بحران آب در چهارمحال و بختیاری؛ ۱۰ آبخوان ممنوعه و فرونشست ۶ سانتی‌متری دشت شهرکرد

چهارمحال و بختیاری، استانی با منابع آبی غنی، این روزها با چالش‌های جدی در مدیریت آب مواجه است. نشست خبری مدیران شرکت آب منطقه‌ای استان، ابعاد نگران‌کننده‌ای از وضعیت آبخوان‌ها و رودخانه‌ها را آشکار ساخت که نیازمند توجه فوری و راهکارهای جامع است.

وضعیت نگران‌کننده آبخوان‌ها و فرونشست زمین

محمد اسلامی، مدیر بهره‌برداری از منابع آب شرکت آب منطقه‌ای چهارمحال و بختیاری، در نشستی خبری از ابلاغ طرح احیا و تعادل‌بخشی آبخوان‌ها با ۱۵ پروژه از سال ۱۳۹۴ خبر داد. این طرح شامل نصب کنترل هوشمند، گشت‌های بازرسی و پایش منابع آب زیرزمینی است.

• از ۱۱ آبخوان پایش‌شده در استان، ۱۰ آبخوان در وضعیت ممنوعه قرار دارند.
• چهار آبخوان شامل بروجن، شهرکرد، سفیددشت و جوانمردی در وضعیت ممنوعه بحرانی هستند.
• دشت شهرکرد با نرخ ۶ سانتی‌متر فرونشست زمین در سال مواجه است که نشان‌دهنده افت کمی آب زیرزمینی، افزایش غلظت املاح و فرونشست است.
• تنها آبخوان آزاد استان، چشمه سلیمان است.

کسری مخازن و عوامل تشدیدکننده بحران

اسلامی همچنین به وضعیت نگران‌کننده کسری مخازن آبی اشاره کرد:

• حجم ذخیره‌سازی سد زاینده‌رود یک میلیارد و ۲۵۰ میلیون مترمکعب است.
• کسری مخازن استان حدود ۶۰۴ میلیون متر مکعب برآورد می‌شود.

وی تغییرات اقلیمی را از عوامل اصلی این بحران دانست:

• تغییر الگوی بارش‌ها و افزایش دما.
• کاهش بارندگی برفی که مانع از ماندگاری آب در آبخوان‌ها می‌شود.
• خشک شدن سایر منابع آبی و کم‌آب شدن چشمه‌ها.

اقدامات انجام‌شده و چالش‌های پیش‌رو

شرکت آب منطقه‌ای استان برای مقابله با فرونشست آبخوان‌ها و مدیریت منابع آبی، اقداماتی را در دستور کار قرار داده است:

• انسداد چاه‌های غیرمجاز: در سال گذشته ۱۰۷ حلقه چاه غیرمجاز مسدود شد.
• تعدیل چاه‌های کشاورزی: ۱۱۲۷ پروانه بهره‌برداری چاه کشاورزی تعدیل شد که منجر به کاهش ۲۷ میلیون مترمکعبی برداشت آب شده است.
• نصب کنتورهای هوشمند: ۵۶۱ کنتور هوشمند در سال گذشته و برنامه‌ریزی برای نصب ۸۰۰ دستگاه دیگر در سال جاری. در مجموع ۱۶۵۰ کنتور هوشمند نصب شده است.
• جایگزینی منابع آب شرب: استفاده از منابع آب سطحی به جای زیرزمینی برای شرب.

با این حال، مشکل تامین اعتبار برای خرید و نصب کنتورهای بیشتر در سال جاری، چالش‌هایی را ایجاد کرده است.

مدیریت رودخانه‌ها و سیلاب‌ها

هادی خدری، سرپرست دفتر فنی و مهندسی رودخانه‌ها و سواحل شرکت آب منطقه‌ای استان، نیز در این نشست به تشریح وضعیت رودخانه‌ها پرداخت:

• استان چهارمحال و بختیاری دارای ۱۸۵ رودخانه (معادل ۳ درصد رودخانه‌های کشور) با طول ۳۲۰۰ کیلومتر است.
• ۷ پهنه تالابی (معادل ۴ درصد تالاب‌های کشور) در استان ثبت شده است.
• حدود ۱۷۰۰ کیلومتر از رودخانه‌های استان تعیین حریم شده و ۷۰۰ کیلومتر دیگر در دست مطالعه است.
• از سال ۱۳۹۶ تاکنون ۲۵۰ هکتار آزادسازی حریم بستر رودخانه انجام شده است.
• از سال ۱۴۰۰، ۱۷۳ کیلومتر از رودخانه‌های سیل‌خیز لایروبی و ۳۷۹ سازه و پل با توان گذر سیلاب ناکافی شناسایی و هشدار داده شده‌اند.

خدری تاکید کرد که بارش‌های اخیر، هرچند خوب، اما برای جبران کمبودهای سالیان گذشته کافی نبوده و تغییر نوع بارش از برف به باران نیز این مشکل را تشدید کرده است.

راهکارهای آتی

برای جذب آب‌های سطحی و رودخانه‌ها، اقداماتی نظیر ساحل‌سازی در ۱۱۳ کیلومتر از رودخانه‌ها و تعبیه حوضچه‌های انبار در مسیر رودخانه انجام شده است. همچنین، اجرای طرح‌های آبخوان‌داری و ایجاد سدهای بزرگ مانند چشمه علی نیز باید در دستور کار قرار گیرد.