هشدار درباره کمبود دارو و تجهیزات پزشکی: کندی تخصیص ارز، تهدیدی برای سلامت کشور

شرایط ویژه اقتصاد و تجارت خارجی

اقتصاد و تجارت خارجی ایران دیگر در شرایط عادی و قابل پیش‌بینی گذشته قرار ندارد. در فضای پیچیده و پرریسک کنونی ــ که بسیاری آن را وضعیت «نه جنگ، نه صلح» توصیف می‌کنند ــ تأمین‌کنندگان خارجی با احتیاط بیشتری با شرکت‌های ایرانی همکاری می‌کنند. نقل‌وانتقال مالی دشوارتر شده، هزینه‌های واسطه‌گری و کارمزدهای ارزی افزایش یافته و زمان تأمین کالا طولانی‌تر از قبل شده است. در چنین فضایی، دسترسی سریع و کافی به ارز، دیگر تنها یک مسئله مالی نیست؛ بلکه جزء لاینفک امنیت تأمین دارو و تجهیزات پزشکی کشور محسوب می‌شود.

افزایش مداوم نرخ ارز نیز فشار مضاعفی بر شرکت‌های تأمین‌کننده وارد کرده است. هر روز تأخیر در تخصیص ارز، به معنای افزایش قیمت تمام‌شده کالا و کاهش توان شرکت‌ها برای حفظ جریان تأمین است. بسیاری از شرکت‌ها طی ماه‌های گذشته برای جلوگیری از کمبود، کالا را با اتکا به اعتبار خود و به‌صورت تعهدی از شرکای خارجی دریافت کرده‌اند؛ اما انباشت مطالبات پرداخت‌نشده طرف‌های خارجی، اکنون به نقطه‌ای رسیده که برخی تأمین‌کنندگان بین‌المللی نسبت به ادامه همکاری با ایران دچار تردید شده‌اند.

هشدار جدی برای نظام سلامت

این وضعیت یک هشدار جدی برای نظام سلامت کشور است. زمانی که بدهی شرکت‌های ایرانی به تأمین‌کنندگان خارجی افزایش یابد و پرداخت‌ها به‌دلیل کندی تخصیص ارز با تأخیر انجام شود، طبیعی است که بخشی از شرکت‌های خارجی ارسال محموله‌های جدید را متوقف یا محدود کنند. نتیجه مستقیم این روند، بروز کمبود در داروها، مواد اولیه و تجهیزات پزشکی خواهد بود؛ کمبودهایی که معمولاً ابتدا در اقلام تخصصی و حیاتی ظاهر می‌شوند و در نهایت بیماران را با بحران دسترسی مواجه می‌کنند.

عالیه زمانی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، با انتقاد از اجرا نشدن برخی دستورالعمل‌ها و تعهدات، اظهار داشت: «متأسفانه بخشی از چالش‌های موجود ناشی از عدم اجرای دقیق قوانین و دستورالعمل‌هاست. در حوزه سلامت و تأمین دارو، این موضوع می‌تواند مستقیماً سلامت مردم را تحت تأثیر قرار دهد.»

وی با اشاره به تعهدات ارزی حوزه دارو افزود: «انتظار می‌رود بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور در ایفای تعهدات خود، به‌ویژه در حوزه تأمین ارز دارو و ملزومات پزشکی، مسئولانه‌تر عمل کنند؛ چراکه هرگونه تأخیر در این زمینه می‌تواند به افزایش هزینه‌ها و فشار مضاعف بر مردم منجر شود.» زمانی همچنین به آثار ماندگار التهابات اقتصادی بر قیمت‌ها اشاره کرد و گفت: «تجربه نشان داده است که در شرایط التهاب، قیمت‌ها افزایش می‌یابد اما با فروکش کردن التهاب، کاهش متناسبی در قیمت‌ها رخ نمی‌دهد و این موضوع نیازمند نظارت و مدیریت جدی‌تر است.»

اهمیت تصمیم‌گیری فوری در زنجیره تأمین دارو

بازار دارو و تجهیزات پزشکی، بازاری نیست که بتوان وقفه در تأمین آن را با تأخیر جبران کرد. بسیاری از داروها و تجهیزات درمانی، زنجیره تأمین پیچیده و زمان‌بری دارند و اگر امروز برای تأمین آن‌ها تصمیم‌گیری فوری انجام نشود، آثار آن ممکن است ماه‌ها بعد در قالب کمبودهای گسترده ظاهر شود. تجربه سال‌های اخیر نیز نشان داده که بازگرداندن اعتماد تأمین‌کنندگان خارجی پس از اختلال در پرداخت‌ها، فرآیندی دشوار و پرهزینه خواهد بود.

در چنین شرایطی، انتظار می‌رود بانک مرکزی با درک حساسیت ویژه حوزه سلامت، روند تخصیص ارز گروه ۲۲ را با فوریت بیشتری مدیریت کرده و میزان تخصیص را متناسب با نیاز واقعی بازار افزایش دهد. به‌ویژه که در سال جاری گروه کالایی بسیاری از داروها از ۲۱ به ۲۲ تغییر یافته و در نتیجه نیاز به تخصیص ارز در این گروه کالایی بیش از پیش احساس می‌شود. دارو و تجهیزات پزشکی، کالاهای عادی تجاری نیستند؛ هر تأخیر در تأمین آن‌ها می‌تواند مستقیماً سلامت و جان بیماران را تحت تأثیر قرار دهد.

امروز بیش از هر زمان دیگری، پایداری دسترسی به دارو و تجهیزات پزشکی نیازمند تصمیمات سریع، هماهنگ و واقع‌بینانه است. بی‌توجهی به هشدارهای فعالان حوزه سلامت، ممکن است در آینده نزدیک هزینه‌ای بسیار سنگین‌تر از تأمین به‌موقع ارز بر نظام درمان و بیماران تحمیل کند.