«چهارشنبه توبه»؛ اثری تازه از ایثن هاک، بازیگری که برای نوشتن متولد شد

ورود بازیگران به دنیای نویسندگی همواره از موضوعات بحث‌برانگیز در تقاطع هنر و ادبیات بوده است. در این میان، «ایثن هاک»، بازیگر نام‌آشنای سینما، با انتشار رمان‌هایش نشان داده که می‌توان در هر دو عرصه موفق بود.

ایثن هاک: از پرده نقره‌ای تا صفحات کتاب

«ایثن هاک» که با نقش‌آفرینی‌های به‌یادماندنی در فیلم‌هایی چون «انجمن شاعران مرده»، سه‌گانهٔ «پیش از طلوع/غروب/نیمه‌شب»، «پسرانگی» و «واقعیت گزنده» به شهرت جهانی رسید، در سال ۱۹۹۶ با انتشار نخستین رمان خود به نام «داغ‌ترین ایالت»، قدم به دنیای نویسندگی گذاشت. هاک درباره انگیزه خود از نویسندگی می‌گوید: «نویسندگی هرگز یک انتخاب آگاهانه نبود. من شروع کردم چون می‌خواستم خودم را به موقعیت‌های متفاوت هل دهم.»

او همچنین معتقد است که بازیگری و نویسندگی شباهت‌های زیادی دارند و دوست ندارد تنها با یک عنوان شناخته شود. این دیدگاه او را به سمت تجربه‌های جدید در هنر سوق داده است.

«چهارشنبه توبه»: دومین گام در نویسندگی

برای مخاطبان جدی‌تر کتاب، هاک نویسنده‌ای است که توانایی خود را در این عرصه نیز به اثبات رسانده است. «چهارشنبه توبه»، دومین رمان او که در سال ۲۰۰۲ منتشر شد، اکنون با ترجمه «سینا بحیرانی» توسط انتشارات «وزن دنیا» به چاپ رسیده است.

نقدهای مثبت منتقدان

• هلن فالکونر از نویسندگان گاردین درباره رمان اول هاک نوشت: «وسوسه‌انگیز است که به این بازیگر خوش‌چهره تاخت بزنیم، اما وظیفه من می‌گوید که هاک نویسنده‌ای کوبنده است.»
• استوارت میچنر در نقد مفصلی بر «چهارشنبه توبه» در تاون تاپیکس اذعان کرد: «اگر به داستان‌سرایی او فرصت بدهید، خواهید دید که هاک بازیگری است که برای نوشتن به دنیا آمده.» او دیالوگ‌نویسی هاک را عالی توصیف کرده و رمان دوم او را جسورتر و پخته‌تر از اثر اولش می‌داند.
• نشریاتی مانند انترتینمنت ویکلی نیز «چهارشنبه توبه» را پیشرفتی قابل توجه نسبت به اولین تجربه هاک برشمرده‌اند.

درباره رمان «چهارشنبه توبه»

شخصیت‌های اصلی این رمان «کریستی» و «جیمی» هستند. جیمی هارتساک در آستانه پدر شدن است، اما هنوز از آن بی‌خبر است. او قصد دارد در یک ترمینال اتوبوس یخ‌زده از کریستی، دختری که چند روز قبل او را ترک کرده، خواستگاری کند. جیمی می‌خواهد عشق را به زندگی‌اش راه دهد، متعهد شود، در کلیسا ازدواج کند و به خدا ایمان بیاورد. مهم‌تر از همه، او می‌خواهد مرد باشد و همین موضوع محوریت اصلی کتاب را شکل می‌دهد.

اما جیمی سی‌ساله، هنوز رفتارهای پسربچگانه دارد؛ علاقه بی‌اندازه‌اش به ماشین شورلت نوا ۳۷۰ با صداخفه‌کن اگزوز برداشته شده، نمادی از این رفتارهاست. این ماشین در طول داستان به استعاره‌ای از علایق جیمی تبدیل می‌شود و در مسیر میل او به «مرد شدن»، جایگاهی متفاوت در زندگی‌اش پیدا می‌کند؛ جایی که خودش نیز معتقد است باید آن را رها کند.

