کشف پروتئین کلیدی در گسترش پارکینسون؛ گامی نویدبخش برای توقف بیماری

مکانیزم گسترش پارکینسون در مغز

بیماری پارکینسون، که بیش از یک میلیون نفر در ایالات متحده با آن دست و پنجه نرم می‌کنند و سالانه حدود ۹۰ هزار مورد جدید تشخیص داده می‌شود، به مرور زمان در بخش‌های مختلف مغز گسترش می‌یابد. این روند با تجمع غیرطبیعی پروتئینی به نام آلفا-سینوکلئین در نورون‌ها آغاز می‌شود. این توده‌های پروتئینی به سلول‌های عصبی آسیب رسانده و در نهایت منجر به مرگ آنها می‌شوند. سپس، پروتئین‌های معیوب به نورون‌های سالم مجاور منتقل شده و بیماری را به مناطق بیشتری از مغز گسترش می‌دهند. با پیشرفت این فرآیند، علائمی نظیر لرزش، اختلال در راه رفتن و مشکلات بلع تشدید می‌شوند.

در حال حاضر، درمان‌هایی مانند داروی لوودوپا یا تحریک عمقی مغز می‌توانند علائم بیماری را کنترل کنند، اما هیچ‌یک قادر به توقف روند تخریب عصبی نیستند.

نقش محوری پروتئین GPNMB

محققان دانشکده پزشکی پرلمن در دانشگاه پنسیلوانیا، در پژوهشی که در مجله علمی Neuron منتشر شده، نشان دادند که آنتی‌بادی‌های مونوکلونال توانسته‌اند فعالیت پروتئینی به نام GPNMB را مهار کنند. این پروتئین ظاهراً به انتشار توده‌های پروتئینی مرتبط با پارکینسون بین سلول‌های مغزی کمک می‌کند.

پژوهشگران پیش‌تر در سال ۲۰۲۲ دریافته بودند که پروتئین GPNMB در انتقال آلفا-سینوکلئین بین نورون‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند. همین موضوع باعث شد این پروتئین به عنوان یک هدف درمانی احتمالی مورد توجه قرار گیرد.

در مطالعه جدید، محققان مشاهده کردند که سلول‌های ایمنی مغز موسوم به میکروگلیا در بیماران پارکینسون مقدار زیادی GPNMB تولید می‌کنند. زمانی که این سلول‌ها با نورون‌های آسیب‌دیده یا در حال مرگ مواجه می‌شوند، تولید این پروتئین افزایش می‌یابد. سپس، آنزیم‌ها GPNMB را از سطح سلول جدا می‌کنند تا بتواند میان سلول‌ها حرکت کند.

آزمایش‌ها روی نورون‌های کشت‌شده نشان دادند که آنتی‌بادی‌هایی که برای مهار GPNMB طراحی شده‌اند، توانسته‌اند انتقال آسیب‌های ناشی از آلفا-سینوکلئین از یک سلول به سلول دیگر را کاهش دهند.

چرخه مخرب و پتانسیل درمانی

محققان معتقدند بیماری پارکینسون ممکن است در اثر یک چرخه مخرب خودتقویت‌شونده پیش برود: تجمع آلفا-سینوکلئین به نورون‌ها آسیب می‌زند، این آسیب باعث آزاد شدن بیشتر GPNMB می‌شود و GPNMB نیز به نوبه خود گسترش آلفا-سینوکلئین را تسریع می‌کند. به گفته پژوهشگران، متوقف کردن این چرخه می‌تواند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهد یا حتی آن را متوقف کند.

برای اطمینان از ارتباط این یافته‌ها با انسان، تیم تحقیقاتی بافت مغزی ۱۶۷۵ نمونه ذخیره‌شده در بانک مغز پن را بررسی کرد. نتایج نشان داد افرادی که دارای گونه‌های ژنتیکی مرتبط با تولید بیشتر GPNMB بودند، تجمع گسترده‌تر آلفا-سینوکلئین را نیز تجربه کرده‌اند؛ موضوعی که نقش مهم این پروتئین در پیشرفت بیماری را تقویت می‌کند.

همچنین، پژوهشگران دریافتند افزایش سطح GPNMB با شاخص‌های بیماری‌های عصبی دیگر مانند آلزایمر ارتباط مستقیمی ندارد؛ مسئله‌ای که می‌تواند این پروتئین را به هدفی اختصاصی‌تر برای درمان پارکینسون تبدیل کند.

آینده درمان پارکینسون

به گفته آلیس چن-پلوتکین، نویسنده اصلی این مطالعه، بسیاری از بیماران زمانی تشخیص داده می‌شوند که بیماری هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و علائم نسبتاً خفیف است، اما تاکنون هیچ درمانی برای کند کردن روند پیشرفت پارکینسون وجود نداشته است. او تاکید کرد نتایج اولیه این تحقیق می‌تواند گامی مهم در توسعه درمان‌هایی باشد که خود روند بیماری را هدف قرار می‌دهند.

با وجود امیدبخش بودن نتایج، دانشمندان تاکید می‌کنند که هنوز مسیر طولانی تا تبدیل این یافته‌ها به درمان انسانی باقی مانده است. با این حال، این پژوهش یکی از امیدوارکننده‌ترین تلاش‌های اخیر برای توسعه درمانی است که نه فقط علائم، بلکه روند اصلی پیشرفت بیماری پارکینسون را هدف قرار می‌دهد.