هشدار معاون بهداشت: پنجره جمعیتی ایران تا ۲۰ سال آینده بسته می‌شود

آمار نگران‌کننده سقط جنین در کشور

معاون بهداشت وزارت بهداشت به آمار سقط جنین در سال گذشته اشاره کرد و گفت: «سال گذشته ۶۷ هزار و ۴۰۵ مورد سقط در بیمارستان‌ها ثبت شد که حدود ۷۷ درصد آن سقط خودبه‌خودی بوده است.» وی افزود: «حدود ۱۴ درصد از این سقط‌ها نیز قانونی و با مجوزهای پزشکی و قضایی انجام شده است که معمولاً مربوط به ناهنجاری‌های ژنتیکی و کروموزومی است.» رئیسی همچنین تصریح کرد که «حدود ۵ درصد سقط‌ها مربوط به بارداری خارج از رحم و نزدیک به ۳ درصد نیز سقط عمدی بوده است.»

ترکیب سنی جمعیت و زنگ خطر سالمندی

رئیسی با تأکید بر اهمیت ترکیب سنی جمعیت کشور، سن ۱۵ تا ۶۴ سال را به‌عنوان جمعیت مولد و فعال در نظر گرفت. وی اظهار داشت: «در حال حاضر حدود ۶۹ درصد جمعیت کشور در سن فعالیت و تولید قرار دارند و حفظ این نسبت برای آینده کشور بسیار مهم است. همچنین حدود ۲۲ درصد جمعیت زیر ۱۵ سال و نزدیک به ۸ درصد نیز بالای ۶۵ سال سن دارند.»

معاون بهداشت وزارت بهداشت به جمعیت زنان در سن باروری اشاره کرد و گفت: «حدود ۲۰ میلیون زن در بازه سنی ۱۵ تا ۴۵ سال در کشور زندگی می‌کنند که از نظر علمی و فیزیولوژیک، سن باروری محسوب می‌شود.» او تأکید کرد که این تعریف صرفاً قابلیت فیزیولوژیک است و نباید با مباحث اجتماعی مانند کودک‌همسری اشتباه گرفته شود.

وی درباره وضعیت سالمندی در کشور هشدار داد: «اکنون حدود ۱۱ درصد جمعیت کشور بالای ۶۰ سال سن دارند و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد تا سال ۱۴۵۰ سهم جمعیت سالمندی کشور به حدود ۲۱ تا ۳۰ درصد برسد؛ به این معنا که از هر سه نفر، یک نفر سالمند خواهد بود.» رئیسی افزایش امید به زندگی (از حدود ۵۰ سال پیش از انقلاب به ۷۴ تا ۷۶ سال کنونی) را یکی از دلایل این افزایش جمعیت سالمندی دانست و بر ضرورت داشتن سالمندان سالم و فعال تأکید کرد.

تهدید تک‌فرزندی و تمرکز جمعیت در کلانشهرها

رئیسی تک‌فرزندی و تمرکز جمعیت در کلانشهرها را تهدیدی جدی برای آینده کشور دانست. وی به مفهوم «اثر ساندویچی» در جمعیت‌شناسی اشاره کرد که در آن فرد تک‌فرزند در آینده میان مراقبت از والدین سالمند و تشکیل زندگی خود گرفتار می‌شود. او افزود: «اگر خانواده‌ها چند فرزند داشته باشند، مسئولیت مراقبت از والدین میان فرزندان تقسیم می‌شود و فشار کمتری به یک نفر وارد خواهد شد. به همین دلیل، نگاه ترویج تک‌فرزندی می‌تواند در آینده آسیب‌زا باشد.»

معاون بهداشت وزارت بهداشت به توزیع نامتوازن جمعیت نیز اشاره کرد: «حدود ۵۰ درصد جمعیت کشور تنها در ۲۰ درصد مساحت ایران، به‌ویژه در کلانشهرهایی مانند تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و کرج متمرکز شده‌اند.» این تمرکز جمعیتی علاوه بر مشکلات حوزه سلامت، موجب افزایش فشار در بخش مسکن، اشتغال و هزینه‌های زندگی شده و بر کاهش ازدواج و فرزندآوری نیز تأثیرگذار است. وی افزود: «در حال حاضر نرخ شهرنشینی در ایران به حدود ۷۶ درصد رسیده، در حالی که متوسط جهانی شهرنشینی حدود ۵۷ درصد است.»

راهکارهای مقابله با بحران جمعیت: نگاه علمی و حمایت جامع

رئیسی با تأکید بر اینکه حل بحران جمعیت تنها با پول ممکن نیست، به تجربه کشورهایی مانند ژاپن اشاره کرد که با چالش‌های جدی سالمندی و پدیده‌هایی مانند «خانواده اجاره‌ای» مواجه شده‌اند. او تصریح کرد: «مسئله خانواده فقط اقتصاد نیست؛ انسان علاوه بر نیازهای مادی، به تغذیه عاطفی و معنوی نیز نیاز دارد و اگر این خلأ ایجاد شود، خانواده دچار فروپاشی خواهد شد.»

