جهاد صرفه‌جویی در خراسان رضوی: از سفره نان تا مزارع کشاورزی و مصرف گاز

مدیریت مصرف نان: از تولید تا سفره

علی‌اکبر کوه‌پیکر، رئیس اتحادیه نانوایان مشهد، با تأکید بر آمادگی کامل نانوایی‌ها برای تأمین نان مورد نیاز مردم در هر شرایطی، از شهروندان خواست تا در «جهاد صرفه‌جویی» مشارکت کرده و رفتارهای خود را در خرید و نگهداری نان اصلاح کنند. وی به تشریح وضعیت پایداری تولید نان و راهکارهای کاهش ضایعات در زنجیره گندم، آرد و نان پرداخت.

کوه‌پیکر به مردم اطمینان داد که هیچ نگرانی بابت تأمین نان وجود ندارد. نانوایی‌های ما مجهز به دستگاه‌های جایگزین هستند و توان تولید ۲۴ ساعته را حتی در شرایط قطع کامل انرژی دارا می‌باشند.

آمادگی نانوایی‌ها و پرهیز از خریدهای هیجانی

رئیس اتحادیه نانوایان مشهد با انتقاد از خریدهای هیجانی در زمان بحران‌ها، بیان کرد: تجربه نشان داده که خریدهای انبوه و از روی ترس تنها فشار موقتی به شبکه توزیع وارد می‌کند؛ در حالی که نانوایی‌ها ظرف ۴۸ ساعت قادر به افزایش تولید و رفع نیازها هستند. لذا از مردم درخواست می‌شود تنها به اندازه نیاز روزانه خود خرید کنند.

فرهنگ خرید و نگهداری نان

• استفاده از کیسه‌های پارچه‌ای: قرار دادن نان داغ در پلاستیک نه تنها ماندگاری آن را کاهش می‌دهد، بلکه به افت کیفیت و افزایش ضایعات منجر می‌شود. مردم باید هنگام مراجعه به نانوایی کیسه پارچه‌ای همراه داشته باشند.
• پویش حذف پلاستیک: حذف پلاستیک علاوه بر کمک به محیط زیست، بار اقتصادی سنگینی را از دوش دولت و نانوا برمی‌دارد.
• فریز کردن نان: نان تازه از نظر ارزش غذایی برتر است. در صورت ناچاری به فریز کردن، نان باید ابتدا کاملاً سرد و سپس بسته‌بندی شود. توصیه می‌شود نان بیش از ۲ تا ۳ روز (حداکثر یک هفته) در فریزر نماند.

ارتقای کیفیت و واقعی‌سازی قیمت

کوه‌پیکر به تنوع گندم‌های ورودی و چالش‌های نانوایان اشاره کرد و افزود: آموزش‌های دوره‌ای برای نانوایان و بازرسی‌های مستمر برای نظارت بر کیفیت پخت در حال انجام است. وی همچنین به موضوع قیمت نان اشاره کرد و گفت: به‌روزرسانی قیمت‌ها، انگیزه تولیدکننده برای ارتقای کیفیت را افزایش داده و مصرف‌کننده را به خرید دقیق‌تر ترغیب می‌کند که در نهایت به کاهش چشمگیر ضایعات نان در کشور منجر خواهد شد.

مدیریت مصرف گاز: طرح‌های مردمی و صنعتی

حسن افتخاری، مدیرعامل شرکت گاز خراسان رضوی، از کاهش حدود پنج درصدی مصرف گاز خانگی در دو ماه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته خبر داد. وی رویکرد شرکت را بر «مردمی‌سازی صرفه‌جویی» به جای رویکردهای دستوری و بخشنامه‌ای، متمرکز دانست.

طرح «همیار گاز» در مدارس

طرح «همیار گاز» که ابتدا در مشهد و خراسان رضوی آغاز شد و اکنون به‌صورت ملی در حال اجراست، با همکاری آموزش و پرورش، معلمان را برای آموزش ضرورت صرفه‌جویی به دانش‌آموزان تربیت می‌کند. برای هر دانش‌آموز یک کارنامه مجازی تعریف شده که اقدامات وی برای کاهش مصرف در آن ثبت و ارزیابی می‌شود. به افرادی که موفق به کاهش مصرف شوند، جوایزی تعلق می‌گیرد.

فرهنگ‌سازی از طریق مساجد و مشارکت صنعتی

• تفاهم‌نامه با مساجد: تفاهم‌نامه‌ای با مرکز امور مساجد و سازمان تبلیغات اسلامی استان منعقد شده تا فرهنگ‌سازی مدیریت مصرف گاز با محوریت مساجد و محلات گسترش یابد.
• مشارکت صنایع: واحدهای صنعتی با بیش از ۱۰۰ نفر کارکن به عنوان مشترکان شاخص انتخاب شده‌اند. کارکنان این واحدها با کاهش حداقل پنج درصدی مصرف گاز خانگی خود، در قرعه‌کشی و دریافت جوایز شرکت کرده و بخشی از گاز صرفه‌جویی شده به واحد صنعتی محل کارشان اختصاص می‌یابد. این مدل به حفظ اشتغال و تداوم فعالیت کارخانه‌ها کمک می‌کند.

