طرح بیمه ۲۲۵ میلیارد دلاری آمریکا برای تنگه هرمز در هاله‌ای از ابهام

طرح بیمه‌ای آمریکا؛ وعده‌ای که محقق نشد

بر اساس گزارش فایننشال تایمز، برنامه دولت آمریکا که با هدف ارائه پوشش بیمه‌ای به کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز طراحی شده بود، هنوز مورد استفاده قرار نگرفته است. دونالد ترامپ پیش‌تر اعلام کرده بود واشنگتن آماده است برای عبور کشتی‌ها از این گذرگاه حیاتی انرژی، پوشش بیمه‌ای فراهم کند.

ارزش اسمی این طرح می‌تواند تا ۲۲۵ میلیارد دلار برسد، اما به گفته کارگزاران بیمه، شروط پیچیده و وابستگی اجرای آن به همراهی نیروی دریایی آمریکا، باعث شده بسیاری از مالکان کشتی تمایلی به استفاده از این سازوکار نداشته باشند.

رویکرد متفاوت هند و افزایش هزینه‌های بیمه

مارکوس بیکر، رئیس بخش بیمه دریایی شرکت «مارش»، در گفتگو با فایننشال تایمز اظهار داشت: «طرحی که دولت هند برای ایجاد سازوکار بیمه‌ای جدید دنبال می‌کند ممکن است موفق‌تر باشد، زیرا تمرکز آن بر تأمین منابع مالی است و به حمایت نظامی وابسته نیست.»

تحولات اخیر در خلیج فارس بازار جهانی بیمه دریایی را با شوک قابل توجهی روبرو کرده و هزینه عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز را به طور محسوسی افزایش داده است. در چنین شرایطی، برای بسیاری از مالکان کشتی، مسئله اصلی نه توان عبور از این مسیر، بلکه امکان دریافت پوشش بیمه‌ای معتبر برای انجام سفر دریایی است.

تنگه هرمز؛ گلوگاه حیاتی انرژی و ریسک‌های امنیتی

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان به شمار می‌رود. پیش از تشدید تنش‌های اخیر، حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و بخش قابل توجهی از تجارت گاز طبیعی مایع از این مسیر عبور می‌کرد. با افزایش ریسک‌های امنیتی در منطقه، شرکت‌های بیمه دریایی و بازارهای اتکایی جهانی نیز ارزیابی خود از خطر عبور کشتی‌ها را تغییر داده‌اند؛ موضوعی که به افزایش قابل توجه حق‌بیمه‌ها و سخت‌تر شدن شرایط صدور بیمه‌نامه‌ها منجر شده است.

انواع پوشش بیمه دریایی و اهمیت «ریسک جنگ»

در صنعت بیمه دریایی سه نوع پوشش اصلی وجود دارد:

• بیمه بدنه و ماشین‌آلات کشتی: پوشش خسارات فیزیکی به کشتی.
• بیمه مسئولیت مدنی در برابر اشخاص ثالث: پوشش خسارات وارده به سایر کشتی‌ها یا محیط زیست.
• پوشش خطرات جنگ: پوشش خسارات ناشی از اقدامات نظامی، تروریسم و شورش.

در شرایط عادی دو پوشش نخست کافی است، اما در مناطق پرریسک، بدون فعال بودن پوشش خطرات جنگ عملاً امکان فعالیت اقتصادی وجود ندارد. به همین دلیل، «حق‌بیمه اضافی ریسک جنگ» به یکی از مهم‌ترین عوامل اقتصادی در حمل‌ونقل دریایی منطقه تبدیل شده است. گزارش‌های صنعت بیمه نشان می‌دهد نرخ این پوشش در مقاطعی چندین برابر افزایش یافته و برای نفتکش‌های بزرگ، سود اقتصادی یک سفر را به طور جدی تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تغییرات در بازار بیمه لندن و اتکایی

بازار بیمه دریایی لندن، به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز این صنعت در جهان، در ماه‌های اخیر محدوده مناطق پرخطر را گسترش داده و برای عبور کشتی‌ها از این مناطق، دریافت تأییدیه‌های موردی و پرداخت حق‌بیمه‌های اضافی را الزامی کرده است. به این ترتیب، بسیاری از کشتی‌ها برای هر بار عبور از منطقه باید مجوز جداگانه بیمه‌گر را دریافت کنند.

در بازار بیمه اتکایی نیز نشانه‌هایی از افزایش احتیاط دیده می‌شود؛ برخی شرکت‌های بزرگ ظرفیت پوشش خود را محدود کرده‌اند یا با نرخ‌های بالاتری وارد بازار می‌شوند که این موضوع فشار مالی بیشتری بر شرکت‌های بیمه مستقیم وارد کرده است.

عوامل مؤثر بر ارزیابی ریسک بیمه

در شرایط کنونی، ویژگی‌های هر کشتی نیز در ارزیابی ریسک اهمیت پیدا کرده است. بیمه‌گران علاوه بر مسیر حرکت، عواملی مانند پرچم کشتی، مالکیت واقعی، چارترکننده و مقصد محموله را نیز در محاسبات خود لحاظ می‌کنند. به همین دلیل ممکن است دو کشتی که از یک مسیر عبور می‌کنند، نرخ‌های بیمه کاملاً متفاوتی دریافت کنند.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد بیمه دریایی در شرایط کنونی نقشی فراتر از یک ابزار مالی پیدا کرده است. حتی اگر عبور فیزیکی از تنگه هرمز امکان‌پذیر باشد، بدون بیمه معتبر، بانک‌ها، خریداران نفت، بنادر مقصد و شرکت‌های کشتیرانی حاضر به پذیرش عملیات نخواهند بود.