وی بر ضرورت نگاه علمی و آرام به مسئله جمعیت تأکید کرد و گفت: «مسائل پیچیده‌ای مانند جمعیت با شعار و هیاهو حل نمی‌شود و باید مبتنی بر علم و همراهی همه دستگاه‌ها پیش برویم.» رئیسی «با هم بودن» و «اتکا به علم» را دو کلیدواژه مهم در حل مشکلات جمعیتی دانست و خاطرنشان کرد که «مسئله جمعیت تنها وظیفه وزارت بهداشت نیست و همه نهادها باید در این زمینه مشارکت کنند.»

معاون بهداشت وزارت بهداشت به طرح «کارت امید مادر» اشاره کرد که می‌تواند آغاز خوبی برای حمایت از مادران باشد. او افزود: «حمایت از خانواده‌ها نباید فقط به کمک‌های مالی محدود شود و دستگاه‌های مختلف می‌توانند با ارائه خدمات و تسهیلات ویژه به خانواده‌های دارای فرزند، در تقویت فرزندآوری نقش‌آفرینی کنند.»

بسته شدن پنجره جمعیتی و لزوم اقدامات فوری

رئیسی درباره وضعیت پنجره جمعیتی کشور هشدار داد و گفت: «زمانی که بیش از ۷۰ درصد جمعیت یک کشور در بازه سنی ۱۵ تا ۶۵ سال قرار داشته باشند، گفته می‌شود پنجره جمعیتی آن کشور باز است.» وی افزود: «اگرچه پنجره جمعیتی ایران هنوز باز است اما زمان زیادی باقی نمانده و پیش‌بینی می‌شود طی ۱۵ تا ۲۰ سال آینده این فرصت از دست برود.» با بسته شدن این پنجره، سهم سالمندان در کشور افزایش پیدا می‌کند و جبران این وضعیت بسیار دشوار خواهد بود.

او تأکید کرد که تنها راه جلوگیری از این روند، افزایش جمعیت زیر ۱۵ سال از طریق تسهیل ازدواج و فرزندآوری است و اگر بخشی از حدود ۱۲ میلیون جوان مجرد کشور وارد زندگی مشترک شوند و فرزندآوری داشته باشند، نرخ باروری کشور می‌تواند دوباره افزایش پیدا کند.

آینده سلامت کشور در گرو پیشگیری و سالمندی سالم

معاون بهداشت وزارت بهداشت در پاسخ به سوالی درباره آمادگی نظام سلامت برای مواجهه با سالمندی جمعیت گفت: «اکنون سالمندان حدود ۱۰ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند اما نزدیک به ۴۰ درصد تخت‌های بیمارستانی در اختیار همین گروه قرار دارد.» او تأکید کرد که راهکار اصلی فقط افزایش تخت بیمارستانی نیست، بلکه باید به سمت افزایش «ضریب سلامت» جامعه حرکت کنیم و سالمندان سالم‌تری داشته باشیم.

رئیسی مهم‌ترین بار بیماری در کشور را مربوط به بیماری‌های غیرواگیر مانند فشار خون، دیابت، چاقی و کم‌تحرکی دانست و گفت: «اگر بتوانیم این بیماری‌ها را کنترل کنیم، بسیاری از مشکلات سالمندی نیز کاهش پیدا می‌کند.» وی افزود: «آینده نظام سلامت دنیا بر پایه پیشگیری، خودمراقبتی و توانمندسازی مردم است و صرفاً با افزایش مراکز درمانی نمی‌توان سلامت جامعه را تضمین کرد.»

او به اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع اشاره کرد و گفت: «برآوردها نشان می‌دهد حدود ۴۰ درصد آزمایش‌ها و ۲۰ تا ۲۵ درصد داروهای تجویزشده اضافی است و حتی حدود ۱۵ همت داروی مازاد در کشور رسوب کرده باشد.» کاهش این موارد می‌تواند منابع قابل توجهی را برای توسعه خدمات سلامت آزاد کند.

معاون بهداشت وزارت بهداشت بر ایجاد «مراکز درمانی دوستدار سالمند» و مناسب‌سازی فضاهای شهری و خدماتی برای سالمندان تأکید کرد و در پایان خاطرنشان کرد: «اگرچه افزایش جمعیت سالمندی در دهه‌های آینده یک هشدار جدی است، اما با تقویت حوزه پیشگیری، بهداشت و ارتقای سبک زندگی سالم می‌توان از تبدیل این مسئله به بحران جلوگیری کرد.»