خراسان شمالی؛ گنجینه گیاهان دارویی در چنبره خام‌فروشی

ظرفیت‌های بی‌نظیر و چالش‌های موجود

عرصه‌های طبیعی خراسان شمالی، منبعی غنی از گیاهان دارویی است که می‌تواند بستر رونق تولید و ایجاد صنایع فرآوری باشد. گونه‌هایی نظیر باریجه، زرشک، کاکوتی، گون، زیره، آویشن و مریم‌گلی از مهم‌ترین این گیاهان هستند. اما نبود صنایع تبدیلی و تکمیلی، ضعف در بسته‌بندی استاندارد، کمبود برندهای بومی و محدودیت در ارتباط با بازارهای هدف، سبب شده تا سهم استان از این چرخه اقتصادی تنها فروش مواد خام باشد.

در خراسان شمالی ۲۵ گونه گیاهی منحصربه‌فرد با ارزش صنعتی شناسایی شده است.

آمار برداشت و تاثیر خشکسالی

در سال‌های با بارندگی نرمال، حدود ۲ هزار تن انواع گیاهان دارویی از عرصه‌های طبیعی خراسان شمالی برداشت می‌شود. این رقم در مقایسه با وسعت ۸۸ هزار و ۲۶۰ هکتاری رویشگاه‌ها و تنوع گونه‌ای، نشان‌دهنده فاصله زیاد تا بهره‌برداری بهینه است.

• کاهش ۷۰ درصدی: رئیس اداره امور مراتع منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان شمالی اعلام کرد که خشکسالی و کاهش بارندگی‌ها در سال ۱۴۰۴، میزان برداشت گیاهان دارویی را نسبت به سال قبل ۷۰ درصد کاهش داده است.
• باریجه: در سال گذشته، ۳.۲ تن باریجه با ارزش اقتصادی ۵۴ میلیارد و ۱۵۰ میلیون ریال برداشت شد.
• پیش‌بینی افزایش: با توجه به بارندگی‌های خوب امسال، پیش‌بینی می‌شود برداشت باریجه به ۵ تن و ارزش اقتصادی آن به ۱۲۵ میلیارد ریال برسد.

راهکارهای توسعه و برنامه‌های آینده

کارشناسان معتقدند برای تبدیل خراسان شمالی از تأمین‌کننده مواد خام به قطب تولید و فرآوری محصولات با ارزش افزوده بالا، توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی، حمایت از زنجیره‌های کامل تولید تا بازار، تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان و آموزش بهره‌برداران محلی ضروری است.

برنامه هفتم توسعه:

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی از برنامه‌ریزی برای افزایش ۱۴۲ درصدی کشت گیاهان دارویی در چارچوب برنامه هفتم توسعه خبر داد. این اقدام می‌تواند زمینه اشتغال بیش از ۱۲ هزار نفر را به صورت مستقیم و غیرمستقیم فراهم کند.

• سرمایه‌گذاری: برای توسعه فرآوری، بسته‌بندی، خشک‌کن، اسانس‌گیری و تولید عرقیات، یکهزار میلیارد ریال اعتبار مورد نیاز است.
• توسعه فرآوری: بر اساس برنامه هفتم توسعه، تلاش می‌شود ۳۰ درصد به بخش فرآوری محصولات اضافه شود تا صادرات افزایش یابد.
• محصولات ارگانیک: تقویت تولید محصولات ارگانیک برای افزایش صادرات و ارزآوری کشور مورد تأکید است.

وضعیت کنونی کشت و موانع صادرات

در حال حاضر، ۸ هزار و ۷۶۵ هکتار از اراضی استان زیر کشت گیاهان دارویی مانند زعفران و زیره است. خراسان شمالی در تولید زعفران رتبه سوم و در کشت زیره رتبه چهارم کشور را دارد.

• زعفران: ۴ هزار و ۷۶۵ هکتار از کشتزارهای استان به زعفران اختصاص دارد و سال گذشته ۳۳ تن نگین زعفران تولید شد.
• زیره: ۳ هزار و ۹۴۵ هکتار از اراضی زیر کشت زیره قرار دارد.
• نبود آزمایشگاه: نبود آزمایشگاه آنالیز محصولات، مانع اصلی صادرات است؛ زیرا محصولات فاقد مشخصات منطقه‌ای هستند.

با وجود ظرفیت بالای استان در تولید عرقیات و اسانس، تاکنون صادراتی در این زمینه صورت نگرفته است. آموزش بهره‌برداران نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و سال گذشته بیش از ۴ هزار و ۱۰۰ کلاس آموزشی در بخش‌های مختلف برگزار شده است.