تحلیل رابرت کیگن: آمریکا بازنده جنگ با ایران و افول هژمونی در برابر چین

شکست نظامی و چرخش به محاصره اقتصادی علیه ایران

کیگن با صراحت اعلام می‌کند که ایالات متحده این جنگ را باخته است. او تنها گزینه باقی‌مانده را یک تهاجم زمینی می‌داند که خود نیز بعید می‌داند دولت ترامپ به آن متوسل شود. این دیدگاه با درخواست‌های بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، برای دستیابی به اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی همپوشانی دارد؛ اورانیومی که گفته می‌شود زیر آوار تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده ایران در جنگ ۱۲ روزه ماه ژوئن قرار دارد. ترامپ نیز تهدید کرده است که در صورت عدم تحویل این مواد، بار دیگر مراکز هسته‌ای ایران را بمباران خواهد کرد.

پس از ناکامی در سرنگونی نظام ایران از طریق بمباران، دولت ترامپ به استراتژی محاصره دریایی تنگه هرمز و بنادر ایران روی آورده است. نیروی دریایی آمریکا بیش از یک ماه است که با هدف خفه کردن اقتصاد ایران، توقف صادرات نفت و گاز، و جلوگیری از بازگشت نفتکش‌های خالی، این منطقه را تحت محاصره قرار داده است. این فشار اقتصادی با هدف واداشتن ایران به دادن امتیاز در مذاکراتی است که با میانجی‌گری پاکستان و حمایت کشورهای خلیج فارس به بن‌بست رسیده است. با این حال، سپاه پاسداران کنترل تنگه هرمز را در دست دارد و اعلام کرده است که اجازه عبور کشتی‌های دشمن را نخواهد داد.

کیگن هشدار می‌دهد که این تشدید تنش می‌تواند به نابودی تأسیسات انرژی در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس منجر شده و پیامدهای خطرناکی برای امنیت جهانی انرژی به همراه داشته باشد. هم‌زمان، جایگاه آمریکا و اعتماد به سیاست‌های بداهه‌پردازانه واشنگتن رو به افول است. متحدان آمریکا، به‌ویژه در خلیج فارس و اروپا، نارضایتی خود را از آغاز «جنگ انتخابی» بدون مشورت ابراز کرده‌اند و اعتمادشان به ایالات متحده کاهش یافته است.

چین در برابر آمریکا؛ صعود قدرت و فرسایش هژمونی

چین به‌عنوان تنها کشوری که توان رقابت با آمریکا را در تمامی عرصه‌ها، از اقتصاد، صنعت و فناوری گرفته تا هوش مصنوعی، دارد، مطرح شده است. بی‌محابایی دولت ترامپ در آغاز دو جنگ، بدون توجه به این واقعیت بود که ایران دیگر به دام مذاکره‌ای که ترامپ و اسرائیل طی هشت ماه دو بار آن را تکرار کردند، اعتماد نخواهد کرد.

پیامدهای این جنگ‌ها از منطقه خلیج فارس فراتر رفته و به متحدان آمریکا در آسیا و اروپا نیز رسیده است. هم‌اکنون، متحدان و رقیبان واشنگتن درباره توانایی آمریکا برای ورود به یک منازعه طولانی و دستیابی به پیروزی، پرسش‌های جدی مطرح می‌کنند. نشانه‌های افول قدرت هژمونیک آمریکا به‌روشنی قابل مشاهده است: ناکامی در تحقق اهداف، کاهش ذخایر نظامی و فرسایش اراده سیاسی.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در نشست بریکس در دهلی‌نو اعلام کرد که تهران به دنبال یک «معادله برد - برد» است. این اظهارات پس از سفر ترامپ به چین مطرح شد؛ سفری که در آن پرونده ایران، تنگه هرمز و نقش‌آفرینی پکن محور اصلی بحث بود. چین و دولت ترامپ بر سر ضرورت آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز هم‌نظر بودند، اما پکن از توقف خرید نفت ایران که ۸۰ درصد صادرات نفتی این کشور را تشکیل می‌دهد، خودداری کرد.

در سفر ترامپ به چین، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، رفتار برابر و بدون امتیازدهی از خود نشان داد. او خطوط قرمز پکن را درباره تایوان، نظام سیاسی چین، و رد هرگونه قلدری آمریکایی-غربی به‌روشنی ترسیم کرد و درباره ایران نیز تعهدات قطعی نداد. این وضعیت، واقعیت راهبردی جدیدی را تحمیل می‌کند: چین دیگر صرفاً یک رقیب قابل مهار نیست، بلکه به قدرتی صعودی و اثرگذار تبدیل شده که بزرگ‌ترین چالش امروز برای هژمونی آمریکا به شمار می‌رود.

تله توسیدید؛ هشداری برای جلوگیری از جنگ

شی جین‌پینگ با اشاره‌ای هوشمندانه به «تله توسیدید»، رئیس‌جمهور آمریکا را از گرفتار شدن در این دام برحذر داشت. در این مفهوم، اسپارت (قدرت مسلط گذشته) نماد ایالات متحده و آتن (قدرت صعودی) نماد چین است. توسیدید تأکید کرده بود که «صعود آتن و ترسی که این صعود در اسپارت برانگیخت، جنگ را اجتناب‌ناپذیر کرد.» این اشاره پیامی روشن برای دعوت به همکاری و پرهیز از تشدید تنش بود.

گراهام الیسون، استاد علوم سیاسی دانشگاه هاروارد، معتقد است که «تله توسیدید» سرنوشتی محتوم نیست، اما هشدار می‌دهد که سوءمدیریت رقابت می‌تواند به جنگ منجر شود. او با استناد به یک مطالعه تطبیقی، بیان می‌کند که از ۱۶ رقابت بزرگ در ۵۰۰ سال گذشته، ۱۲ مورد به جنگ تبدیل شده‌اند. این پرسش باقی می‌ماند که آیا این‌بار می‌توان از لغزش به سوی جنگ جلوگیری کرد؟