علیرضا فیروزجا، شطرنج‌باز ایرانی، درازکش روی تخت در مسابقات سوپربت کلاسیک بخارست!

مصدومیت و ادامه رقابت در شرایط ویژه

علیرضا فیروزجا پس از پایان دور سوم مسابقات سوپربت کلاسیک در بخارست، از ناحیه مچ پا دچار آسیب‌دیدگی شد. این مصدومیت باعث شد او در دور چهارم مقابل فابیانو کاروانا، حریف قدرتمند خود، حاضر نشود. در آن زمان، فیروزجا با تنها نیم امتیاز از سه بازی، در انتهای جدول رده‌بندی قرار داشت و کمی پیش از آن نیز فدراسیون شطرنج فرانسه او را به‌طور موقت از فهرست تیم ملی کنار گذاشته بود که این اتفاقات گمانه‌زنی‌هایی را در پی داشت.

با این حال، فیروزجا تصمیم به ادامه رقابت گرفت. او در دور پنجم مسابقات، در حالی که به پهلو روی تخت هتل دراز کشیده و پای آسیب‌دیده‌اش را روی بالشی بالا نگه داشته بود، مقابل جاوخیر سینداروف، مدعی قهرمانی جهان، به رقابت پرداخت. صحنه‌ای که یک داور نیز بر آن نظارت داشت و شطرنج نخبه را به شکلی نادر به نمایش گذاشت.

یاسر سیروان، مفسر مسابقات، در آغاز دور پنجم توضیح داد: «علیرضا پس از دور سوم از ناحیه مچ پا دچار آسیب‌دیدگی شد. خوشبختانه مچ پای او نشکسته است. پس از مشورت با تیمش و برگزارکنندگان، تصمیم گرفت مسابقات را در اتاقی ویژه ادامه دهد؛ با موافقت حریفانش و در حضور یک داور. خوشحالیم که علیرضا در تورنمنت باقی مانده و می‌خواهد به بازی ادامه دهد.»

بازی بیش از پنج ساعت به طول انجامید. فیروزجا که با مهره سفید بازی می‌کرد، در ابتدا در موقعیت نامساعدتری قرار گرفت، اما با جنگندگی مثال‌زدنی، بازی را به تساوی کشاند. پس از پایان بازی، هر دو بازیکن به تحلیل وضعیت پرداختند؛ در این هنگام، پای فیروزجا داخل یک کفش مخصوص قرار گرفته بود. آنیش گیری در واکنش به این اتفاق نوشت: «بیچاره پسر؛ و چه قهرمانی است که همچنان بازی می‌کند. واقعاً فکر می‌کردم این برای او فرصت کاملی است تا انصراف بدهد.»

پیشینه‌های تاریخی: از مایلز تا فیشر

این نخستین بار نیست که یک شطرنج‌باز برجسته در شرایطی غیرمعمول به رقابت می‌پردازد:

تونی مایلز، تیلبورگ ۱۹۸۵

مشابهت وضعیت فیروزجا با تونی مایلز، استادبزرگ انگلیسی، در تورنمنت اینترپولیس سال ۱۹۸۵ در تیلبورگ، بلافاصله به ذهن بسیاری از ناظران آمد. مایلز نیز به دلیل کمردرد، چند بازی را درازکش روی یک تخت ماساژ مخصوص که در سالن مسابقات برایش فراهم شده بود، انجام داد.

البته این تصمیم مایلز با اعتراض برخی از همکارانش از جمله لیوبومیر لیوبویویچ و ویکتور کورچنوی مواجه شد. آنها با ارائه نامه اعتراضی رسمی به کمیته برگزاری، مدعی شدند که این وضعیت «ظاهر سالن مسابقات را کاملاً تغییر داده» و «تعادل روانی بازیکنان را بر هم می‌زند». با این حال، کمیته برگزاری اعتراض را رد کرد و مایلز در همان حالت درازکش، تورنمنت را در میان جمعی از بازیکنان کلاس جهانی به پایان رساند و برنده شد.

بابی فیشر، ریکیاویک ۱۹۷۲

گری کاسپاروف، قهرمان سابق جهان، نیز با اشاره به فیروزجا، به بازی سوم مسابقه قهرمانی جهان ۱۹۷۲ بین بابی فیشر و بوریس اسپاسکی در ریکیاویک اشاره کرد. او یادآور شد که آن بازی نیز در یک اتاق پشتی برگزار شد، اما دلیل آن «آسیب‌های روانی» فیشر بود. فیشر در آن زمان به دلیل احساس مزاحمت از سوی دوربین‌ها و تماشاگران، برگزارکنندگان را تحت فشار قرار داد تا یکی از بازی‌ها را از سالن اصلی به اتاقی دیگر منتقل کنند.

واکنش‌ها و آینده رقابت‌ها

چهل سال پس از اتفاق تونی مایلز، فابیانو کاروانا نیز با روحیه ورزشی قابل تحسینی، پذیرفت که بازی لغوشده‌اش مقابل فیروزجا را در روز استراحت تورنمنت برگزار کند؛ بدون هیچ اعتراض یا درخواست رسمی. پیتر هاینه نیلسن در شبکه اجتماعی ایکس این اقدام کاروانا را «ورزشکاری تحسین‌برانگیز» خواند.

انتشار تصاویر و ویدیوهای مربوط به این رقابت در شبکه‌های اجتماعی با واکنش گسترده کاربران همراه شد. برخی از این واکنش‌ها به شرح زیر است:

• «وقتی گفتند اتاق ویژه، واقعاً چنین چیزی را تصور نمی‌کردم!»
• «این صحنه من را یاد تال و فیشر در بیمارستان انداخت.»
• «بازی کردن این‌طوری باید خیلی عجیب باشد!»
• «اگر این‌طور بهتر بازی کند، یعنی از این به بعد موجی از شطرنج‌بازها راه می‌افتد که امکانات راحت‌تر بخواهند؟»
• «می‌دانم مصدوم است، اما صادقانه بگویم، با مصدومیت یا بدون مصدومیت، این خیلی راحت به نظر می‌رسد!»
• «اگر آسیب مچ پا دارد، چرا از ویلچر استفاده نمی‌کند؟»
• «احتمالاً پزشک به او گفته باید پایش را تا حد ممکن بالا نگه دارد.»
• «من شخصاً دوست ندارم در شطرنج کلاسیک، میز بازی‌ام رو به یک تخت واقعی باشد؛ ولی خب شاید فقط من این‌طورم!»
• «بالاخره شطرنج هم ورزش است و مچ پا راحت آسیب می‌بیند!»
• «امیدوارم زود خوب شود. مچ پا زمان می‌برد تا خوب شود.»
• «کسانی که مطمئن بودند او دارد مصدومیتش را جعل می‌کند، حالا باید عذرخواهی کنند.»
• «بعد می‌گویند شطرنج ورزش نیست؛ چه شوخی مریضی!»
• «گیج شدم؛ مصدومیت مچ پا چه تأثیری روی توانایی بازی شطرنج دارد؟»
• «شاید باید در اتاقی بازی کند که فضای کافی برای بالا نگه داشتن پا داشته باشد. ده‌ها دلیل ممکن وجود دارد که هیچ‌کدام واقعاً به ما ربطی ندارد.»
• «بیچاره! ولی واقعاً قهرمان است که ادامه می‌دهد.»

این رویداد نه تنها نشان‌دهنده اراده فیروزجا برای ادامه رقابت بود، بلکه بار دیگر بحث‌هایی را درباره ماهیت ورزش شطرنج و شرایط خاصی که گاهی برای بازیکنان پیش می‌آید، زنده کرد.