چالش‌های مؤسسه «بهار نکو» در آموزش ازدواج: از حکم تخلیه تا خودگردانی

حجت‌الاسلام والمسلمین حمید مقامی، در نشستی خبری به مناسبت روز ازدواج، به مشکلات عدیده مؤسسه «بهار نکو» در تأمین فضای فعالیت اشاره کرد. او اعلام کرد که ساختمان کنونی مؤسسه، که در اختیار بهزیستی بوده، طبق حکم قضایی باید تخلیه شود. این در حالی است که بهزیستی با وجود پرداخت کامل اجاره‌بها، از مؤسسه شکایت کرده و خواستار تخلیه فوری شده است.

تخلیه اجباری و سوءمدیریت فضاها

مقامی با ابراز نگرانی شدید، تأکید کرد که ساختمان بهزیستی فردا باید تحویل داده شود، اما احتمالاً این مکان بدون استفاده باقی خواهد ماند یا به مجموعه‌هایی واگذار می‌شود که هیچ ارتباطی با مأموریت‌های اصلی بهزیستی ندارند. وی افزود که ساختمانی دیگر در مجاورت محل فعلی، به جای واگذاری به مؤسسه برای برگزاری کلاس‌ها و مرکز مشاوره، به یک کارگاه چوب‌بری اختصاص یافته است. این در حالی است که ایجاد مرکز مشاوره جزو وظایف ذاتی بهزیستی محسوب می‌شود.

ساختار منحصر به فرد و فعالیت ۱۵ ساله

در پاسخ به انتقادها درباره «انحصاری شدن آموزش‌های ازدواج»، مقامی اظهار داشت که مؤسسه بهار نکو آماده واگذاری مسئولیت به هر مجموعه‌ای است که توانایی انجام این حجم از کار را داشته باشد. او توضیح داد که هیچ مجموعه‌ای در کشور ساختاری مشابه بهار نکو ندارد. این مؤسسه شامل:

• اندیشکده تخصصی خانواده: نخستین اندیشکده موضوع‌محور در کشور.
• دانشگاه علمی‌کاربردی: با چهار رشته مرتبط با خانواده.
• مرکز مشاوره: با هزار مراجعه‌کننده ماهانه.
• مرکز تخصصی پیش از ازدواج.
• انتشارات و کتاب‌فروشی ویژه خانواده.
• سرای مهر.

این شبکه حاصل پانزده سال تلاش مداوم است که از سال ۱۳۸۹ آغاز شده است. مقامی با یادآوری فعالیت‌های اولیه، اشاره کرد که در سال‌های ابتدایی، شهرستان‌ها به جهاد دانشگاهی و شیراز به نهاد علوم پزشکی سپرده شده بودند، اما جهاد دانشگاهی تنها سه ماه فعالیت کرد و تعطیل شد، در حالی که بهار نکو بدون توقف ادامه داده است.

ماهیت مردمی و خودگردانی مالی

مقامی با تشریح ماهیت مردمی فعالیت‌های این مجموعه، تأکید کرد که خدمات ارائه‌شده «نه دولتی است و نه باری بر دوش دستگاه‌ها»، بلکه با اتکا به توان مردمی و مسئولیت اجتماعی فعالان آن اداره می‌شود. او به هزینه‌های آموزش ازدواج اشاره کرد و گفت: «هزینه ۳ تا ۳.۵ میلیون تومانی آموزش‌های ازدواج در برابر یک زندگی شصت‌ساله رقم بالایی نیست.» هدف اصلی این آموزش‌ها، جلوگیری از طلاق و ورود زوج‌ها با آگاهی کامل به زندگی مشترک است.

او افزود که اگر دولت، شهرداری یا شورای شهر همکاری کنند، مؤسسه آمادگی دارد این خدمات را رایگان ارائه دهد، اما تجربه نشان داده که تصمیم‌ها با تغییر مدیران عوض می‌شود. وی تأکید کرد که فعالیت‌های مؤسسه مبتنی بر دغدغه شخصی اوست، نه مسئولیت اداری، و بیش از ۳۰۰ مشاور و مدرس و حدود ۲۰۰ کارمند در سراسر استان بدون تحمیل هیچ هزینه‌ای به دستگاه‌های دولتی، بار اصلی کار را بر دوش دارند.

