تنگه هرمز: گلوگاه انرژی جهان فعلاً جایگزینی ندارد

در پی افزایش تنش‌ها در منطقه و ارزیابی‌های اخیر، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در حال بررسی امکان‌سنجی ساخت خطوط لوله جدیدی برای انتقال نفت و گاز خود به بازارهای جهانی هستند. با این حال، تحلیلگران معتقدند که تنگه هرمز، به عنوان یکی از حیاتی‌ترین آبراه‌های جهان، فعلاً جایگزینی ندارد و تلاش‌ها برای کاهش وابستگی به آن با چالش‌های عمده‌ای روبرو است.

نشریه بیزینس تایمز در گزارشی تحلیلی تأکید کرده است که اگرچه کاهش وابستگی به تنگه هرمز از نظر فنی امکان‌پذیر به نظر می‌رسد، اما این اقدام نیازمند سرمایه‌گذاری‌های عظیم و پرهزینه خواهد بود. همچنین، بعید است که خطوط لوله جدید بتوانند حجم گسترده‌ای از نفت و گاز را که در حال حاضر از طریق مسیر دریایی هرمز منتقل می‌شود، پوشش دهند.

چرا تنگه هرمز همچنان حیاتی است؟

تنگه هرمز به دلیل موقعیت استراتژیک خود، نقش بی‌بدیلی در تجارت جهانی انرژی ایفا می‌کند. این آبراه محل عبور:

• یک پنجم تا یک چهارم تجارت جهانی نفت از طریق دریا.
• بیشتر صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از قطر و سایر تولیدکنندگان خلیج فارس.

این تمرکز شدید بر مسیرهای دریایی، جایگزین‌های خط لوله را تا حد زیادی ناکارآمد می‌سازد و اهمیت هرمز را به عنوان «مهمترین گلوگاه انرژی جهان» دوچندان می‌کند.

محدودیت‌های زیرساخت‌های جایگزین

در حال حاضر، کشورهایی مانند قطر و کویت با اختلال جدی در صادرات نفت و گاز خود مواجه هستند. حتی عربستان سعودی و امارات متحده عربی که دارای برخی زیرساخت‌های خط لوله فرعی هستند، تنها توانسته‌اند تا حدی از بسته شدن احتمالی این آبراه جلوگیری کنند.

ظرفیت خطوط لوله موجود:

• خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی (به ینبع در دریای سرخ): ظرفیت انتقال روزانه تا حدود هفت میلیون بشکه نفت را دارد. اما به دلیل تأسیسات ترمینال ناکافی در دریای سرخ، تنها چهار تا پنج میلیون بشکه در روز (حدود 70 درصد از پتانسیل صادرات) قابل انتقال است.
• خط لوله حبشان-فجیره امارات متحده عربی: می‌تواند روزانه حدود 1.5 میلیون بشکه نفت را منتقل کند. با این حال، تنها نیمی از ظرفیت صادرات روزانه امارات از طریق این خط لوله قابل مدیریت است.

چالش‌های امنیتی و اقتصادی

بزرگترین چالش در ساخت خطوط لوله جدید، آسیب‌پذیری آن‌ها در برابر حملات هوایی است. این خطوط لوله تنها در صورتی منطقی خواهند بود که با سیستم‌های پدافند هوایی تقویت‌شده همراه شوند که خود به معنای هزینه‌های بیشتر است.

«در نهایت، صادرکنندگان عرب مسیرهای دیگری برای نفت و گاز طبیعی مایع خود پیدا خواهند کرد. اما حداقل برای چند سال آینده، هیچ یک از گزینه‌های در نظر گرفته شده نمی‌تواند حجم نفت و گاز طبیعی مایع منتقل شده از طریق هرمز را جبران کند.»

این بدان معناست که برای آینده نزدیک، جهان همچنان به تنگه هرمز به عنوان شاهراه اصلی انرژی خود وابسته خواهد بود و هرگونه تلاش برای جایگزینی کامل آن با موانع جدی اقتصادی و امنیتی روبرو است.