بازگشت به کتاب: نوردیک‌ها در پی احیای سوادآموزی و ممنوعیت دیجیتال در مدارس

در سال‌های اخیر، هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها درباره افت مهارت‌های یادگیری دانش‌آموزان، برخی کشورهای شمال اروپا مسیر تازه‌ای را در سیاست‌های آموزشی خود در پیش گرفته‌اند. این کشورها که زمانی پیشگام استفاده از فناوری‌های دیجیتال در آموزش بودند، اکنون با شعار «از صفحه نمایش به کتاب»، به دنبال احیای سنت اصیل دست‌نویسی و کتاب‌های درسی چاپی هستند تا تمرکز و مهارت‌های بنیادین دانش‌آموزان را تقویت کنند.

ابتکارات خلاقانه در تشویق به کتاب‌خوانی

«سسیلیا روزنباوم»، مدیر «مدرسه جامع ۹‌ ساله مونتسوری موندیال کونگسهولمن»، با الهام از یک پلکان تزئین شده با عناوین کتاب‌های محبوب کودکان، ایده‌ای خلاقانه را در مدرسه خود پیاده کرده است. رسالت اصلی این مجموعه بر تشویق دانش‌آموزان به فرهنگ کتاب‌خوانی استوار است. در این مدرسه:

• کتاب‌ها در زنگ‌های تفریح به پارک مقابل مدرسه راه می‌یابند.
• هر روز آموزشی با ۱۵ دقیقه مطالعه‌ همگانی آغاز می‌شود.
• هفته‌ای یک‌بار، معلمان با آیین بلندخوانی، لذت شنیدن قصه‌ها را به دانش‌آموزان هدیه می‌دهند.

افت استانداردهای سوادآموزی در سوئد

سوئد، کشوری که زمانی بالاترین نرخ سوادآموزی جهان را داشت، اخیراً شاهد افت استانداردهای خواندن بوده است. بر اساس گزارشی از نشریه اکونومیست:

• در سال ۲۰۲۲، امتیاز خواندن سوئد در آزمون بین‌المللی PISA (که مهارت‌های دانش‌آموزان ۱۵ ساله را می‌سنجد) طی چهار سال ۱۹ امتیاز کاهش یافته و به ۴۸۷ رسیده است.
• این در حالی است که این رقم برای ایرلند ۵۱۶ و برای سنگاپور، به‌عنوان برترین کشور در این حوزه، ۵۴۳ بوده است.

«لوتا ادهولم»، وزیر آموزش سوئد، با نگرانی اعلام کرده است که «حدود ۲۵ درصد از دانش‌آموزان سوئدی در خواندن مشکل جدی دارند.» او این مشکل را به «اتکای بیش از حد به ابزارهای دیجیتال بدون شواهد کافی از اثربخشی آن‌ها» مرتبط می‌داند.

سیاست «بازگشت به اصول بنیادین» در سوئد

دولت میانه‌رو سوئد با شعار «از صفحه نمایش به کتاب»، سیاست «بازگشت به اصول بنیادین» را سرلوحه کار خود قرار داده است. این راهبرد با هدف کاهش وابستگی به رایانه و تبلت و احیای سنت اصیل دست‌نویسی و کتاب‌های درسی چاپی دنبال می‌شود. اقدامات کلیدی در این راستا عبارتند از:

• ممنوعیت استفاده از تلفن همراه: از ماه اوت پیش رو، استفاده از تلفن همراه در تمامی مدارس سوئد اجباری ممنوع خواهد شد.
• تامین کتاب‌های درسی: دولت در سال ۲۰۲۳ طرحی کلان را با هدف تامین «یک کتاب درسی برای هر دانش‌آموز در هر درس» پایه‌گذاری کرد.
• سرمایه‌گذاری عظیم: تاکنون بیش از دو میلیارد کرون سوئد برای بازگشت کتاب‌های چاپی به کلاس‌های درس هزینه شده است.

روند مشابه در دیگر کشورهای شمال اروپا

حرکت به سمت بازگشت به کتاب و نوشت‌افزار در دیگر کشورهای اروپایی و آمریکا نیز دیده می‌شود، اما سرعت این روند در دانمارک، سوئد و فنلاند بیشتر است. این کشورها که خود از پیشگامان استفاده از فناوری‌های دیجیتال در آموزش به شمار می‌روند، اکنون سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ای را اعمال می‌کنند:

• فنلاند: سال گذشته محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای برای استفاده از تلفن همراه در کلاس‌های درس کودکان هفت تا شانزده‌‌ساله وضع کرد.
• دانمارک: قرار است امسال قانونی تصویب کند که بر اساس آن استفاده از تلفن همراه و تبلت شخصی در مدارس ابتدایی و متوسطه تا سن شانزده‌سالگی ممنوع می‌شود.

«مرته ریسگارد»، وزیر پیشین آموزش دانمارک، به هزینه‌بر بودن بازگشت به کتاب‌ها اشاره می‌کند. دانمارک از سال ۲۰۱۱ استفاده از تبلت را در مدارس آغاز کرده بود، اما به گفته «کارا بکرآستروم»، مدیر یکی از دبیرستان‌های استکهلم، «معلمان ما سردرگم بودند.» ریسگارد نیز معتقد است که استفاده گسترده از تبلت‌ها در افت مهارت‌های خواندن و ریاضی دانش‌آموزان دانمارکی نقش داشته است.

شواهد علمی و اجماع عمومی

اگرچه شواهد علمی درباره مزایای ممنوعیت تلفن همراه در مدارس هنوز محدود است، اما به‌تدریج در حال افزایش است. «لوسیا ماگیس-واینبرگ»، استاد دانشگاه واشنگتن، می‌گوید: «در مجموع، تقریباً همه بر این موضوع توافق دارند که محدود کردن استفاده از تلفن همراه به بهبود تمرکز کودکان کمک می‌کند.» این اجماع عمومی، پشتوانه علمی محکمی برای سیاست‌های جدید آموزشی در این کشورها فراهم می‌آورد.