تحول در آموزش عالی ایران: از مجازی تا هوشمندسازی با هوش مصنوعی

رضا نقی‌زاده، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی، به تشریح برنامه‌های وزارت علوم برای تحول در نظام آموزشی کشور پرداخت و سه سطح از آموزش شامل مجازی، دیجیتال و هوشمند را معرفی کرد که هر یک با هدف افزایش کیفیت و کارایی آموزش عالی در ایران طراحی شده‌اند.

آموزش مجازی: راه‌حلی برای شرایط اضطراری

نقی‌زاده با اشاره به تجربه دوران کرونا و جنگ اخیر، آموزش مجازی را به‌عنوان یک جایگزین ضروری برای آموزش حضوری در شرایط بحرانی توصیف کرد. وی تأکید کرد که هرچند این شیوه می‌تواند تداوم فرآیند آموزشی را تضمین کند، اما از نظر کیفی به پای آموزش حضوری نمی‌رسد.

آموزش و یادگیری دیجیتال: گامی به سوی کیفیت

سطح دوم این تحول، آموزش و یادگیری دیجیتال است که بر استفاده از ابزارهای نوین آموزشی تمرکز دارد. این ابزارها شامل موارد زیر هستند:

• کلاس‌های هوشمند
• آزمایشگاه‌های دیجیتال و هوشمند
• دستیارهای هوشمند

هدف اصلی این سطح، افزایش کیفیت آموزش و پیاده‌سازی مدل آموزش ترکیبی (هیبرید) است. در این مدل، دانشجویان می‌توانند هم به‌صورت حضوری و هم به‌صورت مجازی در کلاس‌ها شرکت کنند. با این حال، دانشجویان مجازی باید از اتصال کامل صوتی و تصویری برخوردار بوده و مشارکت فعال و کامل در تمامی بخش‌های کلاس، از تدریس استاد تا گفت‌وگوهای کلاسی، داشته باشند.

اجرا و گسترش مدل ترکیبی

مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی اعلام کرد که نمونه‌ای از این الگو در دانشگاه شهید بهشتی با موفقیت اجرا شده است. این مدل بر اساس استانداردهای بین‌المللی طراحی شده و قرار است در سایر دانشگاه‌های کشور نیز گسترش یابد. نقی‌زاده افزود که این شیوه علاوه بر ارتقای کیفیت آموزش، در بلندمدت مزایای اقتصادی قابل توجهی برای دانشگاه‌ها به همراه دارد و مسیر را برای توسعه آموزش‌های بین‌المللی هموار می‌کند.

آموزش هوشمند: افق آینده با هوش مصنوعی

سطح سوم و نهایی این برنامه، آموزش هوشمند است که مبتنی بر داده و هوش مصنوعی خواهد بود. نقی‌زاده اذعان داشت که دانشگاه‌های کشور هنوز تا تحقق کامل این مرحله فاصله دارند، اما یک برنامه جامع و مدون برای حرکت در این مسیر آماده شده است.

توسعه حرفه‌ای استادان و مراکز تعالی آموزشی

در راستای این تحولات، نقش استادان و اعضای هیئت علمی بسیار حیاتی است. نقی‌زاده تأکید کرد که توسعه حرفه‌ای اعضای هیئت علمی از الزامات اصلی این مسیر است. به همین منظور، وزارت علوم در حال راه‌اندازی مراکز توسعه و تعالی آموزشی (EDC) در دانشگاه‌های برتر کشور است. آیین‌نامه مربوط به این مراکز تدوین شده و به‌زودی ابلاغ خواهد شد تا گامی مهم در جهت توانمندسازی کادر آموزشی برداشته شود.