سیاست انقباضی بانک مرکزی در سال ۱۴۰۴: نرخ ثابت، نقدینگی جیره‌بندی شد

سیاست انقباضی با نرخ ثابت

گزارش حراج‌های بازار باز در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که بانک مرکزی با وجود ثابت نگه داشتن نرخ توافق بازخرید بر روی ۲۳ درصد در تمامی حراج‌ها، عملاً با محدودیت مقداری در پذیرش سفارش‌های نقدینگی از سوی بانک‌ها و مؤسسات اعتباری، سیاست پولی انقباضی را اعمال کرده است. این اقدام به معنای آن است که تنها نرخ بهره نیست که جریان نقدینگی را تعیین می‌کند، بلکه حجم پذیرش سفارش‌ها نیز نقش کلیدی در مدیریت پول و تأثیر بر بازار دارایی‌ها دارد.

جزئیات محدودیت نقدینگی در سال ۱۴۰۴

• کل سفارش‌های ارسالی: بانک‌ها و مؤسسات اعتباری در مجموع ۲۱,۴۳۴.۴۸ همت سفارش برای دریافت نقدینگی ارسال کردند.
• کل سفارش‌های پذیرفته‌شده: بانک مرکزی تنها ۱۲,۳۰۱ همت از این سفارش‌ها را پذیرفت.
• نسبت پذیرش وزنی کل سال: حدود ۵۷.۴ درصد.
• تقاضای بی‌پاسخ: تقریباً ۹,۱۳۳.۴۸ همت از تقاضای بانک‌ها بدون پاسخ ماند.

نقدینگی جیره‌بندی شد

در طول سال ۱۴۰۴، بانک مرکزی ۴۶ حراج توافق بازخرید برگزار کرد که در تمامی آن‌ها نرخ حداقل توافق بازخرید روی ۲۳ درصد ثابت ماند. با این حال، ثبات نرخ به معنای ثبات در سیاست پولی نبود؛ بلکه بانک مرکزی با جیره‌بندی نقدینگی، عملاً سیاست انقباضی را به اجرا گذاشت.

آمار حراج‌های بازار باز

این ارقام نشان می‌دهد که بازار باز در سال ۱۴۰۴ تنها یک کانال عادی تأمین نقدینگی نبوده، بلکه به ابزاری برای کنترل مقداری پول تبدیل شده است. محدودیت حجم پذیرش در حالی که نرخ ثابت است، فشار پولی را بدون اعلام رسمی افزایش نرخ، در سیستم بانکی و بازارها افزایش می‌دهد.

سقوط نسبت پذیرش در نیمه دوم سال

نقطه عطف سیاست‌گذاری بازار باز در سال ۱۴۰۴، نیمه دوم سال بود که با سقوط شدید نسبت پذیرش و جهش اضافه‌تقاضا همراه شد.

تحولات نیمه اول و دوم سال

• فروردین تا مرداد: در پنج ماه نخست سال، بانک‌ها ۶,۷۶۵.۹۲ همت سفارش ارسال و ۵,۶۳۴.۷۶ همت پذیرفته شد. نسبت پذیرش در این دوره حدود ۸۳.۳ درصد بود.
• شهریور تا بهمن: در این دوره، ۱۳,۵۰۰.۴۶ همت سفارش ارسال شد، اما تنها ۵,۸۹۲ همت پذیرفته شد. نسبت پذیرش به حدود ۴۳.۶ درصد سقوط کرد.
• اضافه‌تقاضای متوسط هر حراج (شهریور تا بهمن): ۲۹۲.۶ همت.

نسبت پذیرش به صورت ماهانه نیز از ۹۹.۹ درصد در تیر ماه به ۳۹.۵ درصد در دی و ۳۴ درصد در بهمن کاهش یافت. این روند نشان‌دهده تشدید فشار نقدینگی در شبکه بانکی است که بانک مرکزی با محدود کردن پذیرش، مانع از ورود کامل آن به ترازنامه بازار باز شد و مفهوم «انقباض بی‌سروصدا» را عینیت بخشید.

پایان پرنوسان سال: از کمترین پذیرش تا تزریق بزرگ

اسفند ۱۴۰۴ با نوسانات قابل توجهی در سیاست‌گذاری بازار باز همراه بود که نشان‌دهنده تلاش بانک مرکزی برای توازن میان کنترل نقدینگی و مدیریت فشار پایان سال در شبکه بانکی است.

نوسانات اسفند ماه

• حراج ۴ اسفند: بانک‌ها ۵۷۶.۷۹ همت سفارش ارسال کردند، اما تنها ۱۸۵ همت (۳۲.۱ درصد) پذیرفته شد که کمترین نسبت پذیرش در کل سال بود. اضافه‌تقاضا به ۳۹۱.۷۹ همت رسید که بالاترین شکاف تقاضا و پذیرش در سال ۱۴۰۴ را رقم زد.
• حراج ۱۸ اسفند: تنها دو هفته بعد، بانک مرکزی رفتار خود را تغییر داد. از ۵۹۱.۳۱ همت سفارش ارسالی، ۵۸۹.۲۴ همت (۹۹.۶ درصد) پذیرفته شد. همچنین، مدت توافق بازخرید در این حراج به ۲۸ روز افزایش یافت که نسبت به سررسید معمول حراج‌ها طولانی‌تر بود.

این پایان پرنوسان نشان می‌دهد که سیاست‌گذار پولی در سال گذشته، پس از ماه‌ها محدودسازی، در آخرین حراج ثبت‌شده تقریباً تمامی تقاضا را پذیرفته است. این تغییر رویکرد، بیانگر پیچیدگی‌های مدیریت نقدینگی و ضرورت انعطاف‌پذیری در سیاست‌گذاری پولی است.