سفر پوتین به پکن: تعمیق روابط راهبردی روسیه و چین در بحبوحه تحولات جهانی

دیدارهای کلیدی و محورهای اقتصادی

در جریان این سفر، پوتین علاوه بر شی جین‌پینگ، با «لی کیانگ»، نخست‌وزیر چین نیز دیدار خواهد کرد تا چشم‌انداز همکاری‌های اقتصادی و تجاری میان دو طرف مورد بحث و گفت‌وگو قرار گیرد. رسانه‌ها گزارش داده‌اند که پوتین و شی جین‌پینگ تاکنون بیش از ۴۰ بار با یکدیگر ملاقات داشته‌اند که این تعداد بسیار بیشتر از دیدارهای شی با رهبران غربی است.

نقطه پایانی برنامه کاری دو رئیس‌جمهور، گفت‌وگوی خصوصی یا همان «صرف چای» خواهد بود که به سنتی میان پوتین و شی تبدیل شده است. قرار است چهار عضو از هیئت همراه دو طرف نیز در این دیدار حضور داشته باشند.

تمرکز بر انرژی و همکاری‌های صنعتی

هیئت همراه پوتین شامل پنج معاون نخست‌وزیر، هشت وزیر، رئیس بانک مرکزی و چند بانک خصوصی، مدیران مناطق و چندین شرکت دولتی از جمله روس‌نفت، گازپروم، نواتک و روسال است. این ترکیب نشان‌دهنده توجه ویژه به بخش انرژی است. طرفین درباره تأمین و افزایش گاز، به‌ویژه از پروژه «آرکتیک اس‌پی‌جی-۲» و همچنین مسائل مربوط به خط لوله «قدرت سیبری-۲» گفت‌وگو خواهند کرد.

حضور دنیس مانتوروف، معاون اول نخست‌وزیر، حاکی از برنامه‌ریزی برای مذاکرات به منظور تعمیق همکاری‌های صنعتی است. همچنین، آندری گوریف، رئیس «روس‌آگرو»، در هیئت همراه حضور دارد که احتمالاً موضوع افزایش صادرات کودهای شیمیایی را مطرح خواهد کرد. با توجه به چالش‌های چین در تأمین مواد اولیه کود از طریق تنگه هرمز پس از درگیری‌های منطقه خلیج فارس، روسیه ممکن است راهکارهایی را در این زمینه پیشنهاد دهد.

بیانیه مشترک و اسناد همکاری

برخلاف سفر دونالد ترامپ به چین که بدون بیانیه مشترک پایان یافت، پیش‌بینی می‌شود پوتین و شی جین‌پینگ پس از گفت‌وگو درباره مسائل سیاسی و بین‌المللی، از جمله درگیری‌های منطقه‌ای و نتایج سفر ترامپ، بیانیه مشترکی امضا کنند که در آن چشم‌انداز همکاری‌ها مشخص خواهد شد.

یوری اوشاکوف، دستیار رئیس‌جمهور روسیه، اعلام کرده است که در جریان این سفر، حدود ۴۰ سند همکاری در حوزه‌های صنعت، حمل و نقل و انرژی هسته‌ای میان دو کشور به امضا خواهد رسید.

روابط بی‌سابقه و نقش ثبات‌بخش

ولادیمیر پوتین پیش از سفر خود تأکید کرد که روابط دو کشور به سطح بی‌سابقه‌ای رسیده و مسکو و پکن آماده‌اند تا در طیف گسترده‌ای از مسائل، از جمله حمایت از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی، از یکدیگر پشتیبانی کنند. وی اظهار داشت: «دوستی میان روسیه و چین علیه هیچ کشوری نیست، بلکه هدف ما از این همکاری‌ها دستیابی به صلح پایدار است.» پوتین افزود که روابط راهبردی روسیه و چین نقش ثبات‌بخشی در عرصه جهانی ایفا می‌کند.

تجارت دوجانبه چین و روسیه از سال ۲۰۲۲ به بالاترین سطح خود رسیده است، به طوری که چین بیش از یک چهارم صادرات روسیه را خریداری می‌کند. خریدهای کلان نفت خام روسیه توسط چین، صدها میلیارد دلار درآمد برای مسکو در بحبوحه جنگ اوکراین به همراه داشته است.

مواضع در قبال مناقشه اوکراین

کارشناسان معتقدند که چین، با هدف ایفای نقش جهانی، تلاش می‌کند از ورود مستقیم به منازعاتی مانند جنگ روسیه و اوکراین که یک طرف آن غرب است، اجتناب کند. پکن درک می‌کند که ورود به مسائل نظامی می‌تواند رشد اقتصادی این کشور را با چالش مواجه سازد. با گذشت حدود چهار سال از جنگ اوکراین، تحولات سیاسی و بین‌المللی در تقابل میان روسیه و اروپا و آمریکا تغییر کرده است.

شی جین‌پینگ در سفر خود به مسکو، طرح ۱۲ ماده‌ای را برای پایان دادن به جنگ ارائه کرد که اگرچه مورد استقبال روس‌ها قرار گرفت، اما نتوانست نظر مثبت اوکراین، اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها را جلب کند. همچنین، ادعاهایی مبنی بر کمک نظامی محرمانه چین به روسیه مطرح شده بود که به نظر می‌رسد با هدف دور نگه داشتن چین از این مناقشه بوده است.

