خیام؛ دانشمندی هم‌مرتبه پاسکال و دکارت که مقام علمیش مغفول مانده است

حکیم عمر خیام نیشابوری، نامی که در پهنه علم، فلسفه و ادب ایران و جهان می‌درخشد، همچنان پس از قرن‌ها مورد توجه و تحلیل قرار دارد. در آستانه روز بزرگداشت این دانشمند برجسته، داود واثقی، عضو هیات علمی دانشگاه آیت‌الله العظمی بروجردی، به ابعاد کمتر شناخته شده شخصیت علمی و فلسفی او پرداخت.

جایگاه علمی خیام: فراتر از شاعری

واثقی تأکید کرد که در گذشته، دانشمندان، خیام را در ریاضیات هم‌مرتبه بزرگانی چون ابوالعباس نیریزی و ابوالوفا بوزجانی می‌دانستند. در حوزه فلسفه و حکمت نیز، او را در کنار اندیشمندانی چون ابن‌سینا، ابوالعباس لوکری و بهمن آذربایجانی قرار می‌دادند.

«حکیم عمر خیام از فلاسفه، ریاضی‌دانان و منجمان بزرگ ایران و جهان است که اهل علم او را در شمار بزرگانی مانند پاسکال و دکارت پنداشته‌اند که سخنی در خور شان این عالم بزرگ است.»

با وجود شهرت گسترده خیام به شاعری و رباعیاتش که او را در عرصه شعر و هنر سرآمد کرده است، واثقی معتقد است که مقام علمی او تا حدودی تحت‌الشعاع جنبه ادبی، هنری و فکری رباعیاتش قرار گرفته است.

تصحیح برداشت‌های نادرست از عقاید خیام

یکی از نکات مهمی که واثقی به آن اشاره کرد، داستان‌سازی‌های برخی افراد درباره عقاید و باورهای خیام است. این برداشت‌ها اغلب با تکیه بر رباعیاتی صورت می‌گیرد که حتی بعضی از آن‌ها به‌طور قطعی از خیام نیستند و اندیشه‌های حکمی و فلسفی او را نادیده می‌گیرند.

• شخصیت زاهدانه: به گفته هم‌عصران خیام، او فردی اهل زهد بوده و شخصیتش با آنچه اهل تصوف توصیف کرده‌اند، تفاوت داشته است.

میراث علمی و فرهنگی ایران

بزرگداشت خیام، یادآور بخشی عظیم از میراث علمی، فرهنگی و ادبی ایران‌زمین است. توجه به زندگی و آثار این دانشمند می‌تواند زمینه‌ای مناسب برای شناخت شخصیت‌های برجسته ایران باشد و ایدئولوژی و تفکر بزرگانی چون او را به جهانیان معرفی کند.

واثقی یادآور شد که خیام از چهره‌های برجسته تاریخ علم، هنر و فرهنگ ایران به شمار می‌آید و آثار و اندیشه‌های او در طول قرن‌ها مورد توجه ارباب علم در سراسر گیتی قرار گرفته است.

روز بزرگداشت

بیست‌وهشتم اردیبهشت‌ماه در تقویم ایران به‌عنوان روز بزرگداشت حکیم عمر خیام نیشابوری شناخته می‌شود.