تسهیلات جدید وزارت علوم برای دانشجویان: حذف ترم و دفاع مشروط در شرایط بحرانی

حذف ترم در شرایط عادی و استثنایی

به‌طور معمول، آیین‌نامه‌های آموزشی دانشگاه‌ها سازوکارهایی نظیر «حذف اضطراری دروس» تا پنج هفته مانده به پایان ترم و «مرخصی تحصیلی» را پیش‌بینی کرده‌اند. حذف ترم تحصیلی نیز در شرایط عادی با دلایل موجهی از جمله مسائل پزشکی، فوت بستگان درجه یک، زایمان یا بیماری‌های خاص روحی و روانی امکان‌پذیر است. اما موافقت با این درخواست‌ها به نظر مسئولان دانشگاه بستگی داشته و حذف ترم بدون احتساب سنوات تحصیلی بسیار نادر است. در این موارد، دانشگاه‌ها ملزم به بازگرداندن بخشی از شهریه دانشجویان شهریه‌پرداز هستند، هرچند در عمل این امر همیشه محقق نمی‌شود.

با این حال، شرایط ویژه نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ و پیامدهای وضعیت بحرانی کشور، وزارت علوم را بر آن داشت تا بسته‌ای از تسهیلات آموزشی را ابلاغ کند. یکی از مهم‌ترین محورهای این بسته، امکان حذف ترم یا حذف برخی دروس بدون احتساب در سنوات تحصیلی دانشجویان است.

جزئیات تسهیلات برای مقاطع مختلف تحصیلی

دانشجویان کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد

• برای دانشجویانی که در نیم‌سال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ با گذراندن دروس عملی، مهارتی یا اشتغال‌پذیری امکان فراغت از تحصیل پیدا می‌کنند، در صورت حذف این دروس و رسیدن تعداد واحدهای باقی‌مانده به حداقل مجاز، امکان دانش‌آموختگی فراهم خواهد شد.
• دانشگاه‌ها می‌توانند در مواردی به جای این دروس، یک درس نظری جایگزین ارائه کنند.

دانشجویان دکتری

• «دفاع مشروط» برای دانشجویانی که آمادگی دفاع از رساله خود را دارند اما منتظر پذیرش مقالات هستند، فراهم شده است. این دانشجویان می‌توانند با پیشنهاد استاد راهنما و تأیید هیئت داوران، جلسه دفاع را برگزار کنند. صدور دانش‌آموختگی نهایی منوط به ارائه پذیرش مقاله خواهد بود و دانشگاه‌ها موظفند پیش از دفاع، تعهد کتبی دانشجویان را اخذ کنند.
• برنامه‌ریزی جلسات دفاع پایان‌نامه کارشناسی ارشد و رساله دکتری بر مبنای برگزاری حضوری اعلام شده است، اما قابلیت برگزاری مجازی در شرایط ویژه نیز وجود دارد.
• حذف ترم بدون احتساب در سنوات برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی که پروپوزال خود را تصویب کرده‌اند، با تأیید دانشگاه امکان‌پذیر خواهد بود.
• در خصوص آزمون جامع دکتری تخصصی، اگر دانشگاهی آزمون را پیش از ۱۵ خردادماه ۱۴۰۵ برگزار کند و دانشجویی امکان حضور یا آمادگی نداشته باشد، امکان برگزاری مجدد در تابستان ۱۴۰۵ فراهم می‌شود. برگزاری آزمون جامع به صورت مجازی یا حضوری نیز به تشخیص دانشگاه مجاز است.

پیشگامی دانشگاه‌ها در اجرای تسهیلات

برخی دانشگاه‌ها به سرعت نسبت به اجرای این تسهیلات اقدام کرده‌اند:

• دانشگاه تهران: با درخواست برخی دانشجویان برای حذف ترم تحصیلی و حذف چند درس در نیمسال جاری موافقت کرده است. دانشجویان متقاضی تا پایان اردیبهشت ماه فرصت دارند درخواست خود را ثبت کنند. حذف ترم بدون احتساب سنوات خواهد بود، اما در صورت حذف ترم، امکانات رفاهی و آموزشی متوقف می‌شود. همچنین، مهلت برگزاری جلسات دفاع از طرح پیشنهادی رساله و پایان‌نامه در نیمسال اول ۱۴۰۵-۱۴۰۴ تا پایان تیرماه ۱۴۰۵ تمدید شده است. دانشجویان تحصیلات تکمیلی معاف از پرداخت شهریه نیمسال دوم ۱۴۰۴-۲ خواهند بود و برگزاری جلسه دفاعیه به صورت برخط نیز بلامانع است.
• دانشگاه شهید بهشتی: جزئیات و شرایط حذف ترم بدون احتساب در سنوات را برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در نیمسال دوم ۱۴۰۵-۱۴۰۴ اعلام کرده است.
• دانشگاه خوارزمی: مجموعه‌ای از مصوبات حمایتی و آموزشی را به تصویب رسانده است. درخواست دانشجویان در شرف فارغ‌التحصیلی در نیمسال دوم ۱۴۰۴-۱۴۰۵ درباره دروس مهارتی ـ عملی در شهریورماه ۱۴۰۵ بررسی خواهد شد. همچنین، دانشجویان کارشناسی ارشد (نیمسال‌های ۴ تا ۶) و دکتری (نیمسال‌های ۸ تا ۱۰) با پروپوزال مصوب، می‌توانند از ابتدای خردادماه ۱۴۰۵ درخواست حذف ترم بدون احتساب سنوات را از طریق سامانه سجاد ثبت کنند.

با وجود اینکه هنوز تصمیم نهایی درباره نحوه برگزاری امتحانات پایان‌ترم در بسیاری از دانشگاه‌ها اعلام نشده است، ابلاغ و آغاز اجرای این بسته‌های حمایتی نشان‌دهنده تلاش نظام آموزش عالی برای افزایش انعطاف‌پذیری و کاهش تبعات آموزشی شرایط بحرانی برای دانشجویان است.