نمایش نخستین فیلم کوروساوا، «افسانه جودو»، پس از هشت دهه در جشنواره کن

اهمیت فیلم از دیدگاه تیری فرمو

تیری فرمو، مدیر جشنواره کن، که خود دارای کمربند مشکی جودو بوده و نویسنده کتابی درباره این هنر رزمی است، به تفصیل درباره اهمیت این فیلم و پیوند عمیق آن با فلسفه جودو سخن گفته است. او از سرگذشت غیرمعمول این اثر که سال‌ها نادیده گرفته شده بود و اکنون با کیفیتی درخور به سینماها بازمی‌گردد، ابراز خرسندی کرد.

«خودم جودوکار بودم، هم به عنوان رقیب و هم به عنوان مربی. نخستین بار این فیلم را با آن پیشینه دیدم و همیشه در هر فرصتی آن را به دیگران نشان می‌دادم. به همراه ژرارد دوشوسوآ که مسئول بخش «کن کلاسیک» است، موفق شدیم آن را بازسازی کنیم. و اکنون در سینماها اکران می‌شود ـ همه جودوکاران، از جمله جودوکاران جوان، فرصت دیدن آن را پیدا خواهند کرد.»

داستان و فلسفه «سانشیرو سوگاتا»

«سانشیرو سوگاتا» مسیر زندگی شاگردی را دنبال می‌کند که زیر نظر جیگورو کانو، ابداع‌کننده جودو، آموزش می‌بیند. داستان در اواخر قرن نوزدهم، هم‌زمان با تولد سینما، روایت می‌شود و به پیروزی جودو بر جوجیتسو، هنر رزمی سامورایی‌ها، می‌پردازد. اما پیام اصلی فیلم فراتر از یک ورزش رزمی است؛ کانو در این فیلم به دنبال ترویج مکتبی برای تربیت ذهن است.

فرمو در این باره می‌گوید:

«من در کتابم نوشته‌ام که جودو آن‌هایی که صبور نیستند آرام می‌کند و افراد کم‌رو را از لاک خود بیرون می‌آورد. این دقیقاً همان پیامی است که فیلم منتقل می‌کند. و نیز می‌گوید که وقتی قوی هستی، نیازی به نشان دادن آن نیست ـ قوی بودن یعنی خشونت نداشتن.»

جنجال‌ها و الهامات هنری

کوروساوا این موضوع را به دلیل آشنایی پدرش با نویسنده رمان اقتباسی فیلم انتخاب کرد. با این حال، استودیوی توهو فیلم را «بیش از حد آمریکایی» و «نه به اندازه کافی ژاپنی» دانست؛ انتقادی که تا پایان عمر همراه کوروساوا بود. اما اوزو، کارگردان شهیر ژاپنی، از او دفاع کرد و گفت: «این فیلم داستان کشور ما را روایت می‌کند.» «افسانه جودو» در زمان جنگ اکران و با استقبال مواجه شد، اما بعدها با ساخت آثار متعدد دیگر توسط کوروساوا، تا حد زیادی به فراموشی سپرده شد.

مدیر جشنواره کن در ادامه داستان جالبی را نیز بازگو می‌کند: در سال ۱۹۶۱، کوروساوا فیلم «یوجیمبو» را ساخت که سرجو لئونه برای ساخت «به خاطر یک مشت دلار» از آن الهام گرفت. کوروساوا ابتدا از این شباهت شکایت کرد، اما در نهایت آن را پذیرفت. جالب اینجاست که در سال ۱۹۶۵، نسخه جدیدی از «افسانه جودو» با بازی توشیرو میفونه در نقش جیگورو کانو تولید شد که موسیقی آن شباهت عجیبی به آثار انیو موریکونه داشت. فرمو در پایان می‌گوید: «مطمئن نیستم که این انتخاب آگاهانه‌ای بوده باشد. اما من دوست دارم داستان را اینطور تعریف کنم.»