چالش‌های استانداردسازی خودرو در ایران: هشدار قطعه‌سازان و پاسخ سازمان ملی استاندارد

تحولات استانداردهای خودرویی در ایران

فرزانه انصاری، رئیس سازمان ملی استاندارد ایران، پاییز سال گذشته اعلام کرد که استانداردهای ۸۵ گانه خودرو در حال حاضر اجرایی هستند و استانداردهای ۱۲۲ گانه نیز تدوین شده‌اند که در صورت تصویب، به صورت پلکانی اعمال خواهند شد. همچنین، استانداردسازی ۱۰۰۰ قطعه مربوط به خودرو از سال ۱۴۰۳ در دستور کار سازمان استاندارد قرار داشته که تاکنون حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ قطعه استانداردسازی شده و ۲۰۰ تا ۳۰۰ قطعه دیگر نیز در دست اقدام است.

سازمان استاندارد تأکید دارد که کاهش کیفیت مواد اولیه توسط قطعه‌سازان، از طریق آزمون‌های قطعات و نمونه‌ها قابل تشخیص و ارزیابی است.

نظارت و تاریخچه استانداردهای اجباری

علی عبدی، مدیرکل نظارت بر اجرای استاندارد صنایع فلزی سازمان استاندارد، توضیح داد که نظارت این سازمان در حوزه خودرو بر دو محور اصلی متمرکز است: نظارت بر قطعات خودرو و نظارت بر خودرو به عنوان محصول نهایی. وی افزود که حدود ۵۶ ماده مصرفی توسط شورای عالی استاندارد مشمول استاندارد اجباری شده‌اند و نظارت بر آن‌ها ادامه دارد.

تاریخچه استانداردهای اجباری خودرو در ایران نشان می‌دهد که این روند به تدریج افزایش یافته است:

• سال ۱۳۸۲: ۱۱ استاندارد اجباری
• سال ۱۳۸۴: ۵۱ استاندارد اجباری
• سال ۱۳۹۶: ۸۵ استاندارد اجباری

در حال حاضر، تلاش‌ها برای افزایش استانداردهای مربوط به خودرو به ۱۲۲ گانه ادامه دارد.

تفاوت در اعمال استانداردهای ۸۵ گانه

در پاسخ به این سوال که چرا استانداردهای ۸۵ گانه در برخی خودروها رعایت نمی‌شود و در برخی دیگر به عنوان مزیت درج می‌شود، عبدی توضیح داد که استانداردهای خودروسازی در ایران از استانداردهای اتحادیه اروپا الهام گرفته شده‌اند. هر خودرویی مشمول همه ۸۵ استاندارد نیست و تعداد استانداردهای اجباری بسته به نوع خودرو (سواری، وانت یا کامیونت) و وضعیت تولید آن محصول متفاوت است.

چالش‌ها و راهکارهای ارتقای استاندارد

علی عبدی: «زمانی که یک استاندارد در یک قطعه اعمال می‌شود، حتی طراحی قطعه نیز تغییر می‌کند که سازنده اگر بخواهد این استاندارد را حذف و یا کاهش دهد، ممکن است هزینه ساخت و طراحی دوباره قطعه حتی بیشتر از هزینه فعلی تمام شود.»

عبدی در مورد مکاتبات خودروسازان و قطعه‌سازان اشاره کرد که وقفه‌هایی در تولید به دلیل شرایط اخیر، منجر به طرح برخی درخواست‌ها شده است. با این حال، وی تأکید کرد که بخش بزرگی از قطعات استانداردسازی شده، به مرحله بومی‌سازی رسیده‌اند و مشکلی برای استاندارد آن‌ها وجود ندارد. او اطمینان داد که امروز تمامی ۸۵ استاندارد برای خودروهایی که مشمول آن هستند، رعایت می‌شود.

در زمینه انجام برخی آزمون‌های استاندارد، ممکن است به دلیل وقفه‌ها زمان بیشتری صرف شود، اما استانداردهای ۸۵ گانه خودرو اجباری بوده و خودروسازان مکلف به رعایت آن‌ها هستند. هر خودرویی که شماره‌گذاری می‌شود، تمامی این استانداردها را داراست.

ارتقای استانداردها فرآیندی زمان‌بر است، زیرا باید این ارتقا در طراحی و کیفیت قطعات پیش‌بینی شود و به صورت پلکانی به اجرا درآید. با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت، برنامه‌های مربوط به ارتقای استانداردهای خودروسازی در حال پیشبرد است تا استانداردهای ۱۲۲ گانه به صورت مرحله‌ای اعمال و اجرایی شوند؛ به این ترتیب، استانداردهایی که نیاز به زمان کمتری دارند، زودتر عملیاتی شده و آنهایی که زمان بیشتری می‌طلبند، فرصت کافی برای اجرا خواهند داشت.