هشدار روزنامه جمهوری اسلامی: عقلانیت در برابر رادیکالیسم و جنگ‌طلبی

خطر دوگانه‌سازی‌های کاذب و رادیکالیسم

یادداشت روزنامه جمهوری اسلامی با این هشدار آغاز می‌شود که برخی نیروهای داخلی، ناخواسته و با دوگانه‌سازی‌های کاذب و حذف عقلانیت، تمامی راه‌ها را به «جنگ» تقلیل داده و عملاً در زمین دشمن بازی می‌کنند. این رویکرد که مواجهه با آمریکا را تنها از طریق جنگ مستقیم و بی‌پایان می‌داند و حتی شنیدن واژه «مذاکره» را برنمی‌تابد، بیش از آنکه نشانه انقلابی‌گری باشد، گرفتار شدن در نوعی رادیکالیسم بی‌پشتوانه است.

مذاکره: ابزاری از قدرت، نه تسلیم

این یادداشت با اشاره به سخنان رئیس‌جمهور پزشکیان، تأکید می‌کند که مذاکره تسلیم نیست، همان‌گونه که مقاومت نیز لزوماً جنگ‌طلبی محسوب نمی‌شود. در علوم سیاسی، مذاکره یکی از ابزارهای قدرت به شمار می‌رود و نه نشانه‌ای از ضعف. حتی در سخت‌ترین منازعات تاریخ، کانال‌های گفت‌وگو هرگز به طور کامل بسته نشده‌اند، زیرا سیاست هنر جلوگیری از حداکثر خسارت است.

پیامدهای حذف خردمندی و عقلانیت

خطر بزرگ‌تر زمانی پدیدار می‌شود که فضای عمومی جامعه چنان تنگ گردد که خردمندان نتوانند درباره هزینه‌های جنگ سخن بگویند. در چنین فضایی، هر صدای هشداردهنده‌ای متهم می‌شود، هر دعوتی به عقلانیت، سازش‌کاری خوانده می‌شود و هر تلاشی برای مفاهمه، خیانت تعبیر می‌گردد. این دقیقاً همان نقطه‌ای است که جامعه از «تحلیل» به «هیجان» سقوط می‌کند. جامعه هیجانی به دلیل از دست دادن قدرت تفکیک میان واقعیت و روایت، آسان‌تر در زمین جنگ ادراکی به بازی گرفته می‌شود.

هجوم به هر نوع مذاکره، متهم کردن نهادهای عالی تصمیم‌گیر کشور و فشار برای حذف سازوکارهای عقلانی تصمیم‌سازی، نه تنها انقلابی نیست بلکه می‌تواند در عمل به ضد خود بدل شود.

انقلابی‌گری اصیل و ضرورت عقلانیت

یادداشت ادامه می‌دهد که انقلابی‌گری اصیل، پیش از هر چیز، متکی به فهم شرایط، تشخیص زمان، درک موازنه‌ها و صیانت از منافع ملی است. کسانی که بی‌محابا بر طبل جنگ می‌کوبند، اگرچه ممکن است نیت خیر داشته باشند، اما در میدان ادراک، گاه درست در مسیری حرکت می‌کنند که دشمن می‌خواهد.

امروز بیش از هر زمان، نیازمند عقلانیت هستیم؛ عقلانیتی که نه فریب لبخند دشمن را بخورد و نه از دیدن هزینه‌های جنگ بگریزد. لازم است با مردم صادق بود، واقعیت‌ها را گفت، خسارت‌ها را دید و در عین حال راه برون‌رفت را جست. سیاست، میدان فهم است نه فریاد. جامعه‌ای که گفت‌وگو را حذف کند، ناگزیر به میدان تقابل رانده می‌شود.

کسانی که راه مفاهمه را می‌بندند، شاید ندانند که نخستین قربانی جنگ، برنامه، امید و آرزوی یک ملت است. اگر به موقع و به جا اقدام نکنیم، امکان جبران نخواهد ماند. عقلانیت و تصمیم به موقع، عبادتی است که قضا ندارد.