بحران کمبود پرستار در ایران؛ نصف میانگین جهانی و فشار مضاعف بر بیمارستان‌های دولتی

درخواست معاون پرستاری برای بهبود وضعیت پرستاران

معاون پرستاری وزارت بهداشت و درمان، با تاکید بر کمبود شدید نیروی پرستاری و نقش حیاتی آنها در بحران‌ها، خواستار تبدیل وضعیت پرستاران شرکتی و قراردادی و اختصاص ۲۵ هزار امتیاز «فوق‌العاده خاص» به آنها شد. عباس عبادی با بیان اینکه کشور از کمبود شدید نیروی پرستاری رنج می‌برد، از حاکمیت درخواست کرد تا شرایط تبدیل وضعیت نیروهای پرستاری قراردادی و شرکتی را فراهم آورد و مجوز جذب نیروی انسانی بیشتر را صادر کند.

این کمبود، پدیده‌ای جدید نیست و فراتر از دوران بحرانی اخیر است. شاخص جهانی نسبت پرستار به جمعیت، سه پرستار به ازای هر هزار نفر است، در حالی که این میزان در ایران تنها ۱.۵ پرستار است که کمتر از نصف میانگین جهانی است. این نسبت در بسیاری از کشورهای اروپایی بالای ۱۰ پرستار به ازای هر هزار نفر است.

فشار مضاعف بر بیمارستان‌های دولتی و کادر درمان

با افزایش مداوم هزینه‌های درمان در مراکز خصوصی، بخش قابل توجهی از مردم ناچار به مراجعه به بیمارستان‌های دولتی شده‌اند. این روند، گرچه نقش حیاتی بخش دولتی را در حفظ دسترسی عمومی به درمان نشان می‌دهد، اما فشار سنگینی را بر زیرساخت‌های سلامت کشور وارد کرده است. در این میان، کمبود نیروی پرستاری به بحرانی جدی تبدیل شده که آثار آن را بیماران و خانواده‌هایشان نیز به طور مستقیم لمس می‌کنند.

در بسیاری از بیمارستان‌های دولتی، تعداد بیماران بستری و مراجعان اورژانس به شکل محسوسی افزایش یافته، اما ظرفیت نیروی انسانی متناسب با این رشد توسعه پیدا نکرده است. پرستارانی که پیش‌تر مسئولیت مراقبت از چند بیمار را بر عهده داشتند، اکنون گاهی باید به تعداد بسیار بیشتری رسیدگی کنند؛ وضعیتی که کیفیت مراقبت، ایمنی بیماران و سلامت جسمی و روانی کادر درمان را به شدت تهدید می‌کند.

تحلیل کارشناس اقتصاد درمان: افزایش تقاضا و عدم رشد زیرساخت‌ها

مهدی محرابی، کارشناس اقتصاد درمان، در این باره می‌گوید: «وقتی هزینه ویزیت، بستری و جراحی در بخش خصوصی با سرعتی بیشتر از درآمد خانوار افزایش پیدا می‌کند، طبیعی است که بار مراجعه به بیمارستان‌های دولتی بالا برود. اما مشکل اینجاست که زیرساخت نیروی انسانی در این مراکز متناسب با افزایش تقاضا رشد نکرده است.»

او می‌افزاید: «در بسیاری از بیمارستان‌های دولتی، ظرفیت تخت‌ها تقریباً تکمیل است و در برخی مراکز حتی بیماران ساعت‌ها در اورژانس منتظر خالی شدن تخت می‌مانند. این تراکم، فشار مضاعفی بر پرستاران وارد می‌کند و احتمال خطاهای درمانی را بالا می‌برد.»

پیامدهای افزایش مراجعات و فرسودگی نیروی انسانی

محرابی اظهار می‌دارد: «یکی از پیامدهای مهم افزایش مراجعات، فرسودگی نیروی انسانی است. وقتی یک پرستار مجبور می‌شود به جای ۵ بیمار، همزمان به ۱۰ یا ۱۲ بیمار رسیدگی کند، کیفیت مراقبت افت می‌کند. این فقط مسئله کارکنان نیست؛ مسئله امنیت درمان بیماران است.»

بحران نگهداشت نیروی انسانی

این کارشناس تاکید می‌کند: «مسئله فقط کمبود عددی نیست؛ ما با بحران نگهداشت نیرو مواجهیم. بسیاری از پرستاران جوان یا مهاجرت می‌کنند یا ترجیح می‌دهند وارد مشاغل دیگری شوند. وقتی حقوق و مزایا با سختی کار تناسب ندارد، انگیزه ماندن کاهش پیدا می‌کند.»

او می‌افزاید: «در بعضی بخش‌ها، پرستاران مجبورند شیفت‌های طولانی و اضافه‌کار اجباری داشته باشند. این وضعیت در بلندمدت فرساینده است و کیفیت خدمات را تحت تأثیر قرار می‌دهد.»

هشدار درباره آینده نظام سلامت

این کارشناس اقتصاد درمان هشدار می‌دهد: «ادامه این روند می‌تواند در آینده نزدیک بحران نیروی انسانی را شدیدتر کند. اگر سیاست جدی برای حفظ نیروها اتخاذ نشود، بیمارستان‌های دولتی با مشکلات بیشتری روبه‌رو خواهند شد.»

محرابی تاکید می‌کند: «بحران کمبود پرستار اکنون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام سلامت ایران تبدیل شده است؛ بحرانی که همزمان با افزایش فشار اقتصادی بر مردم و رشد مراجعات به بیمارستان‌های دولتی، ابعاد پیچیده‌تری پیدا کرده است.»

آسیب به بیماران و اعتماد عمومی

محرابی در بخش دیگری از سخنان خود می‌گوید: «کمبود پرستار در نهایت بیشترین آسیب را به بیماران وارد می‌کند. افزایش زمان انتظار، کاهش کیفیت مراقبت، خستگی کادر درمان و تراکم بالای بیماران می‌تواند روند درمان را دشوارتر کند.»

او می‌افزاید: «وقتی نسبت پرستار به بیمار استاندارد نباشد، رسیدگی دقیق دشوار می‌شود. ممکن است زمان تزریق دارو، کنترل علائم حیاتی یا پاسخ به درخواست بیماران با تأخیر انجام شود. این موضوع برای بیماران بدحال یا سالمندان می‌تواند خطرناک باشد.»

این کارشناس اقتصاد درمان در پایان هشدار می‌دهد: «ادامه این وضعیت، اعتماد عمومی به نظام درمان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. مردم وقتی ساعت‌ها در صف اورژانس می‌مانند یا احساس می‌کنند رسیدگی کافی دریافت نکرده‌اند، دچار نارضایتی می‌شوند. در حالی که بسیاری از این مشکلات ناشی از کمبود نیروی انسانی است، نه کم‌کاری کارکنان.»