کمبود و گرانی دارو؛ بحرانی که سلامت بیماران ایرانی را تهدید می‌کند

کمبود داروهای حیاتی و افزایش نجومی قیمت‌ها

یکی از نمونه‌های بارز این بحران، قرص «استرادیول والرات ۲ میلی‌گرم» است. این دارو که نوعی استروژن بوده و برای درمان کمبود استروژن، نارسایی تخمدان، تنظیم اختلالات قاعدگی و بخشی از درمان‌های ناباروری (IVF) استفاده می‌شود، با پوشش بیمه‌ای حدود ۸۴ هزار تومان قیمت دارد. اما به دلیل آنچه «کمبود» نامیده می‌شود، در بازار غیررسمی با قیمت‌هایی بین ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان به فروش می‌رسد.

یک شهروند تهرانی که تحت درمان ناباروری است، تجربه تلخ خود را این‌گونه روایت می‌کند: «پزشک برای ضخامت دیواره رحم قبل از انتقال جنین، قرص «استرادیول والرات ۲ میلی‌گرم» را تجویز کرده که اتفاقاً تولید داخل است و قیمت زیادی هم ندارد. اما امروز بیش از ۷ ساعت در مناطق مختلف شهر تهران پیگیر خرید این دارو بودم و فقط سه ورق از آن را پیدا کردم.»

این در حالی است که مسئولان داروخانه‌ها از عدم موجودی این دارو خبر می‌دهند و در صورت یافتن مقادیر اندک، به هر بیمار نهایتاً یک ورق ۱۰ عددی تحویل داده می‌شود. این بیمار با انتقاد از وضعیت موجود می‌افزاید: «این دارو تولید داخل است، چطور امکان دارد که این‌قدر با کمبود مواجه باشد؟ در حالی که پزشک می‌گوید حتی پس از انتقال جنین، باید تا ۸ هفته مصرف شود (روزانه سه عدد از این قرص مصرف می‌کنم و هر ورق آن، برای مصرف سه روز است)، آن وقت این همه برای فرزندآوری تبلیغ می‌شود ولی داروهای مورد نیاز IVF در بازار نیست.»

ناهماهنگی سازمان غذا و دارو با بیمه‌ها: شوک قیمتی به بیماران

در کنار کمبودها، افزایش قیمت دارو نیز بار مضاعفی بر دوش بیماران در شرایط دشوار اقتصادی گذاشته است. ناهماهنگی سازمان غذا و دارو با بیمه‌های پایه در اعلام افزایش قیمت‌ها، شوک تازه‌ای به بیماران وارد می‌کند. منطقی است که افزایش قیمت‌ها ابتدا در سامانه‌های بیمه‌ای اعمال شده و سقف پوشش افزایش یابد، سپس به داروخانه‌ها ابلاغ شود تا بیمار مجبور به پرداخت بیشتر از جیب خود نشود.

محمد مهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت ایران، در تاریخ پنجم اسفند ۱۴۰۴ از دستور وزیر بهداشت مبنی بر اولویت اعمال افزایش قیمت در سامانه‌های بیمه‌ای و سپس ثبت در سامانه‌های غذا و دارو خبر داده بود. اما این موضوع گویا از سوی سازمان غذا و دارو به درستی اجرا نشده و در یک ماه اخیر، بیماران با افزایش قیمت‌هایی مواجه شده‌اند که پوشش بیمه‌ای برای آن‌ها در نظر گرفته نشده است.

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت ایران در گفت‌وگو با ایرنا اظهار داشت: «برخی داروها در ماه‌های اخیر با افزایش قیمت مواجه بودند که در این زمینه از قبل به بیمه‌ها اطلاعی داده نشده و در نتیجه این افزایش قیمت در سامانه‌ها اعمال نشده بود که مشکلاتی برای بیماران ایجاد شد و در این زمینه وزیر بهداشت تاکید کرد از این به بعد، تا زمانی که افزایش قیمت‌ها توسط بیمه‌ها پوشش داده نشده، این افزایش‌ها انجام نشود تا مشکلی برای بیمار ایجاد نشود.»

وابستگی تولید دارو به نرخ ارز و ضرورت تامین منابع

با وجود ادعای سال‌ها مسئولان مبنی بر تولید بیش از ۹۷ درصدی دارو در کشور، وابستگی تولید و قیمت دارو به نرخ ارز غیرقابل انکار است. بخش عمده مواد اولیه تولید دارو از طریق واردات تامین می‌شود و هرگونه تغییر در نرخ ارز، مستقیماً بر قیمت نهایی دارو تاثیر می‌گذارد.

