سفر راهبردی السیسی: بازتعریف نقش مصر در منطقه و مدیریت بحران‌های اقتصادی

عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، اخیراً در سفری استراتژیک به ابوظبی و مسقط، پیام‌های چندلایه‌ای را به بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی ارسال کرد. این سفر در بحبوحه آتش‌بس شکننده میان واشنگتن و تهران و ادامه تنش‌ها انجام شد و اهداف راهبردی مهمی را دنبال می‌کرد.

بازتعریف نقش منطقه‌ای مصر: از قطب عرب تا بازیگر متوازن‌کننده

یکی از مهم‌ترین اهداف سفر السیسی، بازگرداندن مصر به جایگاه سنتی خود به عنوان یک قدرت منطقه‌ای متوازن‌کننده بود. مصر سال‌هاست که تحت‌تأثیر بحران‌های داخلی و اقتصادی، نقش «قطب عرب جهان» را تا حدی از دست داده است. السیسی با این سفر تلاش کرد دو پیام کلیدی را به طور همزمان منتقل کند:

پاسخ به انتقادات کشورهای عربی خلیج فارس

برخی ناظران معتقدند که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، مصر را در یاری رساندن به همسایگان خود در مواقع نیاز، کوتاهی‌کننده می‌دانند. عمر سیف، تحلیلگر سیاسی سعودی، اظهار داشته که «برخی از شهروندان خلیج فارس معتقدند مصر باید در برابر حملات ایران به کشورهای خلیج فارس موضع محکم‌تری اتخاذ کند.» این سفر در شرایطی انجام شد که کشورهای خلیج فارس، به‌ویژه امارات، از سکوت نسبی مصر در قبال حملات قبلی ایران انتقاد داشتند و السیسی با این اقدام مستقیماً به این انتقادات پاسخ داد.

حفظ کانال‌های دیپلماسی

سفر به عمان، کشوری با روابط دوستانه و پایدار با ایران، نشان‌دهنده آن بود که مصر به دنبال تشدید تنش نیست، بلکه خواهان راه‌حلی دیپلماتیک است. این رویکرد دوگانه – حمایت نظامی از امارات در کنار گفت‌وگوی دیپلماتیک در عمان – هوشمندانه طراحی شد تا مصر را به عنوان «بازیگری واسط» در منطقه معرفی کند.

پیشنهاد ناتوی عربی

مصر در سالیان اخیر خواستار تشکیل یک نیروی نظامی مشترک برای حفاظت از کشورهای عربی بوده است. این پیشنهاد که به سال ۲۰۱۵ و نشست اتحادیه عرب در شرم‌الشیخ بازمی‌گردد، مجدداً در سپتامبر ۲۰۲۵ در نشست عربی-اسلامی دوحه مطرح شد، اما به دلیل رقابت‌های منطقه‌ای با استقبال چندانی مواجه نشد.

جبران کمک‌های مالی و تضمین ادامه حمایت‌ها

تحلیل‌های اقتصادی نشان می‌دهد که مصر طی یک دهه گذشته حدود ۱۲۰ میلیارد دلار کمک مالی از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس دریافت کرده است. این کمک‌ها نقش حیاتی در جلوگیری از فروپاشی اقتصادی مصر داشته‌اند. با این حال، گزارش‌ها حاکی از نارضایتی امارات از عملکرد مصر در بحران کنونی و حتی نشانه‌هایی از کاهش حمایت‌های مالی ابوظبی از قاهره است.

السیسی با سفر به امارات و نمایش همبستگی نظامی مستقیم، از جمله رونمایی از جنگنده‌های رافائل مصری برای نخستین بار در خاک امارات، تلاش کرد تا «بدهی راهبردی» خود را پرداخت کرده و از کاهش سرمایه‌گذاری‌های امارات جلوگیری کند. این سفر در واقع «پیام تشکر و درخواست ادامه حمایت» در لفافه دیپلماسی نظامی بود، به‌ویژه در شرایطی که رقابت شدیدی برای جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در منطقه وجود دارد و مصر نیاز دارد خود را متحدی «قابل اعتماد» نشان دهد.

محکومیت ایران همزمان با سفر به عمان برای میانجیگری، نشان‌دهنده سیاست «حمایت از متحدان بدون ورود به جنگ» است. اقتصاد شکننده مصر توانایی تحمل جنگ دیگری را ندارد؛ بنابراین، السیسی تلاش می‌کند مصر را به عنوان «ضامن ثبات» معرفی کند که هم از متحدانش دفاع می‌کند و هم از درگیری گسترده‌تر جلوگیری می‌نماید.

