صداوسیما: برنامه‌های ما «کالای عمومی» هستند؛ آپارات حق کسب سود ندارد

تولیدات صداوسیما: کالای عمومی یا منبع درآمد خصوصی؟

چندی پیش، دادگاه مدیرعامل آپارات را به دلیل نقض حقوق مالکیت فکری صداوسیما و کسب درآمد از محتواهای این سازمان، به پرداخت ۳.۶ هزار میلیارد تومان محکوم کرد. صداوسیما در پاسخ به اظهارات یک وکیل در خبرگزاری «ایسنا» درباره این حکم نوشت:

«تأکید بر اینکه تولیدات صداوسیما با بودجه عمومی ساخته شده و «کالای عمومی» است، کاملاً صحیح است؛ اما عمومی بودن منبع تأمین مالی یک اثر، به هیچ وجه به معنای «اباحه بهره‌برداری تجاری برای اشخاص ثالث» نیست.»

در علم اقتصاد، کالای عمومی خدماتی است که دو ویژگی کلیدی دارد: اول اینکه نمی‌توان کسی را از مصرف آن محروم کرد، حتی اگر هزینه‌ای پرداخت نکند و دوم اینکه مصرف یک نفر، سهم دیگران را کاهش نمی‌دهد. به همین دلیل، تامین این کالاها معمولاً بر عهده دولت‌هاست، زیرا تولید آن‌ها برای بخش خصوصی سودآور نیست. نمونه‌های بارز آن شامل روشنایی خیابان، امنیت ملی و هوای پاک است که همه جامعه باید بدون تبعیض از آن‌ها بهره‌مند شوند.

صداوسیما در ادامه توضیح داد که کسب سود از یک کالای عمومی بدون مجوز، غیرقانونی است:

«هیچ‌کس حق ندارد کالای عمومی متعلق به مردم را بدون مجوز تصاحب کند، روی آن تبلیغات پخش کند، ترافیک اینترنت را به جیب بزند و در واقع داراییِ خود مردم را دوباره به عموم مردم بفروشد. پذیرش این استدلال که پلتفرم‌های خصوصی حق دارند اموال بیت‌المال را به ابزار کسب منفعت خصوصی تبدیل کنند، عملاً به معنای مشروعیت‌بخشی به خصوصی‌سازی منافع حاصل از اموال عمومی و کسب مال غیرمشروع است.»

جزئیات جریمه ۳.۶ همتی: بازپس‌گیری درآمدهای غیرمشروع

در بخش دیگری از این جوابیه، به مبلغ جریمه تعیین‌شده اشاره شده است:

«مبلغ ۳۶۰۰ میلیارد تومان خسارت تعیین‌شده، برخلاف ادعاهای مطرح‌شده، یک جریمه برای محدودسازی دسترسی عمومی نیست. این رقم پس از سال‌ها رسیدگی قضایی، برگزاری ده‌ها جلسه، بررسی بیش از ۵۰۰۰ سند و صرف بیش از ۳۰۰۰ ساعت کار کارشناسی تخصصی توسط هیئت پنج‌نفره تعیین شده است. این مبلغ، برآورد دقیقی از «منافع اقتصادی تحصیل‌شده غیرمشروع» و «درآمدهای ترافیکی و تبلیغاتی» است که آپارات از طریق نقض گسترده حقوق مالکیت فکری سازمان صداوسیما به دست آورده است. رأی دادگاه صرفاً معطوف به جبران خسارت و بازگرداندن این ثروتِ تضییع‌شده به بیت‌المال است.»

رد ادعای «کاربرمحور بودن» آپارات

آپارات پیشتر در دفاع از خود ادعا کرده بود که یک پلتفرم کاربرمحور است و مسئولیتی در قبال محتواهای منتشرشده توسط کاربران ندارد. صداوسیما این ادعا را رد کرده و توضیح داد:

«مطابق مستندات، طی سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ بیش از ۱۶۰۰۰ قسمت از آثار سازمان صداوسیما (اعم از سریال، مستند و پویانمایی) به صورت سازمان‌یافته در این بستر منتشر شده است. با وجود ارسال مکرر اظهارنامه‌های رسمی از سوی سازمان صداوسیما، این پلتفرم هیچ اقدام مؤثری برای توقف این رویه انجام نداد. دادگاه محترم به درستی ادعای «کاربرمحور بودن» را رد کرده است؛ چرا که مطابق قانون حمایت از حقوق مؤلفان، قانون تجارت الکترونیکی و ماده ۷۴۹ قانون مجازات اسلامی، ارائه‌دهندگان خدمات میزبانی که خود منتفع اصلیِ ترافیک و تبلیغاتِ محتوایِ منتشرشده بدون مجوز هستند، نمی‌توانند از مسئولیت قانونی شانه خالی کنند.»