نمرات ضعیف فیلم «داستان‌های موازی» اصغر فرهادی در جشنواره کن ۲۰۲۶

نمرات ضعیف «داستان‌های موازی» اصغر فرهادی در کن ۲۰۲۶؛ آیا این پایان راه است؟

جشنواره فیلم کن هر ساله با آغاز به کار خود، جدول نظرات منتقدین سینمایی که به «Cannes jury grid» شهرت دارد را در فضای رسانه‌ای منتشر می‌کند. این جدول که بازتاب‌دهنده دیدگاه منتقدین برجسته از رسانه‌های معتبری چون گاردین، ورایتی، لوموند و هالیوود ریپورتر است، تأثیر بسزایی در افکار عمومی و ارزیابی فیلم‌ها در سطح جهانی دارد. امسال نیز فیلم‌ها در حال نقد و بررسی هستند و بازخوردهای متفاوتی را دریافت می‌کنند، اما اتفاقی که تا حدودی دور از انتظار بود، نمرات ضعیف فیلم جدید اصغر فرهادی در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۶ است.

عملکرد «داستان‌های موازی» در جدول منتقدین

فیلم فرانسوی فرهادی با نام «داستان‌های موازی» که محصول فرانسه است، تا روز ششم جشنواره کن امتیاز بسیار پایین ۱.۷ از ۴ را کسب کرده است. این نمره، پایین‌ترین امتیاز در میان شش فیلم اکران‌شده تا این مرحله از جشنواره محسوب می‌شود. در میان نظرات منتشرشده، دو رسانه «تلگراف» و «لوموند» به این فیلم نمره بی‌ارزش داده‌اند، در حالی که «پزیتیف» فرانسه چهار ستاره به آن اختصاص داده است؛ با این حال، میانگین کلی نمره ۱.۷ باقی مانده است.

در حال حاضر، بالاترین امتیاز برای فیلم «سرزمین پدری» به کارگردانی پاوِل پاولیکوفسکی، فیلمساز لهستانی، ثبت شده است. این اثر یک درام ادبی-تاریخی است که فضای آن عمدتاً در اروپا (آلمان و لهستان) و در بستر روابط خانوادگی و هویت سیاسی روایت می‌شود.

نمرات پایین و شانس کسب جایزه

اما نکته مهم اینجاست که نمرات پایین منتقدین لزوماً به معنای بد بودن فیلم از نگاه داوران نیست و امکان دارد فیلمی که نمرات خوبی کسب نکرده است، بتواند به جایزه مهمی دست پیدا کند. به عنوان مثال، در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۱، همان سالی که اصغر فرهادی با فیلم «قهرمان» حضور داشت، فیلم «تیتان» با نمره ۲.۲ موفق به دریافت نخل طلای بهترین فیلم شد. این در حالی بود که منتقدان در همان سال، فیلمی مانند «ماشین من را بران» را با نمره‌ای نزدیک به ۴ در صدر جدول قرار داده بودند، اما فیلمی که در انتهای جدول بود، توانست جایزه بهترین فیلم کن را از آن خود کند. فیلم «قهرمان» فرهادی نیز در همان سال با نمره حدود ۳، جایزه بزرگ هیئت داوران هفتاد و چهارمین جشنواره فیلم کن را کسب کرد. بنابراین، این احتمال وجود دارد که فیلم تازه فرهادی، با وجود نمره نه چندان خوب، بتواند صاحب جایزه‌ای در این دوره از جشنواره شود.

چرا فیلم‌های داخلی فرهادی موفق‌ترند؟

آنچه از اهمیت بیشتری برخوردار است، این نکته است که دیگر شکی نیست هرگاه فرهادی فیلمی را در داخل کشور خود ساخته است، شاهد یک اثر موفق هم از نظر منتقدین و هم از نظر جوایز بوده‌ایم. این فیلم‌ها حداقل درباره مشکلات و مسائل اجتماعی داخل کشورش بوده و هم در داخل و هم در خارج بازتاب‌های فراوانی داشته‌اند.

فیلم‌های داخلی فرهادی توانسته‌اند حتی برای مدتی کوتاه، نظر عوامل سینما را به یک کار مهم اجتماعی جلب کرده و فواید و کارکرد اجتماعی مثبتی داشته باشند. اما هر سه فیلم خارجی فرهادی («گذشته»، «همه می‌دانند» و «داستان‌های موازی») به اذعان برخی منتقدین، یکی بدتر از دیگری بوده و حتی در چارچوب‌های فرمی و شخصی فرهادی نیز نمی‌گنجند؛ تا جایی که آنها را بازسازی شکلی و سبکی فیلمسازان خارجی می‌دانند.

دیدگاه منتقدین درباره فیلم تازه او که در فرانسه و با حضور بازیگران قدیمی ساخته شده، نشان می‌دهد که فرهادی نتوانسته است فضا و درامی را که همیشه از نظر تعلیق و خط روایی خلق می‌کرده، بازسازی کند. عده‌ای فیلم را بیش از حد طولانی و سرد دانسته‌اند، برخی دیگر فیلمنامه را ضعیف‌تر از آثار کلاسیک فرهادی توصیف کرده‌اند و تنها تعداد کمی از منتقدان از ساختار روایی و بازی‌ها دفاع می‌کنند. در فضای منتقدان آنلاین و ردیت نیز واکنش‌ها شوکه‌کننده بوده است، چرا که انتظارات از فرهادی بسیار بالا بود.

نقطه مشترک نظر منتقدین (گاردین، ورایتی و...) این است که فیلم تازه او مانند آثار مطرحش همچون «جدایی» نتوانسته است در درام نیرنگ و فریب، مخاطب را جذب کند و جذابیت رودست‌زدن را که در آثار قبلی‌اش شاهد بودیم، به نمایش بگذارد. از سوی دیگر، انسجام جای خود را به آشفتگی داده و فیلم دچار ابهام در دریافت ایده مرکزی و پرداخت بوده است.

تأثیر فاصله فرهنگی و تعهدات بین‌المللی

یکی از علل احتمالی ضعف فیلم‌های خارجی فرهادی، فاصله دنیای او به عنوان یک ایرانی با جهان اروپایی است. روشن است که هر هنرمند و فیلمسازی در جهانی که زیست کرده، می‌تواند موفق‌تر باشد تا دنیایی که از نیمه عمرش به بعد با آن در رفت‌وآمد باشد.

اما بیش از هر چیز دیگر، به نظر می‌رسد فرهادی در حال ضربه خوردن از انتخابی است که خود کرده و دست و پای خود را با آن بسته است: نوعی از تعهد به همکاری با کشورهای خارجی که معلوم نیست چرا باید به صورت یک در میان (یک فیلم ایرانی و یک فیلم خارجی) صورت بگیرد. شاید این برنامه بی‌ارتباط با اقامت او در خارج از ایران نیست؛ اقامتی که طبیعتاً نمی‌تواند بدون کار و همکاری با شرکت‌های فیلمسازی خارجی، آن هم برای فیلمسازی مطرح که دو جایزه اسکار و همچنین جوایزی از کن و دیگر جشنواره‌های اروپایی دارد، باشد.

در نهایت، فرهادی که می‌گفت: «آرزو دارم در ایران فیلم کمدی بسازم» و فرهادی که روزگاری با سریال‌هایش که با همسرش پریسا بخت‌آور می‌ساخت و برایمان خاطره‌سازی می‌کرد، بسیار ایرانی‌تر و سینمایی‌تر است.