جلوگیری از فروپاشی اقتصادی و فرار از فشارهای داخلی

یکی از جنبه‌های جالب این سفر، مدیریت تناقض ذاتی در سیاست خارجی مصر است. از یک سو، ثبات سیاسی رژیم السیسی به شدت به حمایت کشورهای ایران‌ستیز خلیج فارس (به‌ویژه امارات و عربستان) وابسته است و از سوی دیگر، اقتصاد مصر به آرامش در منطقه وابسته است. هرگونه تشدید جنگ ایران و آمریکا می‌تواند پیامدهایی نظیر افزایش قیمت انرژی، اختلال در ترافیک کانال سوئز (کاهش ۷۷ درصدی)، نابودی گردشگری (که در سال ۲۰۲۵ درآمدی ۲۴ میلیارد دلاری برای مصر داشت) و خروج پول داغ از مصر (حدود ۱۰ میلیارد دلار) را به دنبال داشته باشد.

اقتصاد مصر در شرایط بسیار دشواری قرار دارد؛ تورم بالای ۱۵ درصد، کاهش ارزش پوند (۵۵ پوند به ازای هر دلار) و بدهی ۸۳ درصدی تولید ناخالص داخلی، فشار عظیمی بر دولت وارد کرده است. همچنین، گزارش‌ها از کمپین گسترده اخراج کارگران مصری در امارات و توقف صدور ویزا برای مصری‌ها حکایت دارد.

سیگنال به واشنگتن: حفظ شراکت امنیتی و تسهیل دیپلماسی

سفر السیسی همزمان با تشدید مذاکرات احتمالی آمریکا و ایران، نشان داد که مصر هنوز متحدی ارزشمند برای آمریکا است. با حضور نظامی در کنار امارات، السیسی به واشنگتن پیام داد که مصر بخشی از «محور ثبات» تحت رهبری آمریکا باقی می‌ماند. در عین حال، حضور او در عمان نشان داد که مصر می‌تواند به عنوان واسطه‌ای مفید در هر توافق احتمالی آینده بین آمریکا و ایران عمل کند. این یک «پیشنهاد دوگانه» به ایالات متحده بود: «ما هم شریک امنیتی شما هستیم و هم می‌توانیم دیپلماسی را تسهیل کنیم.» با توجه به اینکه واشنگتن اخیراً کمک‌های خود را به جای وام‌های جدید به سمت سرمایه‌گذاری در بخش خصوصی و تأمین انرژی تغییر جهت داده، السیسی می‌خواهد مصر را برای آمریکا «مهره‌ای ضروری» نگه دارد.

جمع‌بندی

السیسی با نمایش «قدرت ملی» در خارج از مرزها و همبستگی با متحدان ثروتمند خلیج فارس، تلاش می‌کند تا مقداری از فشارهای داخلی را به سمت خارج هدایت کرده و اعتماد به نفس ملی را افزایش دهد. او همچنین به دنبال آن است تا نشان دهد که مصر صرفاً دریافت‌کننده کمک نیست، بلکه «بازوی نظامی» قابل اتکایی نیز هست. در واقع، السیسی در این سفر موفق شد یک «عمل متوازن پیچیده» را اجرا کند.

با این حال، این استراتژی ریسک‌های بزرگی نیز به همراه دارد. مصر در نهایت نه به طور کامل به ائتلاف ضدایرانی خواهد پیوست و نه از آن فاصله خواهد گرفت. با تشدید بیشتر جنگ یا در صورت شکست مذاکرات، السیسی احتمالاً با فشار بیشتری از هر دو طرف (تهران و ابوظبی) مواجه خواهد شد. همچنین در داخل مصر، هرگونه درگیری طولانی‌مدت می‌تواند اقتصاد را به نقطه انفجار برساند، جایی که سالانه ۱.۳ میلیون نفر وارد بازار کار می‌شوند، اما تنها ۵۰۰ هزار شغل ایجاد می‌شود. در مجموع، سفر السیسی یک راهبرد «کاهش ریسک» و «مدیریت بحران» بود، نه یک راهبرد تهاجمی. او تلاش کرد از یک بحران منطقه‌ای برای بازتعریف جایگاه مصر و تضمین بقای اقتصادی و سیاسی نظام خود استفاده کند. تا این لحظه، این سفر موفقیتی تاکتیکی برای قاهره به همراه داشته است، اما موفقیت نهایی آن به تحولات آینده جنگ ایران و آمریکا بستگی دارد.