شترداری در هرمزگان؛ از معیشت روستایی تا دامداری هوشمند و سازگار با اقلیم خشک

اهمیت استراتژیک شترداری در هرمزگان

بر اساس آمارها، بیش از ۳۲۴۵ نفر به صورت مستقیم در حوزه شترداری در هرمزگان فعالیت دارند و این حرفه به یکی از مشاغل پایدار روستایی تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند که شتر به دلیل نیاز بسیار کمتر به آب و خوراک در مقایسه با سایر دام‌های سنگین و توانایی بالای سازگاری با اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک، از اهمیت استراتژیک برخوردار است.

• تغذیه متنوع: شتر عمدتاً از گونه‌های گیاهی مقاوم و کم‌مصرف مانند آکاسیای چتری، کهور ایرانی، خارشتر، قیچ، شوره، کنار و حتی برگ درختان حرا تغذیه می‌کند که اغلب برای سایر دام‌ها غیرقابل استفاده هستند.
• نقش راهبردی: این ویژگی‌ها باعث شده تا شتر در معادلات جدید امنیت غذایی، مدیریت منابع طبیعی و سازگاری با تغییرات اقلیمی جایگاهی کلیدی پیدا کند.

هرمزگان؛ قطب سوم پرورش شتر در کشور

حمید آمیغی، مدیر امور دام سازمان جهادکشاورزی هرمزگان، با تأکید بر جایگاه این استان در صنعت شترداری کشور، اظهار داشت: «هرمزگان با نزدیک به ۲۰ هزار نفر شتر، سومین استان پیشرو کشور در پرورش شتر به شمار می‌رود.» وی افزود که در حال حاضر ۳۲۴۵ نفر به صورت مستقیم در این حوزه فعالیت دارند و شترداری به یکی از مشاغل سودآور روستایی در بسیاری از مناطق هرمزگان تبدیل شده است.

بازار مصرف و ارزش اقتصادی محصولات شتر

آمیغی به بازار رو به رشد محصولات شتر اشاره کرد و گفت: «افزایش تقاضا برای گوشت شتر در استان‌های یزد، کرمان، فارس، خراسان جنوبی و اصفهان، بازار مناسبی برای دامداران هرمزگانی ایجاد کرده و سالانه حدود ۱۰۰۰ نفر شتر از این استان به بازارهای هدف ارسال می‌شود.» او شتر را دامی چندمنظوره و اقتصادی توصیف کرد که گوشت، شیر و پوست آن هر کدام ارزش اقتصادی مناسبی دارند.

حمایت‌ها و تسهیلات بانکی

برای توسعه این صنعت، تسهیلات بانکی ویژه‌ای در نظر گرفته شده است:

• شتر مولد و شیری: بین ۲۰۰ تا ۲۱۰ میلیون تومان تسهیلات.
• شتر گوشتی: حدود ۱۲۰ میلیون تومان تسهیلات.

علاوه بر این، ماهانه بیش از ۱۸۰۰ تن سبوس بین دامداران استان توزیع می‌شود که نقش مهمی در کاهش هزینه‌های خوراک دام و پایداری اقتصادی واحدهای شترداری دارد.

چالش‌ها و راه‌حل‌های نوین

یکی از چالش‌های دیرینه شترداری در هرمزگان، تردد شترها در جاده‌های مواصلاتی است که سال‌هاست منجر به حوادث رانندگی متعدد و تلفات جانی و مالی می‌شود.

ورود فناوری‌های نوین: ردیاب‌های هوشمند GPS

برای مقابله با این چالش، استفاده از ردیاب‌های هوشمند GPS برای کنترل و مدیریت شترها به عنوان یک تحول اخیر در صنعت شترداری هرمزگان مطرح شده است. این فناوری برای نخستین بار به صورت پایلوت در استان اجرا شده است.

«ردیاب‌های ویژه شتر با قابلیت شارژ خورشیدی و برقی، به صورت کمربندی بر گردن دام نصب می‌شوند و امکان رصد لحظه‌ای موقعیت شتر را از طریق تلفن همراه برای دامدار یا ساربان فراهم می‌کنند.»
- حمید آمیغی، مدیر امور دام سازمان جهادکشاورزی هرمزگان

این سامانه علاوه بر کمک به پیدا کردن شترهای گمشده، هنگام نزدیک شدن دام به جاده‌ها هشدار می‌دهد و می‌تواند از وقوع بسیاری از تصادف‌ها و خسارات مالی و جانی جلوگیری کند. اجرای آزمایشی این طرح در روستای «چاه فعله» بندرعباس نتایج موفقیت‌آمیزی داشته و در صورت تأمین اعتبار و استقبال دامداران، توسعه آن در سایر مناطق استان نیز در دستور کار قرار دارد.

گشت‌های ساربانی

علاوه بر ردیاب‌های هوشمند، گشت‌های ساربانی نیز برای کنترل تردد شترها فعال شده‌اند. این گشت‌ها با خودروهای مجهز، علائم هشداردهنده و نیروهای آموزش‌دیده، با هماهنگی پلیس و دستگاه‌های اجرایی، وظیفه هدایت و مدیریت دام‌ها در حاشیه جاده‌ها را برعهده دارند.

حرکت به سوی دامداری هوشمند و پایدار

ترکیب ظرفیت‌های طبیعی هرمزگان، بازار رو به رشد محصولات شتری و ورود فناوری‌های نوین، این استان را در مسیر تبدیل شدن به یکی از الگوهای نوین دامداری کشور قرار داده است. کارشناسان معتقدند که توسعه شترداری هوشمند در هرمزگان، علاوه بر تقویت اقتصاد روستاها و ایجاد اشتغال پایدار، می‌تواند الگویی موفق برای توسعه دامداری سازگار با کم‌آبی در سایر استان‌های کشور باشد؛ الگویی که همزمان بهره‌وری، ایمنی و پایداری را هدف قرار داده است.

در استان هرمزگان حدود ۲۱ هزار نفر شتردار و فعال در حوزه پرورش شتر فعالیت دارند که این جمعیت نقش مهمی در تولید محصولات دامی، معیشت جوامع محلی و توسعه دامداری سنتی در مناطق گرم و خشک استان ایفا می‌کنند.