طرح «خانه‌های گرم» و بهینه‌سازی تجهیزات

شرکت‌های کاربر به عنوان حلقه واسط میان مردم و شرکت ملی گاز، بر «خانه‌های پرمصرف» یا «خانه‌های گرم» تمرکز دارند. حدود ۲۲۰ هزار خانه در خراسان رضوی با دمای داخلی بیش از ۲۰ درجه سانتی‌گراد شناسایی شده‌اند. کارشناسان به این منازل مراجعه کرده و دلایل مصرف بالا (مانند نبود پنجره دوجداره) را بررسی و اقدامات اصلاحی کوتاه‌مدت و بلندمدت را پیشنهاد می‌دهند. این امر منجر به کاهش قبوض و استفاده از گاز صرفه‌جویی شده در صنعت می‌شود.

طی دو سال گذشته، بیش از ۴۰ هزار موتورخانه در استان بهینه‌سازی شده که ۲۰ هزار مورد آن تنها در مشهد بوده است. همچنین، بیش از ۴۰ هزار بخاری کم‌مصرف در مناطق سردسیر و میان اقشار آسیب‌پذیر توزیع شده است. برای افرادی که قصد کاهش مصرف دارند، آموزش‌های رایگان، مشاوره و در برخی موارد تجهیزات لازم فراهم شده است.

مدیرعامل شرکت گاز خراسان رضوی هشدار داد: کمتر از یک درصد مشترکان همچنان مصرف بالایی دارند و پیش‌بینی می‌شود قبوض گاز این دسته در سال جاری به بیش از ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان برسد.

توسعه آبیاری نوین: راهکاری برای پایداری کشاورزی

محمد قیصری، مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی، با توجه به شرایط اقلیمی خشک استان، اجرای سامانه‌های نوین آبیاری را ضرورتی حیاتی برای حفظ منابع آب، تداوم کشاورزی و پایداری اقتصاد روستایی دانست.

مزایای آبیاری نوین

• کاهش هدررفت آب: در روش‌های سنتی، بخش زیادی از آب از طریق تبخیر یا نفوذ غیرقابل کنترل هدر می‌رود، در حالی که سامانه‌های نوین آب را مستقیماً به ریشه گیاه هدایت می‌کنند.
• افزایش بهره‌وری و کیفیت محصولات: امکان مدیریت دقیق آب و تزریق کودهای محلول، عملکرد و کیفیت محصولات را افزایش می‌دهد.
• حفاظت از خاک: با کنترل دقیق میزان آب، از فرسایش خاک جلوگیری شده و سلامت آن حفظ می‌شود.
• کاهش هزینه‌ها: در بلندمدت، این سیستم‌ها باعث کاهش مصرف کود، نیروی کار و انرژی می‌شوند.

حمایت دولت و وضعیت اجرای طرح

دولت برای حمایت از کشاورزان، تا سقف ۸۵ درصد از هزینه اجرای سامانه‌های نوین آبیاری را به صورت بلاعوض تأمین می‌کند و ۱۵ درصد باقی‌مانده سهم مشارکت کشاورزان است. اجرای این سامانه‌ها در خراسان رضوی از اواخر دهه ۶۰ آغاز شده و تاکنون بیش از ۲۰۳ هزار هکتار از اراضی مستعد استان به آن مجهز شده‌اند. با این حال، حدود ۳۹۰ هزار هکتار از اراضی استان قابلیت اجرای این سامانه‌ها را دارند که تاکنون تنها ۵۲ درصد آن پوشش داده شده است. محدودیت اعتبارات، دلیل اصلی این فاصله است.

در سال ۱۴۰۴، حدود ۵ هزار و ۶۰۴ هکتار از اراضی استان به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده و این روند در سال جاری نیز ادامه دارد. گذار از آبیاری سنتی به روش‌های نوین، کشاورزی را از فعالیتی پرمصرف به فعالیتی با ارزش افزوده بالا و مصرف بهینه منابع تبدیل می‌کند که نقشی حیاتی در حفظ محیط زیست و پایداری اقتصاد استان دارد.

مشارکت مردمی: کلید موفقیت «جهاد صرفه‌جویی»

مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد که مدیریت مصرف تنها محدود به یک بخش خاص نیست و ابعاد گسترده‌ای از سفره‌های مردم تا صنایع و مزارع کشاورزی را در بر می‌گیرد. کاهش ضایعات نان، مدیریت مصرف گاز در خانه‌ها و استفاده از روش‌های نوین آبیاری در کشاورزی، هر یک می‌تواند سهمی در حفظ منابع ملی داشته باشد.

موفقیت این مسیر بیش از هر چیز به مشارکت آگاهانه مردم وابسته است؛ زیرا بسیاری از راهکارهای صرفه‌جویی با تغییرات کوچک در رفتارهای روزمره قابل تحقق هستند و همین اقدامات کوچک در مقیاس ملی می‌تواند اثر قابل توجهی بر کاهش مصرف داشته باشد. آنچه از آن با عنوان «جهاد صرفه‌جویی» یاد می‌شود، مجموعه‌ای از اقدامات ساده اما هدفمند است که با همراهی مردم و دستگاه‌های اجرایی می‌تواند به حفظ منابع، پایداری تولید و عبور از چالش‌های پیش‌روی کشور کمک کند.