وحید محلاتی، دبیر انجمن صنعت پخش دارو، در این باره توضیح می‌دهد: «حدود ۵۰ درصد وزنی مواد اولیه مورد نیاز کارخانه‌های تولید دارو در کشور توسط شرکت‌های ایرانی در حال تولید است، همچنین قسمت زیادی از مواد جانبی و بسته‌بندی هم در داخل کشور تولید می‌شود. از طرفی تمام این کارخانه‌ها باید ارز بگیرند تا مواد پیش‌ساز را وارد کنند. قسمت عمده مواد اولیه تولید دارو در کشور هم به نوعی سرچشمه وارداتی دارد؛ بنابراین وابستگی تولید دارو در کشور به نرخ ارز، کامل است.»

در حالی که همه بر لزوم پوشش افزایش قیمت دارو توسط بیمه‌ها تاکید دارند، هنوز منابع لازم برای این منظور به دلیل تغییر نرخ ارز در اختیار بیمه‌ها قرار نگرفته است. این موضوع، بدهی بیمه‌ها به داروخانه‌ها و کمبود نقدینگی را تشدید کرده و در نهایت به بیمار آسیب می‌رساند.

سیدسجاد رضوی، معاون درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در این خصوص گفت: «افزایش قیمت داروها در تعرفه حوزه بستری و بیمه‌ها در نظر گرفته شده و درباره اختلاف نرخ ارز دارو نیز دولت این قول را داده که در بودجه بیمه‌ها در نظر گرفته و پرداخت شود، اما به دنبال این هستیم که این اختلاف نرخ ارز به موقع به بیمه‌ها پرداخت شود تا بیمه‌ها بتوانند از بیماران حمایت کنند.»

وی افزود: «سازمان برنامه و بودجه این اطمینان را داده که تغییر نرخ ارز به سازمان‌های بیمه‌گر پایه پرداخت خواهد شد تا مشکلی ایجاد نشود؛ مگر اینکه این هزینه‌ها به موقع پرداخت نشود که در این صورت، پرداخت به مراکز درمانی و خدمات‌رسانی به بیماران دچار مشکل خواهد شد.»

تلاش مجلس برای ترمیم بودجه بیمه‌ها

رایزنی‌های وزارت بهداشت با دولت و مجلس به اینجا رسیده که کمیسیون بهداشت و درمان مجلس به دنبال رفع مشکلات منابع مالی حوزه سلامت است. ترمیم بودجه بیمه‌ها برای جلوگیری از مشکلات بیشتر ناشی از افزایش قیمت دارو در ماه‌های آینده، حیاتی است.

حسن حسن‌نتاج، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، اظهار داشت: «هفته‌های گذشته با وزیر بهداشت جلسه داشتیم و در آن جلسه موضوع دارو مطرح شد و گفته شد که برخی بودجه‌ها باید ترمیم شود و متمم بخورد تا بتوانیم کمک‌کار بخش بیمه کشور باشیم و مردم داروهای خود را گران تهیه نکنند. اکنون داروها گران شده و مردم با هزینه بالا دارو تهیه می‌کنند و این موضوع نیازمند رسیدگی است؛ باید در لایحه بودجه متمم در نظر گرفته شود یا از طریق مجلس طرح ارائه شود تا این مشکل را هرچه سریع‌تر حل کنیم.»

لزوم تامین به موقع منابع برای اصلاح قیمت دارو

افزایش قیمت دارو یا اصلاح آن، با توجه به افزایش قیمت حامل‌های انرژی و سایر نیازهای تولید، بدیهی به نظر می‌رسد. اما نکته مهم این است که اگر منابع بیمه‌ها برای پوشش این افزایش قیمت‌ها به موقع تامین نشود، بیماران دچار مشکلات جدی خواهند شد و دولت و مجلس باید چاره‌ای برای این وضعیت بیندیشند.

معاون درمان وزارت بهداشت بر این نکته تاکید دارد که اگر مبلغ اختلاف نرخ ارز دارو توسط دولت به موقع به بیمه‌های پایه پرداخت شود، مشکلی در حمایت از بیماران نخواهیم داشت و این قول از طرف دولت داده شده است.

در نهایت، کمبودهای دارویی کنونی که حاصل کمبود نقدینگی و فقدان تامین ارز در سال گذشته است، چرخه تولید، پخش، عرضه دارو و بیمه‌ها را تحت تاثیر قرار داده و مهم‌تر از همه، بیماران را با دردسرهای مضاعف روبرو کرده است.