ظرفیت واقعی صنعت بیمه ایران در مواجهه با بحران‌ها و چالش‌های ساختاری

پوشش بیمه‌ای در زمان جنگ: محدودیت‌ها و اقدامات داخلی

خسروشاهی با اشاره به اینکه در عرف جهانی، خسارات ناشی از جنگ به دلیل ماهیت غیرقابل پیش‌بینی بودن، معمولاً تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرند، توضیح داد. ریسک‌ها تنها زمانی بیمه‌پذیرند که بتوان احتمال وقوع، شدت و تکرار آن‌ها را بر اساس داده‌های آماری برآورد کرد؛ امری که در مورد جنگ، به عنوان پدیده‌ای سیاسی و ارادی، امکان‌پذیر نیست.

استثنائات و تدابیر ویژه در ایران

• اموال ثابت: در بیشتر نقاط جهان، کارخانه‌ها، پالایشگاه‌ها و واحدهای صنعتی در برابر جنگ بیمه نمی‌شوند، مگر با توافقات خاص.
• کشتی و هواپیما: این حوزه‌ها دارای پوشش جنگ هستند، اما با شرط «مهلت هفت‌روزه»؛ به این معنی که در صورت آغاز جنگ، دارایی باید ظرف هفت روز از منطقه خارج شود.
• نقش بیمه مرکزی در ایران: در جنگ اخیر، شرکت‌های بیمه ایران با همکاری بیمه مرکزی و استفاده از سازوکارهای ویژه دوران تحریم، از اجرای بند «مهلت هفت‌روزه» جلوگیری کردند. این اقدام کمک شایانی به اقتصاد کشور بود و از اختلال جدی در تجارت و حمل‌ونقل جلوگیری کرد.
• بیمه‌های خرد: پس از آغاز درگیری‌ها، برخی شرکت‌ها برای بیمه‌نامه‌هایی مانند بدنه خودرو، واحدهای مسکونی و حمل‌ونقل، امکان خرید پوشش جنگ را فراهم کردند. حدود ۵ درصد از بیمه‌نامه‌های این دوره، دارای پوشش جنگ بوده‌اند.

بیمه‌های اتکایی: ستون فقرات مدیریت ریسک

بیمه اتکایی به معنای «بیمه کردن خود شرکت‌های بیمه» است. این سازوکار به شرکت‌ها کمک می‌کند تا در زمان وقوع خسارت‌های سنگین، بخشی از ریسک خود را به شرکت‌های بیمه اتکایی منتقل کرده و از ورشکستگی جلوگیری کنند. این امر به ویژه در پروژه‌های بزرگ، حوادث طبیعی و ریسک‌های فاجعه‌آمیز اهمیت حیاتی دارد.

نظام اتکایی اجباری و چالش تحریم‌ها

• سابقه در ایران: ایران از سال ۱۳۵۰ دارای نظام «اتکایی اجباری» است که شرکت‌های بیمه را موظف می‌کند درصدی از حق بیمه‌های دریافتی را به بیمه مرکزی منتقل کنند.
• تعهدات بزرگ: صنعت بیمه ایران در حوزه ریسک‌های بزرگ، حدود ۵۰۰ میلیارد یورو تعهد دارد.
• 
• محدودیت‌های تحریم: طی ۱۵ سال اخیر، تحریم‌ها مانع بزرگی برای همکاری شرکت‌های بیمه اتکایی بزرگ جهانی با ایران بوده است؛ این امر باعث شده بخش زیادی از ریسک‌ها در داخل کشور باقی بماند و نیاز به سازوکارهای اتکایی داخلی را افزایش دهد.

نقش دولت در بحران‌های ملی و صندوق حوادث طبیعی

در سراسر جهان، دولت‌ها نقش پررنگی در جبران خسارت‌های ناشی از حوادث فاجعه‌آمیز ایفا می‌کنند. خسروشاهی با اشاره به تجربیات آمریکا، اروپا و ترکیه، بیان کرد که معمولاً بیش از ۵۰ درصد خسارت‌های حوادث بزرگ توسط دولت‌ها جبران می‌شود.

در ایران، «صندوق بیمه حوادث طبیعی» برای پوشش خسارت‌های ناشی از زلزله، سیل و حوادث مشابه ایجاد شده است. منابع این صندوق از مشارکت مردم و بخش عمده آن از سوی دولت تأمین می‌شود تا در زمان بحران، بخشی از خسارت‌های وارده به واحدهای مسکونی جبران شود.

چالش‌های ساختاری و راهکارهای توسعه صنعت بیمه

با وجود کارآمدی و خوداتکایی صنعت بیمه نسبت به بسیاری از بخش‌های اقتصادی، این صنعت با چالش‌های مهمی مواجه است:

• کمبود سرمایه‌گذاری: بخش قابل توجهی از منابع صنعت بیمه به جای سرمایه‌گذاری، صرف پرداخت عوارض و هزینه‌های تحمیلی می‌شود که بنیه مالی شرکت‌ها را تضعیف می‌کند.
• مطالبات سنگین: وصول حق بیمه‌ها به صورت اقساطی یا با تأخیر، شرکت‌ها را از داشتن منابع کافی برای سرمایه‌گذاری و پرداخت خسارت محروم می‌سازد.
• نسبت سرمایه‌گذاری پایین: در حالی که در بسیاری از کشورها ۸۵ درصد ذخایر بیمه صرف سرمایه‌گذاری می‌شود، این نسبت در ایران گاهی به کمتر از ۵۰ درصد می‌رسد. این وضعیت به نارضایتی مردم از خدمات بیمه‌ای منجر می‌شود.
• نگاه غیرتجاری: خسروشاهی تأکید کرد که تا زمانی که سیاست‌گذاران، بیمه را به عنوان یک کسب‌وکار حرفه‌ای و بازارمحور در نظر نگیرند، مشکلات ساختاری این صنعت ادامه خواهد داشت.