چین: الیاف بازالتی فضایی برای مهار بیابان‌زایی و تقویت امنیت غذایی

مبارزه با بیابان‌زایی در سین‌کیانگ

موسسه بوم‌شناسی و جغرافیای سین‌کیانگ، وابسته به آکادمی علوم چین، اخیراً مجموعه‌ای از پروژه‌های جدید را با تمرکز بر کنترل شن‌های روان، جلوگیری از بیابان‌زایی، کاهش فرسایش بادی و مقابله با شوری خاک آغاز کرده است. هدف اصلی این طرح‌ها، ایجاد یک سد اکولوژیک مستحکم برای محافظت از زمین‌های کشاورزی حیاتی منطقه است.

منطقه سین‌کیانگ در سال‌های اخیر به یکی از کانون‌های اصلی اجرای پروژه عظیم «دیوار سبز بزرگ چین» تبدیل شده است. این طرح چند دهه‌ای با هدف جلوگیری از تبدیل اراضی حاصلخیز به بیابان و مقابله با اثرات مخرب تغییرات اقلیمی و فعالیت‌های انسانی دنبال می‌شود.

فناوری سنگ‌های آتشفشانی: سدی در برابر تاکلاماکان

در مرحله جدید این برنامه، چین قصد دارد با ایجاد کمربند سبزی در اطراف بیابان تاکلاماکان، بزرگ‌ترین بیابان چین و یکی از بزرگ‌ترین بیابان‌های ماسه‌ای متحرک جهان، گسترش آن را مهار کند. این طرح ترکیبی از پوشش گیاهی مقاوم به خشکی و موانع مهندسی‌شده برای تثبیت شن را شامل می‌شود.

در این پروژه، شش ماده جدید سازگار با محیط‌زیست برای تثبیت شن‌های روان در حاشیه بیابان معرفی شده‌اند. یکی از برجسته‌ترین این مواد، الیاف بازالتی است که از سنگ‌های آتشفشانی ذوب‌شده تولید می‌شود. پژوهشگران چینی معتقدند که این الیاف می‌توانند ساختار خاک را تقویت کرده و به طور مؤثری از پیشروی تپه‌های شنی به سمت زمین‌های کشاورزی و زیرساخت‌ها جلوگیری کنند.

پیوند فناوری فضایی و زیست‌محیطی

نکته قابل توجه این است که همین فناوری الیاف بازالتی پیش‌تر در یکی از مهم‌ترین ماموریت‌های فضایی چین، یعنی ماموریت چانگ‌ئه ۶ در سال ۲۰۲۴، مورد استفاده قرار گرفته بود. این ماموریت تاریخی نخستین بار نمونه‌هایی از سمت پنهان ماه را به زمین بازگرداند.

در این ماموریت، پرچم چین نیز برای نخستین بار بر سطح سمت پنهان ماه نصب شد. این پرچم با استفاده از الیاف بازالتی طراحی شده بود تا بتواند در برابر نوسانات شدید دمایی و تابش شدید فرابنفش در محیط خشن ماه مقاومت کند. دانشگاه نساجی ووهان، طراح این پرچم، اعلام کرده بود که الیاف بازالتی به دلیل توانایی حفظ رنگ و دوام بالا در شرایط سخت فضایی انتخاب شده‌اند. این الیاف از طریق حرارت‌دادن سنگ بازالت تا دماهای بسیار بالا و عبور مواد مذاب از نازل‌های میکروسکوپی تولید می‌شوند.

همکاری فضایی چین و روسیه با پروژه‌های زمینی

توسعه مواد پیشرفته برای کنترل بیابان‌زایی تنها به پروژه‌های زیست‌محیطی محدود نمی‌شود و بخشی از اهداف فضایی بلندمدت چین را نیز پشتیبانی می‌کند. چین و روسیه قصد دارند تا سال ۲۰۳۵ ایستگاه بین‌المللی تحقیقات ماه را در نزدیکی قطب جنوب ماه احداث کنند و بخشی از تحقیقات مواد پیشرفته در این پروژه‌ها کاربردهای مشترک زمینی و فضایی خواهد داشت.

در پروژه‌های جدید سین‌کیانگ، علاوه بر الیاف بازالتی، از خاکستر بادی نیروگاه‌های زغال‌سنگ نیز استفاده می‌شود که می‌تواند به مصالح ساختمانی مانند آجر تبدیل شود. پی لیانگ، پژوهشگر چینی، اعلام کرده است که استفاده از این مواد جدید می‌تواند بهره‌وری پروژه‌های مقابله با بیابان‌زایی را تا ۵۰ درصد افزایش داده و هزینه‌ها را حدود ۳۰ درصد کاهش دهد.

احیای اراضی شور و بیابانی برای امنیت غذایی

بخش‌های وسیعی از سین‌کیانگ در حال گذر از فرآیند احیای اراضی هستند؛ فرآیندی که هدف آن تبدیل خاک‌های شور و مناطق بیابانی به زمین‌های قابل کشت در راستای تقویت امنیت غذایی چین است. اگرچه سین‌کیانگ یکی از قطب‌های مهم کشاورزی چین به شمار می‌رود، اما فرسایش بادی و افزایش شوری خاک همچنان از مهم‌ترین چالش‌های این منطقه محسوب می‌شود.

در همین راستا، پروژه‌ای دیگر به سرپرستی شیائو هویجی، پژوهشگر چینی، بر کاهش تخریب زمین ناشی از باد و کنترل تجمع شوری خاک در جنوب سین‌کیانگ متمرکز شده است؛ منطقه‌ای که حفظ بهره‌وری خاک برای تداوم کشاورزی در آن اهمیت حیاتی دارد.