همکاری‌های امنیتی و نظامی گسترده

مسکو و پکن علاوه بر افزایش مراودات اقتصادی، همکاری‌های گسترده‌ای در زمینه نظامی نیز دارند که همواره مورد حساسیت و واکنش واشنگتن بوده است. روسیه و چین در دسامبر سال گذشته بیستمین دور از گفت‌وگوهای امنیتی خود را برگزار کردند. سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت ملی روسیه، پیش از این اعلام کرده بود که سطح همکاری‌ها میان مسکو و پکن به سطحی بی‌سابقه رسیده و دو طرف قصد دارند گفت‌وگوهای امنیتی دوجانبه را بیش از پیش تقویت کنند.

۳۰ سال روابط راهبردی و تزریق ثبات به جهان

گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، با اشاره به اینکه این سفر بیست و پنجمین بازدید رئیس‌جمهور روسیه از چین است، گفت که رهبران دو کشور درباره روابط دوجانبه، همکاری در زمینه‌های مختلف و مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای تبادل نظر خواهند کرد.

این دیپلمات چینی تأکید کرد که روابط مشارکت جامع راهبردی چین و روسیه در عصر جدید، تحت رهبری شی جین‌پینگ و پوتین، به طور سالم، پایدار و عمیق توسعه یافته و منابع ملموسی برای دو کشور و دو ملت به ارمغان آورده است. او افزود که این روابط نقشی مهم در حفظ ثبات راهبردی جهان و حفظ عدالت و انصاف در سطح بین‌المللی ایفا کرده است.

امسال سی‌امین سالگرد برقراری روابط مشارکت راهبردی چین و روسیه، بیست و پنجمین سالگرد امضای پیمان همکاری حسن همجواری و دوستی دو کشور و همچنین آغاز «سال آموزش چین و روسیه» است. دو طرف از این فرصت برای پیشبرد توسعه روابط به سطوح عمیق‌تر و بالاتر و تزریق ثبات و انرژی مثبت بیشتر به جهان استفاده خواهند کرد.

ائتلاف راهبردی در برابر یکه‌تازی‌های آمریکا

با توجه به شرایط موجود در نظام بین‌الملل و یکه‌تازی‌های ایالات متحده پس از روی کار آمدن ترامپ، چین و روسیه به عنوان دو رقیب اصلی آمریکا، اندک زمانی پس از سفر ترامپ به پکن با یکدیگر دیدار می‌کنند. این سفر گفته می‌شود به درخواست طرف روسی و با هماهنگی چینی‌ها برای یک هفته پس از سفر رئیس‌جمهور آمریکا برنامه‌ریزی شده است.

اگرچه فشار ترامپ بر روسیه کمتر از دولت بایدن به نظر می‌رسد، اما روشن است که سایه تهدید روسیه بر منافع آمریکا در سراسر دنیا همچنان سنگینی می‌کند. مشکلات جنگ اوکراین و تقابل سیاسی، امنیتی و اقتصادی با چین، چهار سال سخت سیاسی و بین‌المللی را رقم زده و این موضوعات همچنان لاینحل باقی مانده‌اند. علاوه بر این، جنگ در منطقه خلیج فارس که کل منطقه را درگیر کرده، به لیست موضوعات بین‌المللی اضافه شده است.

چین در سال‌های اخیر تعاملات گسترده‌ای در منطقه شکل داد و توافقات کلانی را امضا کرد، اما با شروع درگیری‌ها میان ایران و آمریکا در خرداد ۱۴۰۴ و اسفندماه همان سال، عملاً برنامه‌های اقتصادی و تجاری خود را با چالش مواجه می‌بیند. با قفل شدن گلوگاه‌های آبی و خاکی خاورمیانه، روسیه تنها تأمین‌کننده قابل اعتماد برای چین در حوزه‌های تجاری، اقتصادی، منابع معدنی خاص و انرژی است. افزایش ۳۵ درصدی عرضه نفت روسیه به چین در سه ماهه نخست سال جاری میلادی، این موضوع را تأیید می‌کند.

با توجه به سیستم پایدار تجاری میان روسیه و چین، این دو کشور در برابر تأثیرات ناشی از روندهای منفی در بازارهای جهانی مصون خواهند بود. در حال حاضر، تقریباً تمام معاملات، صادرات و واردات در تجارت میان مسکو و پکن با روبل و یوآن انجام می‌شود؛ اقدامی که چین در پی تشدید تحریم‌های آمریکا و تعرفه‌های سنگین بر کالاهای چینی به اجرا درآورده است.

دشمنی علنی اروپا و آمریکا در چهار سال اخیر با این قدرت‌های بزرگ، آنها را بیش از پیش به یکدیگر نزدیک ساخته است، به شکلی که در تحولات مختلف بین‌المللی عملاً به «واکنش فعالانه و مستقیم» روی آورده‌اند. به‌ویژه اینکه آمریکا در رویکردی غیرمسئولانه در دولت ترامپ به سمت تخریب یک‌جانبه نهادها و قوانین بین‌المللی و اجرای قانون جنگل حرکت کرده است. از این رو، مسکو و پکن امروز بیش از پیش به سمت ائتلاف‌های راهبردی در سطح منطقه و جهان پیش می‌روند.