خبر کامل
قلعه‌بالا، «ماسوله کویر»، مهمترین گزینه ایران برای ثبت جهانی گردشگری
روستای تاریخی و پلکانی «قلعه‌بالا»، ملقب به «ماسوله کویر»، واقع در جنوب شرقی استان سمنان، به عنوان مهمترین گزینه ایران برای معرفی به سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UNWTO) انتخاب شده است. این روستا با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، امید دارد تا به جمع «روستاهای برتر گردشگری جهان» بپیوندد و الگویی برای توسعه پایدار و همزیستی انسان، فرهنگ و طبیعت باشد.
برنامه جهانی روستاهای برتر گردشگری
برنامه جهانی «روستاهای برتر گردشگری» ابتکاری برجسته از سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UNWTO) است که با هدف تقویت ارتباط میان توسعه محلی، حفاظت از میراث فرهنگی و پایداری زیست‌محیطی طراحی شده است. این برنامه، روستاهایی را از سراسر جهان برمی‌گزیند که با تکیه بر هویت بومی خود، به نمونه‌ای مثال‌زدنی برای همزیستی انسان، فرهنگ و طبیعت تبدیل شده‌اند.
شاخص‌های انتخاب و توسعه پایدار
سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UNWTO) در حوزه گردشگری روستایی، «بهترین روستاهای گردشگری جهان» را بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌ها و معیارهای مشخص و تعریف‌شده معرفی و انتخاب می‌کند. این شاخص‌ها نه تنها ابزاری برای ارزیابی روستاها در سطح جهانی هستند، بلکه چارچوبی برای توسعه پایدار مقاصد گردشگری نیز محسوب می‌شوند. از مهمترین این شاخص‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- نظام مدیریتی پایدار: وجود حکمرانی منسجم و کارآمد در مقصد.
- حفاظت از میراث: صیانت از میراث فرهنگی و طبیعی.
- مشارکت جامعه محلی: حضور فعال و واقعی مردم در تصمیم‌گیری‌ها.
- توسعه اقتصاد محلی: رونق اقتصادی از طریق گردشگری.
- نوآوری و فناوری: استفاده از فناوری‌های نوین در مدیریت خدمات گردشگری.
- حفاظت از محیط زیست: پایداری زیست‌محیطی و مدیریت منابع.
- برابری جنسیتی: توجه به توانمندسازی گروه‌های محلی و برابری جنسیتی.
- مدیریت ظرفیت‌پذیری: کنترل و مدیریت تعداد گردشگران برای جلوگیری از آسیب.
تجربه بسیاری از مقاصد گردشگری جهان نشان داده است که تمرکز صرف بر افزایش تعداد گردشگران، بدون توجه به ظرفیت محیطی و اجتماعی مقصد، می‌تواند در بلندمدت به آسیب‌های جدی منجر شود.
قلعه‌بالا: «ماسوله کویر» در مسیر جهانی شدن
«قلعه‌بالا»، روستایی زیبا و پلکانی در ۱۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شاهرود و ۲۴ کیلومتری شهر بیارجمند، در دل کویر جنوب شرقی استان سمنان واقع شده است. این روستا با فاصله‌ای قابل توجه از رقبای خود در سراسر کشور، مهمترین گزینه ایران برای معرفی به سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UNWTO) است.
۹ شاخص و سه خلاقیت برجسته
رییس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شاهرود، روند پرونده روستای قلعه‌بالا را تشریح کرد. پرونده این روستا با ۹ شاخص کلیدی تدوین و برای ارزیابی ارسال شده است. مهمترین شاخص‌های انتخاب قلعه‌بالا شامل حفظ بافت کالبدی، فرهنگ مردمی، آیین و آداب و رسوم، شکل‌گیری روستا، زیست‌بوم روستاها و فرهنگ مردم در کنار طبیعت است که قلعه‌بالا به خوبی از همه این شاخص‌ها بهره‌مند است.
علاوه بر این، سه خلاقیت اصلی برای برجسته‌سازی قلعه‌بالا در بین روستاهای کشور برای ثبت جهانی مطرح شده است:
- حیات وحش و حفاظت از آن: تلاش‌های اهالی برای حفظ گونه‌های جانوری.
- نقش اجتماعی زنان: حضور فعال زنان در فعالیت‌های ترویجی صنایع‌دستی و زنجیره تولید.
- فرهنگ تاریخی: نگاه ویژه به حفاظت از بافت تاریخی روستا.
همزیستی پایدار با طبیعت و حیات وحش
نذر علوفه: آیینی کهن با مشارکت زنان
یکی از سنت‌های دیرینه و ماندگار در قلعه‌بالا، «نذر علوفه» است. در این سنت، اهالی روستا بخشی از درآمد سالانه خود را برای خرید علوفه برای حیات وحش منطقه جمع‌آوری می‌کنند. بخش عمده این حرکت به همت زنان روستا انجام می‌شود و این آیین نمادی قدرتمند از نقش زنان در توسعه روستا و حفظ همزیستی با طبیعت است.
دروازه زیستگاه یوزپلنگ ایرانی
قلعه‌بالا به عنوان دروازه توزان، زیستگاه مهم یوزپلنگ ایرانی شناخته می‌شود. واگذاری مراتع به سود حیات وحش منطقه توران برای حفاظت از گونه‌هایی که طعمه یوزپلنگ محسوب می‌شوند، از دیگر نمادهای همزیستی پایدار اهالی قلعه‌بالا با حیات وحش منطقه است. این اقدام با حفظ گونه‌های جانوری خوراک یوزپلنگ، به حفظ حیات این گونه «در خطر جدی انقراض» کمک شایانی کرده است.
زیستگاه «زاغ‌بور»: پرنده یک‌میلیون دلاری
روستای قلعه‌بالا همچنین زیستگاه «زاغ‌بور»، گونه‌ای معروف به «پرنده یک‌میلیون دلاری»، است. به دلیل وجود این گونه زیبای پرنده، جشنواره گردشگری «سفر به زیستگاه زاغ‌بور» سال‌ها در این منطقه برگزار می‌شد که نشانه‌ای دیگر از انس و الفت مردم با طبیعت و حیات وحش محسوب می‌شود.
چالش‌ها و موفقیت‌ها
نیاز به تکمیل پوشش اینترنت
سال گذشته سه روستای ایران در فهرست روستاهای جهانی ثبت شدند. یکی از نیازهای اساسی برای تثبیت جایگاه قلعه‌بالا در این رقابت جهانی، تکمیل پوشش اینترنت روستاست. این امر نیازمند همراهی مسئولان و دستگاه‌های مرتبط است و نقشی مهم در رضایت گردشگران و کسب امتیاز ویژه در این بخش دارد.
حاصل ۱۵ ماه تلاش تیمی
موفقیت روستای قلعه‌بالا در کسب رتبه نخست میان هشت روستای منتخب کشور برای رقابت جهانی، حاصل یک کار تیمی گسترده و بیش از ۱۵ ماه تلاش مستمر، هماهنگی و همکاری مجموعه‌های مختلف در استان سمنان و شهرستان شاهرود بوده است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۶:۴۰ - ۱۴۰۵/۰۲/۲۳