر کتاب‌دوست همیشه کمتر پول دارد و امکان خرید کتاب برایشان مقدور نیست. بازه زمانی انتخاب‌شده به گونه‌ای نیست که حتی مستمری‌بگیران و حقوق‌بگیران نیز حقوق‌شان را دریافت کرده باشند. قاعده بر این است که در پایان ماه حقوق افراد را واریز کنند که دو روز بعدش نمایشگاه تمام می‌شود. می‌شد زمان برگزاری نمایشگاه را مدیریت و زمان بهتری انتخاب کرد.»

او همچنین به مشکل عدم امکان برنامه‌ریزی برای انتشار کتاب‌های جدید اشاره کرد. ناشران به دلیل اطلاع‌رسانی دیرهنگام (اول اردیبهشت برای نمایشگاه آخر اردیبهشت) نتوانسته‌اند کتاب‌های جدید را به موقع منتشر و اعلام وصول کنند.

افزایش سرسام‌آور هزینه‌ها و مشکلات تولید

خداپناهی به افزایش بی‌سابقه قیمت ملزومات چاپ اشاره کرد: «قیمت کاغذ به عدد عجیب و غریبی رسیده است. قیمت خدمات چاپ نیز تا دو برابر و گاه چهار برابر افزایش پیدا کرده است.» این افزایش هزینه‌ها در کنار عدم امکان عرضه کتاب‌های جدید، سودآوری ناشران در نمایشگاه مجازی را به شدت کاهش می‌دهد.

کارمزد خانه کتاب و سهم ارشاد

مدیر انتشارات بهنام از دریافت کارمزد توسط خانه کتاب و ادبیات ایران انتقاد کرد. او بیان داشت:

• در دوره‌های اول تا چهارم نمایشگاه مجازی، کارمزدی دریافت نمی‌شد.
• در نمایشگاه پنجم، ۳ درصد کارمزد در زمان تسویه حساب درخواست شد.
• در نمایشگاه ششم نیز ۳ درصد کارمزد اعمال شد.
• امسال، خانه کتاب در ابتدا ۵ درصد کارمزد درخواست کرد که پس از مذاکره به ۴ درصد کاهش یافت.

این ناشر این اقدام را «دریافت کارمزد برای انجام وظیفه» یک نهاد دولتی دانست و آن را غیرقابل توجیه خواند. او همچنین به تخفیف ۱۵ درصدی ناشران و ۱۰ درصدی خانه کتاب تا سقف ۲ میلیون تومان برای خریداران اشاره کرد.

ابهامات در آیین‌نامه پستی و هزینه‌های ارسال

یکی دیگر از چالش‌های مطرح شده، ابهامات در آیین‌نامه پستی است. خداپناهی اظهار داشت: «در آیین‌نامه برگزاری نمایشگاه مجازی گفته شده، بسته سوم به عهده ناشر است. ما با یک بسته روبه‌رو نیستم، ما با وزن سروکار داریم. شفاف بفرمایند به ازای هر کیلو ناشر چقدر باید پرداخت کند تا من ناشر تکلیف خود را بدانم.»

او توضیح داد که هزینه ارسال هر کیلو کتاب ۸۰ هزار تومان است که ۴۰ درصد آن تخفیف پست، ۳۰ درصد بر عهده ناشر و ۳۰ درصد بر عهده وزارت ارشاد است. اما در مورد بسته سوم، تمام هزینه بر عهده ناشر خواهد بود. وی با ذکر مثال، هزینه‌های بسته‌بندی را نیز مطرح کرد:

• قیمت پاکت: ۱۷ تا ۲۳ هزار تومان
• قیمت کارتن: ۲۵ تا ۳۰ هزار تومان
• یک بسته نوار چسب پهن: ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان

او تخمین زد که برای ارسال یک کتاب ۳۰۰ هزار تومانی، ناشر حدود ۳۶ درصد از قیمت کتاب را باید صرف هزینه‌های ارسال و بسته‌بندی کند که با تخفیف‌های داده شده، عملاً سودی برای ناشر باقی نمی‌ماند.

مشکلات فنی سامانه و تداخل با پلتفرم‌های دیجیتال

خداپناهی از عدم فعالیت پنل ناشران تا تاریخ ۲۲ اردیبهشت، تنها چهار روز مانده به آغاز نمایشگاه، انتقاد کرد. او همچنین به حضور همزمان ناشران و پلتفرم‌های دیجیتال اشاره کرد که می‌تواند تداخل ایجاد کند. او بیان داشت که پلتفرم‌ها می‌توانند کتاب‌های ۱۵ سال پیش را عرضه کنند، در حالی که ناشران تنها مجاز به عرضه کتاب‌های ۵ سال اخیر هستند. این تناقض می‌تواند خریداران را به سمت پلتفرم‌ها سوق دهد و فرصت نقدینگی را از ناشران بگیرد.

جریمه‌های ناعادلانه و تأخیر در تسویه حساب

مدیر انتشارات بهنام به بند جریمه ۴ برابری در آیین‌نامه اشاره کرد که در صورت عدم تحویل کتاب به خریدار، ناشر را متحمل خسارت می‌کند و تسویه حساب سایر فروش‌ها را نیز متوقف می‌سازد. این در حالی است که سال گذشته، تسویه حساب خانه کتاب با ناشران تا چهار ماه به طول انجامید و صدای اعتراضی از ناشران شنیده نشد.

با وجود تمام این چالش‌ها، خداپناهی بر اهمیت برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تأکید کرد و ابراز امیدواری نمود که تجدید نظری در آیین‌نامه‌ها و رویه‌ها صورت گیرد تا صنعت نشر در این شرایط دشوار بتواند به حیات خود ادامه دهد.