«در دوره‌ای حتی برخی مدیران بهزیستی می‌گفتند این کار وظیفه ماست و شما چرا انجام می‌دهید. پاسخ من این بود که اگر خودتان می‌توانید انجام دهید، بسم‌الله؛ اما وقتی قرار است کار به یک مؤسسه واگذار شود، ما هم یک مؤسسه هستیم. چرا باید مانع کار ما شوید؟»

تمام فعالیت‌های مؤسسه بدون دریافت هیچ‌گونه کمک مالی از دستگاه‌های دولتی انجام می‌شود و تنها با اتکای به پرداخت زوجین اداره می‌گردد. به‌طور متوسط از هر نفر ۱.۸ میلیون تومان دریافت می‌شود که شامل هشت ساعت آموزش، یک تا پنج جلسه مشاوره، خدمات مددکاری و انجام تست روان‌شناسی نئو است.

عملکرد و دستاوردهای سال ۱۴۰۴

مقامی آمار عملکرد مؤسسه «خانواده بهار نکو» در سال ۱۴۰۴ را چنین تشریح کرد:

• آموزش‌های الزامی ازدواج: ۵۷,۵۰۰ نفر از زوج‌های مراجعه‌کننده به مراکز بهداشت استان فارس، دوره‌های هشت‌ساعته آموزشی را گذراندند.
• مشاوره تکمیلی: بیش از ۳۷,۰۰۰ جلسه مشاوره تکمیلی برگزار شد.
• مددکاری هنگام ازدواج: برای نخستین‌بار بخش مددکاری راه‌اندازی شد و بیش از ۳,۷۰۰ نفر در شیراز از خدمات مددکاری بهره‌مند شدند.
• ازدواج مجدد: حدود ۱۴,۰۰۰ نفر از ۵۷,۰۰۰ مراجعه‌کننده در گروه ازدواج مجدد قرار داشتند.
• دوره‌های پس از ازدواج: ۹۸ دوره آموزشی «بیمه عشق» برگزار شد و بیش از ۲,۰۰۰ زوج داوطلبانه شرکت کردند.
• آموزش مجازی: با وجود توقف کلاس‌های حضوری از ۹ اسفند تا پایان اردیبهشت، ۴۸۰ کلاس آموزشی در بستر اسکای‌روم برگزار شد.

میانگین سن آقایان ۲۹ سال و میانگین سن خانم‌ها ۲۳ سال بوده است. بر اساس آمارهای رسمی ثبت‌احوال، از سال ۱۳۸۸ تا امروز طول مدت زندگی مشترک در فارس افزایش یافته و طلاق‌های زیر یک سال و زیر پنج سال کاهش پیدا کرده است.

نقش «حلقه‌های میانی» و چشم‌انداز ملی

مقامی با اشاره به تأکید رهبر انقلاب بر «حلقه‌های میانی»، گفت که بهار نکو و مجموعه‌های وابسته، نمونه عینی حلقه‌های میانی میان حاکمیت و مردم هستند. او اعلام کرد که این مؤسسه آمادگی دارد مدل آموزشی و ساختار اجرایی خود را در سطح ملی پیاده‌سازی کند و تجربه و سازوکار کامل اجرای این طرح را از آموزش و جذب نیرو تا مدیریت مراکز در اختیار دارد. وی افزود که امکان راه‌اندازی این مدل در استان‌هایی مانند اصفهان، کرمان و یزد نیز وجود دارد، اما گاهی تنگ‌نظری‌ها مانع می‌شود.

مقامی در پایان تأکید کرد که سرفصل‌های آموزشی هر سال متناسب با شرایط جامعه و نسل جدید بازنگری شده‌اند و اکنون تأکید از آموزش حقوقی به سمت آموزش اخلاقی و مهارت‌های ارتباطی رفته است. نسخه جدید بسته آموزشی تدوین و به وزارت بهداشت ارسال شده و فیلم‌های آموزشی برای ارائه مجازی نیز آماده شده‌اند.