هشدار تحلیلگر ارشد: بازگشایی گروهی نمادها، فروپاشی محاسباتی بورس را در پی دارد

پویان مظفری، تحلیلگر ارشد بازار سرمایه، در گفت‌وگویی تفصیلی با برنا، نسبت به پیامدهای مخرب استراتژی «بازگشایی گروه به گروه» یا «سلیقه‌ای» نمادهای بورسی هشدار داد. به گفته وی، این رویکرد نه تنها به انتقال ناعادلانه فشار فروش به صنایع آسیب‌ندیده منجر خواهد شد، بلکه محاسبات صندوق‌های سهامی و اهرمی را نیز دچار فروپاشی می‌کند. او تنها راه خروج از این بن‌بست را بازگشایی فراگیر بازار با تکیه بر مدل «خوداظهاری ناشران» و اتخاذ تدابیری نظیر «حجم مبنای بی‌نهایت» برای تعیین تکلیف قراردادهای آپشن می‌داند.

چرا بازگشایی «گروه به گروه» یک اشتباه استراتژیک است؟

تصمیم سازمان بورس برای بازگشایی تکه‌تکه بازار، مانند شروع با صنایع دارو و غذا، باعث می‌شود بخش عظیمی از فشار فروش انباشته شده ناشی از ترس و نیاز به نقدینگی، بر روی همین گروه‌های محدود تخلیه شود. این در حالی است که بسیاری از این صنایع لزوماً از حوادث اخیر آسیبی ندیده‌اند، اما به دلیل بسته ماندن سایر نمادها، قربانی این استراتژی می‌شوند. این عمل به قیمت‌گذاری کاملاً غلط در بازار منجر شده و توازن عرضه و تقاضا را به شدت بر هم می‌زند.

بحران ارزش دارایی‌ها در صندوق‌های اهرمی و بازگشایی ناقص

یکی از بزرگترین معضلات بازگشایی نامتقارن، تأثیر آن بر سرنوشت صندوق‌های سرمایه‌گذاری است. هنگامی که نمادهای سنگین پورتفوی یک صندوق، مانند فولاد مبارکه، بسته می‌مانند، خالص ارزش دارایی‌ها (NAV) آن قابل محاسبه نبوده یا عددی نادرست را نشان می‌دهد. این وضعیت، فشار فروش شدیدی را بر خودِ صندوق‌ها وارد می‌کند و آنها برای پاسخگویی به ابطال‌ها، مجبور به اعمال فشار مضاعف بر صنایع باز شده می‌شوند. این دومینوی ویرانگر، قیمت‌گذاری کل بازار را تحت تأثیر قرار داده و در صورت تعدیل قیمت بخش بسته سبد دارایی توسط صندوق‌ها، سیگنال‌های اشتباهی به بازار ارسال خواهد کرد.

مداخله سلیقه‌ای ناظر بورس و تبعات آن

صنایع بورسی، حلقه‌های به‌هم‌پیوسته یک زنجیره ارزش هستند. اگر ناظر بورس بخواهد به صورت سلیقه‌ای عمل کند و نمادی مانند «فولاد» را به دلیل آسیب مستقیم ببندد، تکلیف زنجیره‌های بالادستی، پایین‌دستی و صنایع مرتبط مانند قطعه‌سازان چه خواهد شد؟ هلدینگ‌های بزرگی نظیر «پارسان» یا «غدیر» که مالک پتروشیمی‌های بسته هستند، با چه سرنوشتی روبرو می‌شوند؟ این دخالت سلیقه‌ای، متد تصمیم‌گیری را مخدوش کرده و بازار را به شدت پیش‌بینی‌ناپذیر می‌کند.

مدل «توقف داوطلبانه»: راهکاری برای اجتناب از مداخله سازمان

بهترین مسیر پیشنهادی، پیروی از مدل پیشین شرکت‌های خودرویی است که در زمان ابهام در نرخ‌گذاری محصولات، نمادشان بسته می‌شد. در این مدل، بازار به صورت کامل باز می‌شود و صرفاً شرکت‌هایی که آسیب مستقیم دیده‌اند یا به دلیل مسائل امنیتی و فنی ابهام دارند، خودشان درخواست توقف نماد می‌دهند. این رویکرد، مسئولیت توقف را بر عهده «ناشر» قرار می‌دهد و از مهندسی بازار توسط سازمان جلوگیری می‌کند.

معمای آپشن‌ها و راهکارهای پیشنهادی

برخلاف بازارهای جهانی که آپشن‌های منقضی شده در اولین روز بازگشایی تسویه می‌شوند، در بورس ایران به دلیل وجود «دامنه نوسان» و «حجم مبنا»، کشف قیمت واقعی سهم در روز اول امکان‌پذیر نیست و ممکن است چند روز طول بکشد. تسویه آپشن در روز اول با قوانین فعلی، به معنای پایمال شدن حقوق یکی از طرفین معامله است. دو پیشنهاد برای تعیین تکلیف قراردادهای اختیار معامله (آپشن) عبارتند از:

• سناریوی اول (حجم مبنای بی‌نهایت): در روز بازگشایی، حجم مبنای دارایی پایه به اندازه کل سهام شرکت در نظر گرفته شود و دامنه نوسان باز باشد تا سهم در یک روز قیمت‌گذاری شده و قیمت واقعی برای تسویه آپشن بر مبنای آخرین قیمت معاملاتی به دست آید.
• سناریوی دوم (تمدید تقویمی): به تعداد روزهای کاری که بازار به دلیل جنگ یا تنش بسته بوده، به تاریخ سررسید تمام قراردادهای آپشن اضافه شود تا حق معامله‌گران برای مدیریت پوزیشن‌هایشان حفظ شود.

نتیجه‌گیری

راه منطقی و عملیاتی، بازگشایی کامل بازار، واگذاری مسئولیت توقف نماد به خود شرکت‌ها (در صورت ابهام یا آسیب) و تعیین تکلیف آپشن‌ها از طریق تمدید سررسیدها یا مدل حجم مبنای بی‌نهایت است. هر راهکار دیگری، نقدشوندگی را با مشکل مواجه کرده و اعتماد باقی‌مانده در بازار را از بین خواهد برد.