نانوذرات هوشمند، علائم آلزایمر را در موش‌ها معکوس کردند

رویکردی نوین در درمان آلزایمر

مطالعه‌ای که توسط دانشمندان مؤسسه مهندسی زیستی کاتالونیا و دانشگاه سیچوان چین انجام شده، نگاه جدیدی به درمان آلزایمر ارائه می‌دهد. در این روش، نانوذرات مهندسی‌شده، برخلاف مدل‌های سنتی که صرفاً نقش حامل دارو را داشتند، خودشان عامل درمان هستند. این ذرات میکروسکوپی به جای حمله مستقیم به عصب‌ها یا نورون‌ها، سد خونی‌مغزی را هدف قرار می‌دهند؛ سدی که در بیماران مبتلا به آلزایمر دچار فروپاشی می‌شود و اجازه تجمع پروتئین‌های سمی را می‌دهد.

محققان امروزه بر این باورند که آسیب‌های عروقی و تخریب سد خونی‌مغزی نه یک اثر جانبی، بلکه محرک اصلی پیشرفت آلزایمر و زوال شناختی در مراحل اولیه است. وظیفه اصلی این سد در حالت سلامت، خروج مواد زاید مانند پروتئین آمیلوئید بتا و جلوگیری از ورود سموم است. اما در بیماری آلزایمر، این مکانیسم مختل می‌شود و با انباشت آمیلوئید، حافظه و عملکردهای شناختی آسیب می‌بینند.

مغز انسان یکی از پرمصرف‌ترین اعضای بدن از نظر انرژی است؛ ۲۰ درصد انرژی در بزرگسالان و تا ۶۰ درصد در کودکان را به خود اختصاص می‌دهد. این نیاز بالا توسط یک شبکه متراکم شامل یک میلیارد مویرگ تأمین می‌شود و مطمئناً چنین عضو پرمصرفی نیاز به سیستم پالایش و پاکسازی قوی دارد.

نتایج درخشان آزمایش‌ها بر روی موش‌ها

در آزمایش‌های انجام‌شده روی موش‌ها، نتایج بسیار امیدوارکننده بود. فقط پس از تزریق ۳ دوز از این نانوذرات، محققان شاهد کاهش چشمگیر پلاک‌های آمیلوئید بودند:

• کاهش آمیلوئید بتا: تنها یک ساعت پس از تزریق، میزان آمیلوئید بتا در مغز ۵۰ تا ۶۰ درصد کاهش یافت.
• بهبود بلندمدت: موش‌های ۱۲ ماهه (معادل انسان ۶۰ ساله)، پس از گذشت ۶ ماه از درمان در سن پیری (معادل ۹۰ سالگی انسان) هیچ اثری از زوال عقل نداشتند.

اساس عملکرد این نانوفناوری روی پروتئینی به نام LRP1 استوار است که مسئول انتقال آمیلوئید از مغز به جریان خون است. در حالت بیماری، اتصال این پروتئین به مواد زاید یا بیش‌ازحد قوی است که منجر به اشباع و توقف سیستم می‌شود و یا بیش‌ازحد ضعیف است که مانع دفع می‌گردد. نانوذرات جدید با تقلید از مولکول‌های طبیعی، این سیستم حمل‌ونقل را بازنشانی یا ریست می‌کنند.

چالش‌ها و امیدهای آینده

البته این روش جدید هنوز در مرحله آزمایش حیوانی است. تاریخچه تحقیقات آلزایمر نشان می‌دهد که بسیاری از موفقیت‌های آزمایشگاهی در موش‌ها، در آزمون‌های انسانی تکرار نشده‌اند. بااین‌حال، موفقیت در ترمیم سد خونی‌مغزی و پاک‌سازی سریع سموم، دریچه‌ای جدید رو به درمان قطعی این بیماری مرموز باز می‌کند.

یافته‌های این پژوهش در ژورنال معتبر Signal Transduction and Targeted Therapy منتشر شده است.