سفر درونی دو شخصیت

داستان از دید دو راوی، کریستی و جیمی، روایت می‌شود. در حالی که این دو با مشاجره‌های فراوان و با همان شورلت نوای خاکستری از شهری به شهر دیگر می‌روند، سفر واقعی در گفت‌وگوهایشان اتفاق می‌افتد. خواننده مدام بین افکار جیمی و کریستی در نوسان است، گویی به یک گفت‌وگوی طولانی، پر از مشاجره اما صادقانه گوش می‌دهد.

• کریستی: با وجود ظاهر شکننده‌اش، زنی است با ترس‌های بزرگ؛ ترس از رها شدن، ترس از عشق ناقص و ترس از سرنوشتی که ممکن است «شکستن دل یکدیگر» باشد.
• جیمی: مردی است با احساساتی مملو از خشم و گناه. پدرش خودکشی کرده و او حالا می‌خواهد ثابت کند که می‌تواند آدم بهتری باشد.

نثر و سبک «چهارشنبه توبه»

یکی از ویژگی‌های بارز «چهارشنبه توبه»، نثر روان و ساده آن است که برخی آن را یادآور رمان «ناطور دشت» نوشته «جی. دی. سلینجر» می‌دانند. جملات گاهی بلند و توصیفی و گاهی کوتاه و ضربتی هستند. اگرچه برخی منتقدان معتقدند این تغییر مداوم ریتم می‌تواند خواننده را آزار دهد، اما هاک در صفحاتی از کتاب موفق می‌شود رنج مردی را به تصویر بکشد که مدام فریاد می‌زند: «با این همه خشم چه کار کنم؟»

جیمی نمی‌داند چگونه عشق را به زندگی‌اش راه دهد، و کریستی با وجود میل به اعتماد، به دلیل تجربه‌های ناخوشایند گذشته، نمی‌تواند به او اعتماد کند. طنز تلخ و نگاه واقع‌بینانه هاک، کتاب را از تبدیل شدن به یک ملودرام ساده نجات می‌دهد. برای مثال، در صحنه‌ای که جیمی با یک پسر دوازده‌ساله بسکتبال بازی می‌کند و او را با تمام قوا شکست می‌دهد، سپس سعی می‌کند او را نصیحت کند. این ترکیب ناشی‌گری و پختگی، همان نقطه‌قوتی است که شخصیت هاک را باورپذیر می‌کند.

سربلندی در عرصه نویسندگی

با وجود نقدهای مثبتی که رمان هاک دریافت کرده، برخی منتقدان بر این باورند که بازیگران بزرگ هرگز رمان‌نویس‌های بزرگی نمی‌شوند. این امر نه به دلیل عدم استعداد، بلکه به این خاطر است که رمان‌نویسی مهارتی کاملاً جداگانه و فوق‌العاده دشوار است که نیازمند سال‌ها تمرین خسته‌کننده و انضباط است؛ چیزی که بازیگران مشهور به دلیل ماهیت حرفه‌شان فرصت کافی برای پرورش عمیق آن را ندارند.

بسیاری از بازیگران پس از شهرت به نویسندگی روی آورده‌اند، اما همه آنها موفق نبوده‌اند، مانند تام هنکس که در اولین رمانش نتوانست موفق عمل کند. در واقع، هیچ رابطه ذاتی میان هنرمند بودن و نویسنده خوب بودن وجود ندارد و نویسندگی چیزی نیست که بتوان نقش آن را بازی کرد یا با شهرت به دست آورد.

اما هاک جزو آن دسته از هنرمندانی است که در نوشتن رمان سربلند بیرون آمده است. «چهارشنبه توبه» تنها یک کتاب عاشقانه عامیانه نیست و هاک در طول داستان سعی دارد نشان دهد که چگونه یک خویشتن زخمی را بپذیریم. با این حال، شخصیت‌های رمان هاک گاهی بیش از حد یک‌بعدی می‌شوند؛ جیمی آنقدر خشمگین و عاشق است که خواننده در طول داستان فراموش می‌کند او یک ارتشی سی‌ساله است. همچنین روایت داستان از دید هر دو شخصیت، گاهی روندی خسته‌کننده پیدا می‌کند و گویی خواننده مشغول خواندن دیالوگ‌های طولانی است. اما هاک در طول داستان موفق می‌شود این نقصان‌ها را با صداقت عاطفی خود جبران کند.