چالش‌های تئاتر ایران؛ از توقف فعالیت تا نیاز مبرم به حمایت دولتی

آسیب‌های جبران‌ناپذیر به بدنه تئاتر

عاقل اشاره کرد که بیشترین آسیب متوجه مؤسسات هنری تک‌منظوره تئاتر، آموزشگاه‌های بازیگری و گروه‌های نمایشی شده است. در این مدت، فعالیت‌ها عملاً متوقف شده، اما هزینه‌ها همچنان ادامه دارد. با تعطیلی سالن‌های تئاتر، چرخه فعالیت این حوزه به‌طور کامل متوقف می‌شود، در حالی که پرداخت اجاره‌بها، هزینه‌های آب، برق، گاز و نگهداری تجهیزات و امکانات آموزشی و اجرایی همچنان بر دوش فعالان این حوزه است و هیچ درآمدی وجود ندارد.

این کارگردان تئاتر افزود: «برخی نمایش‌ها مجوز اجرا دریافت کرده و در آستانه اجرا بودند، اما شرایط موجود مانع اجرای آن‌ها شد. در نتیجه تمام هزینه‌هایی که گروه‌ها و مؤسسات برای تولید آثار انجام داده‌اند، عملاً از جیب خودشان پرداخت شده و تاکنون نیز حمایت مشخصی برای جبران این خسارت‌ها در نظر گرفته نشده است.»

تأثیر بر انگیزه هنرمندان و از دست رفتن مخاطبان

• افت انگیزه: تلاش‌های سال‌های گذشته برای علاقه‌مند کردن جوانان به تئاتر، اکنون با خطر از بین رفتن انگیزه‌ها مواجه شده است.
• خطر از دست رفتن مخاطب: هرچه مدت تعطیلی سالن‌ها طولانی‌تر شود، احتمال فاصله گرفتن مخاطبان از تئاتر بیشتر خواهد شد. این وضعیت شبیه مغازه‌ای است که پس از تعطیلی طولانی، زمان زیادی برای رونق مجدد نیاز دارد.
• چالش‌های ازسرگیری: حتی با فراهم شدن امکان اجرا، مشخص نیست استقبال مخاطبان تا چه حد خواهد بود و آیا فروش گیشه می‌تواند هزینه‌ها را جبران کند. این ریسک در شهرهای کوچک به مراتب بیشتر از شهرهای بزرگی مانند تهران یا مشهد است.

نقش حیاتی دولت در احیای تئاتر

عاقل با تحلیل وضعیت فعلی تئاتر، بر نقش حیاتی دولت و نهادهای فرهنگی در احیای این هنر تأکید کرد و راهکارهای مشخصی را پیشنهاد داد:

پیشنهادات کلیدی به دولت

1. رایگان کردن سالن‌های دولتی: نخستین و مؤثرترین اقدام، رایگان کردن سالن‌های تحت پوشش نهادهای دولتی برای گروه‌های نمایشی است که می‌تواند بخش قابل‌توجهی از فشار مالی را کاهش دهد.
2. پرداخت کمک‌هزینه مشخص: به محض دریافت مجوز اجرا و احراز شرایط، باید یک کمک‌هزینه مشخص و قطعی به گروه‌ها تعلق گیرد تا انگیزه و اطمینان هنرمندان افزایش یابد.
3. پوشش ریسک مالی: هزینه‌های تولید تئاتر به شدت افزایش یافته است؛ نمایشی که پیش‌تر با ۲۰ میلیون تومان تولید می‌شد، امروز به بیش از ۸۰ میلیون تومان بودجه نیاز دارد. دولت باید با پرداخت کمک‌هزینه و فراهم کردن امکانات رایگان صوتی و نوری، بخشی از این ریسک را پوشش دهد.

استمرار اجرا، کلید بازگشت مخاطب

این کارگردان تئاتر درباره راهکار تقویت دوباره فرهنگ تماشای تئاتر در میان مردم گفت: بازگشت اعتماد مخاطبان تنها با استمرار اجراها و روشن ماندن چراغ تماشاخانه‌ها امکان‌پذیر است. دولت می‌تواند یک بازه زمانی مشخص، مانند فصل تابستان، را به‌عنوان دوره حمایت ویژه تعریف کند تا نمایش‌هایی که در این بازه مجوز و اجرا می‌شوند، کمک‌هزینه بلاعوض دریافت کنند. این طرح می‌تواند تماشاخانه‌ها را دوباره فعال کرده و زمینه بازگشت تئاتر به روند عادی را از مهرماه فراهم سازد.

عاقل با تأکید بر لزوم حمایت مالی از گروه‌های نمایشی بیان کرد: «نگرانی اصلی بسیاری از کارگردانان این است که پس از ماه‌ها تلاش، به دلیل استقبال نکردن مخاطب، با بدهی مواجه شوند. اگر دولت این نگرانی را کاهش دهد، هنرمندان با تمام توان فعالیت خواهند کرد.»

اولویت اجرای عمومی بر جشنواره‌ها

وی درباره نقش جشنواره‌ها و رویدادهای فرهنگی خاطرنشان کرد که اجرای عمومی و حمایت مالی مستقیم از گروه‌های نمایشی، تأثیر بیشتری نسبت به صرف برگزاری جشنواره‌ها دارد. ابتدا باید شرایطی فراهم شود تا گروه‌ها بتوانند اجرای عمومی داشته باشند و از طریق کمک‌هزینه، روند تولید آثار خود را ادامه دهند. جشنواره‌ها می‌توانند به‌عنوان مرحله‌ای مکمل، پس از اجرای عمومی، وارد عمل شده و به ارتقای سطح کیفی تئاتر کمک کنند.

امید و استمرار، مهم‌ترین عامل حیات تئاتر

عاقل با اشاره به روحیه فعالان این حوزه گفت: هنرمند تئاتر معمولاً فردی است که با عشق و علاقه در این مسیر فعالیت می‌کند. بسیاری از فعالان این عرصه زندگی و زمان خود را صرف تئاتر کرده‌اند و حتی در شرایط دشوار نیز تلاش می‌کنند چراغ این هنر خاموش نشود. مهم‌ترین عامل ادامه حیات تئاتر، امید و استمرار است و هنرمند باید باور داشته باشد که با تمرین و تلاش می‌تواند شرایط بهتری رقم بزند.

این کارگردان تئاتر تصریح کرد: «اکنون بهترین زمان برای تمرین و آماده‌سازی گروه‌های نمایشی است. اگر امکاناتی مانند در اختیار قرار دادن سالن‌های تمرین به‌صورت رایگان، حمایت مالی از گروه‌ها و تسهیل روند دریافت مجوزها فراهم شود، می‌توان امیدوار بود چرخه فعالیت تئاتر دوباره به وضعیت عادی بازگردد و حتی شرایطی بهتر از گذشته شکل بگیرد.»