افزایش قیمت دلار: جنگ منطقه‌ای یا ریشه‌های عمیق اقتصادی؟

تحلیل کارشناسان اقتصادی از نوسانات ارز

مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی، در تحلیل خود به ریشه‌های اصلی بی‌ثباتی نرخ ارز در ایران می‌پردازد. او معتقد است که مسئولان بانک مرکزی، که پیشتر بر امکان کنترل و تک‌نرخی کردن ارز اصرار داشتند، اکنون به این نتیجه رسیده‌اند که نرخ ارز باید افزایش یابد.

تاثیر جنگ و این‌گونه رویدادها بر نرخ ارز جزو عواملی هستند که پیشتر، سیاست‌گذاران و سیاست‌مداران، آن را انکار می‌کردند. پیش از این، مسئولان بانک مرکزی بر این باور بودند که کنترل نرخ ارز و تک‌نرخی کردن امکان‌پذیر است، اما اکنون خودشان به این نتیجه رسیده‌اند که نرخ باید افزایش یابد.

تورم و حفظ ارزش دارایی‌ها

افقه تاکید می‌کند که افزایش نرخ تورم، که در یک دهه گذشته همواره بالای 30 درصد بوده و در مقاطعی از مرز 50 درصد نیز عبور کرده، مردم را به سمت حفظ ارزش دارایی‌های خود سوق داده است. در حالی که نرخ سود بانکی تنها حدود 20 درصد بوده، مردم عادی دریافته‌اند که باید دارایی‌های ریالی خود را به طلا، ارز یا سایر کالاها تبدیل کنند.

• تورم بالا: نرخ تورم در یک دهه گذشته همواره بالای 30 درصد و گاهی بیش از 50 درصد بوده است.
• سود بانکی پایین: نرخ سود بانکی تنها حدود 20 درصد ثبت شده است.
• رفتار مردم: تبدیل دارایی‌های ریالی به طلا، ارز یا سایر کالاها برای حفظ ارزش.

این کارشناس اقتصادی تصریح می‌کند که این رفتار ارتباطی به جنگ ندارد و جنگ تنها این روند را تشدید کرده، اما عامل اصلی آن نبوده است. بی‌ثباتی اقتصادی و تورم بالا پیش از شروع جنگ نیز وجود داشته و مردم را به سمت تبدیل دارایی‌های ریالی به کالاهای دیگر، به ویژه طلا به دلیل نقدشوندگی بالا، سوق می‌داده است. این وضعیت به سال 1397 و تشدید تحریم‌ها بازمی‌گردد.

نقد سیاست‌های ارزی و وضعیت فعلی

افقه با نقد سیاست‌های ارزی گذشته، بیان می‌کند که ادعای برخی مسئولان مبنی بر امکان تک‌نرخی کردن ارز در شرایط تحریم، تفکری اشتباه بوده و سرآغاز افزایش‌های نرخ ارز شده است. او قاطعانه می‌گوید: «در شرایط فعلی، تک‌نرخی کردن ارز هرگز ممکن نبوده و نیست.»

در خصوص شرایط فعلی، افقه توضیح می‌دهد که جنگ انتظارات و نگرانی مردم نسبت به آینده را تشدید کرده و تقاضا را افزایش داده است. از سوی دیگر، تحریم‌ها و محاصره اقتصادی باعث کاهش دریافتی‌های ارزی کشور شده، که در نتیجه، تقاضای بالا و عرضه پایین به افزایش قیمت ارز منجر شده است.

آسیب‌های بی‌ثباتی قیمت‌ها

در پاسخ به تاثیر نوسانات شدید ارزی بر اقتصاد، افقه دو بعد مهم را مطرح می‌کند:

1. افزایش سطح قیمت‌ها: که به خودی خود بر اقتصاد تاثیر می‌گذارد.
2. بی‌ثباتی قیمت‌ها: آسیبی که به مراتب بزرگتر از قیمت‌های بالاست.

او توضیح می‌دهد که اگر قیمت‌ها بالا باشند اما ثبات داشته باشند، کارگزاران اقتصادی پس از مدتی خود را با شرایط وفق می‌دهند. اما در صورت بی‌ثباتی در بازار ارز، به ویژه هنگامی که عوامل خارجی (مانند جنگ) در آن دخیل باشند، فعالان اقتصادی اعم از مصرف‌کننده و تولیدکننده، قادر به تصمیم‌گیری نخواهند بود و نمی‌توانند خود را با شرایط وفق دهند.

در شرایط کنونی، بی‌ثباتی نرخ ارز نه تنها بیشتر از تورم به اقتصاد آسیب می‌رساند، بلکه فشار روحی و روانی شدیدی نیز بر مردم تحمیل می‌کند. مردم و فعالان اقتصادی به دلیل این بی‌ثباتی، قادر به پیش‌بینی آینده مالی خود نیستند و نمی‌توانند تصمیمات لازم را اتخاذ کنند.