۷۴۴۹ همت وام بانکی؛ اقتصاد ایران درگیر بقا یا جهش؟

وام بزرگ، رونق کوچک: توزیع تسهیلات بانکی

در دوره ۹ ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۴، شبکه بانکی مجموعاً ۷۴۴۹.۴ همت تسهیلات پرداخت کرده است. این رقم کلان، در نگاه نخست، نشانه‌ای از پویایی در سیستم اعتباری کشور است. با این حال، نحوه توزیع این تسهیلات، اهمیت ویژه‌ای دارد:

• ۵۵۳۸ همت (۷۴.۳ درصد) به بخش‌های اقتصادی و صاحبان کسب‌وکار اختصاص یافته است.
• ۱۹۱۱ همت (۲۵.۷ درصد) سهم خانوارها از این تسهیلات بوده است.

با وجود حجم بالای تسهیلات، تنها بخش کوچکی از آن به اهداف توسعه‌ای اختصاص یافته است. آمارها نشان می‌دهد:

• ۷۱۵ همت (۹.۶ درصد) از کل تسهیلات برای «ایجاد» ظرفیت‌های جدید پرداخت شده است.
• ۱۹۱ همت (۲.۶ درصد) از کل تسهیلات به «توسعه» اختصاص یافته است.

این ارقام به وضوح نشان می‌دهد که رشد عددی وام‌ها لزوماً به معنای رشد ظرفیت تولید و جهش اقتصادی نیست و بخش اعظم منابع، صرف نیازهای جاری اقتصاد می‌شود.

سرمایه در گردش: وام‌هایی برای ادامه حیات

مهم‌ترین نکته در تحلیل تسهیلات بانکی، وزن سنگین «سرمایه در گردش» است. از کل ۷۴۴۹ همت تسهیلات پرداختی، ۴۵۴۳ همت (معادل ۶۱ درصد) با هدف تأمین سرمایه در گردش بوده است. این نسبت در میان تسهیلات پرداختی به کسب‌وکارها به مراتب بالاتر است:

• ۸۲ درصد از کل وام‌های پرداختی به بخش‌های اقتصادی صرف تأمین سرمایه در گردش شده است.

این بدان معناست که بنگاه‌ها بیشتر برای تأمین مواد اولیه، پرداخت هزینه‌های جاری، حفظ موجودی و تسویه بدهی‌ها به بانک‌ها مراجعه کرده‌اند، نه برای ایجاد کارخانه جدید یا توسعه خطوط تولید. در مقابل، تسهیلات توسعه‌ای تنها ۱۹۰.۹ همت (۳.۴ درصد) و تسهیلات ایجاد ۷۱۵.۲ همت (۱۲.۹ درصد) از منابع کسب‌وکارها را تشکیل داده است. این وضعیت نشان می‌دهد که شبکه بانکی، بیش از آنکه محرک سرمایه‌گذاری باشد، نقش تأمین‌کننده نقدینگی روزمره بنگاه‌ها را ایفا می‌کند.

صنعت و خدمات در صدر: تغذیه بخش‌های اقتصادی

در میان بخش‌های اقتصادی، دو بخش صنعت و معدن و خدمات بیشترین سهم را از تسهیلات کسب‌وکارها به خود اختصاص داده‌اند:

• صنعت و معدن: ۲۳۲۶.۹ همت (۴۲ درصد از کل تسهیلات کسب‌وکارها).
• خدمات: ۲۰۴۸.۷ همت (۳۷ درصد از کل تسهیلات کسب‌وکارها).

این دو بخش روی‌هم‌رفته حدود ۴۳۷۵.۶ همت (۷۹ درصد) از کل منابعی که به کسب‌وکارها رسیده است را جذب کرده‌اند. سایر بخش‌ها به ترتیب شامل موارد زیر می‌شوند:

• بازرگانی: ۶۶۶ همت (۱۲ درصد).
• کشاورزی: ۲۹۴.۲ همت (۵.۳ درصد).
• مسکن و ساختمان: ۲۰۱.۶ همت (۳.۶ درصد).

نکته قابل توجه این است که حتی در بخش‌های پیشرو مانند صنعت و معدن، بخش غالب تسهیلات صرف سرمایه در گردش شده است؛ در صنعت و معدن، ۸۸ درصد و در خدمات، ۷۹ درصد از تسهیلات این بخش‌ها به تأمین نقدینگی جاری اختصاص یافته است. این آمار نشان‌دهنده اقتصادی است که بیشتر درگیر بقا و حفظ وضعیت موجود است تا جهش و توسعه پایدار.