یحیی دهقان‌پور؛ از کنجکاوی کودکانه تا استادی عکاسی و ثبت تاریخ

دوران تحصیل و شکل‌گیری علاقه به عکاسی

دهقان‌پور تحصیلات متوسطه خود را در دهه ۳۰ شمسی در دبیرستان علمیه تهران به پایان رساند و سپس در مدارسی چون رهنما و خرد ادامه تحصیل داد. او خود دلیل تغییرات متعدد مدارس را شیطنت‌های فراوان دوران نوجوانی‌اش عنوان می‌کند.

از سال ۱۳۴۰ به بعد، عکاسی به سرگرمی اصلی دوران جوانی او تبدیل شد. او به عنوان یک عکاس آماتور، از موضوعات گوناگونی عکس می‌گرفت. پاتوق‌های فرهنگی آن دوران، از جمله کتابفروشی «نیل» و لابراتوار عکاسی «اسپرت فیلم» متعلق به محمود پاکزاد، محل رفت و آمد عکاسان مطرحی چون سیف‌الملوکی، عبدالمجید بختیار و ناصر حقیقی بود که دهقان‌پور جوان در آنجا با بزرگان این هنر آشنا شد.

از دهه ۴۰ شمسی، مجلاتی نظیر «فردوسی»، «نگین» و «تلاش» برخی از تک‌عکس‌های او را منتشر کردند، که گاهی حتی بدون ذکر نام عکاس بود. در سال ۱۳۴۵، با شنیدن خبر درگذشت فروغ فرخزاد، دهقان‌پور تصمیم گرفت تا از مراسم خاکسپاری این شاعر جوانمرگ عکاسی کند، رویدادی که بعدها به یکی از مهم‌ترین آثار او تبدیل شد.

تحصیلات دانشگاهی و مهاجرت

در سال ۱۳۴۵، یحیی دهقان‌پور وارد دانشگاه تهران شد و در رشته ادبیات فارسی به تحصیل پرداخت. او در سال ۱۳۴۹ موفق به دریافت مدرک کارشناسی خود از این دانشگاه شد.

در سال ۱۳۵۱، با هدف ادامه تحصیل در رشته زبان‌شناسی، به انگلستان سفر کرد. شرایط اقامت در آن زمان مستلزم ۲۵ ساعت کلاس در هفته بود و از آنجا که کلاس انگلیسی او ۱۵ ساعت بود، دهقان‌پور برای تکمیل ساعات باقی‌مانده، در رشته عکاسی در تکنیکال کالج گریز (Grays) ثبت‌نام کرد. استعداد بی‌نظیر او در عکاسی و تشویق‌های استادش، استوارت مان، باعث شد تا برای همیشه تحصیل در زبان‌شناسی را کنار گذاشته و به طور جدی به عکاسی بپردازد.

او برای تحصیل در رشته عکاسی از دو دانشگاه معتبر «ال سی پی» (London College of Printing) و «پی سی ال» (Polytechnic of Central London) که اساتید برجسته‌ای چون دیوید هاکنی، دیوید فدی و ویکتور برگین در آنجا تدریس می‌کردند، پذیرش گرفت. دهقان‌پور «پی سی ال» را انتخاب کرد، اما تنها یک ترم در آنجا تحصیل کرد و سپس راهی آمریکا شد.

در سال ۱۳۵۵، او وارد آمریکا شد و به مدت شش ماه در انستیتو بروکس (Brooks Institute of Photography) در سانتاباربارای لس‌آنجلس به تحصیل عکاسی پرداخت. با این حال، به دلیل عدم رضایت از تمرکز صرف بر مباحث تکنیکی، این انستیتو را ترک کرده و برای ادامه تحصیل به سانفرانسیسکو رفت.

دهقان‌پور به مدت دو سال در انستیتو هنر سانفرانسیسکو (San Francisco Art Institute) زیر نظر اساتیدی چون جری برشارد، لیندا کانر، جک فولتون و هری باورز به تحصیل پرداخت و مدرک لیسانس عکاسی خود را در خارج از کشور دریافت کرد. در این دوران، او فرصت یافت تا در ورکشاپ‌ها و نمایشگاه‌های متعدد شرکت کرده و با عکاسان بزرگی نظیر دوئین مایکلز، انسل ادمز، استیون شور، لری کلارک، مانوئل آلوارز براوو، رابرت هاینکن و آلن سکولا از نزدیک آشنا شود.

بازگشت به ایران و دوران تدریس

چند ماه پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، در شهریورماه ۱۳۵۷، یحیی دهقان‌پور به ایران بازگشت. در همان سال، او برای تدریس در مدرسه عالی تلویزیون (دانشکده صداوسیمای کنونی) مصاحبه داد.

آغاز تدریس در مدرسه عالی تلویزیون در سال ۱۳۵۷، سرآغاز دوران پربار تدریس دهقان‌پور در رشته عکاسی بود. این دوران بیش از ۳۰ سال به طول انجامید و او در دانشگاه‌های متعددی از جمله دانشگاه الزهرا (۱۳۶۲)، دانشگاه هنر تهران (۱۳۶۳)، دانشگاه تهران (۱۳۶۳) و دانشگاه آزاد اسلامی (۱۳۶۶) به آموزش این هنر پرداخت.

فعالیت‌های هنری و آثار ماندگار

از سال ۱۳۵۷ به بعد، علاوه بر تدریس، یحیی دهقان‌پور چندین نمایشگاه انفرادی برگزار کرده و در نمایشگاه‌های گروهی متعددی شرکت کرده است که همگی از فعالیت‌های چشمگیر او در عرصه عکاسی ایران به شمار می‌روند.

آثار دهقان‌پور در چندین کتاب عکس نیز به یادگار مانده است که به ترتیب سال انتشار عبارتند از:

• پنج نگاه به خاک (۱۳۶۱): مجموعه‌ای شامل ۶۳ عکس مستند از پنج عکاس ایرانی، از جمله یحیی دهقان‌پور، مهشید فرهمند، بهمن جلالی، کریم امامی و مهدی خوانساری.
• ایران، نگاهی دیگر (۱۳۷۰): شامل ۱۱ عکس برای معرفی ایران، به شکل کاتالوگی تبلیغاتی با طراحی قباد شیوا.
• کوهپایه‌ها (۱۳۷۲): تصاویری از کوهپایه‌های تهران به سفارش شهرداری تهران.
• کیش (دهه ۱۳۸۰): تصاویری از شهر کیش به سفارش سازمان عمران کیش.
• آن روز او را در باغچه کاشتند (۱۳۹۳): عکس‌های مراسم خاکسپاری فروغ فرخزاد.
• سیب سوم (۱۳۹۷): عکس‌های نمایشگاه «سیب سوم».

این مطلب با استفاده از گاهشمار زندگی هنری یحیی دهقان‌پور به قلم زانیار بلوری و معصومه آقایی تهیه شده است.