ازدواج بهنگام: راهکاری برای عبور از چالش‌های زندگی مشترک و کاهش طلاق زودهنگام

عبور از «سراب هیجان» در مسیر ازدواج

دکتر محمدعلی طالبی، جامعه‌شناس و عضو انجمن جامعه‌شناسی ایران، با کالبدشکافی ریشه‌های طلاق در سال‌های آغازین زندگی، معتقد است که غلبه «هیجانات تند» بر «شناخت منطقی» و باورهای غلطی همچون «شفابخشی ازدواج برای درمان آسیب‌ها»، اصلی‌ترین عوامل فروپاشی خانواده‌های نوپا در جامعه امروز است.

وی ازدواج موفق را محصولی «ساختنی» توصیف کرد که پایداری آن در گرو عبور از لایه‌های سطحی شخصیت و رسیدن به بلوغ عاطفی است. طالبی در تبیین فضای روانی دوران آشنایی، از استعاره‌ای بدیع بهره می‌برد و هیجانات اولیه در روابط را به «گاز نوشابه» تشبیه می‌کند.

این هیجانات در ابتدا بسیار تند، پرفشار و حتی سوزاننده هستند و چنان چشمان فرد را بر واقعیت می‌بندند که حتی عیوب آشکار طرف مقابل (نظیر پرخاشگری یا صداهای بلند) را به عنوان نشانه‌هایی از قدرت و جذبه، زیبا جلوه می‌دهند.

اما چالش اصلی زمانی آغاز می‌شود که با گذشت زمان، این «گاز هیجان» فروکش کرده و رابطه وارد مرحله «شناختی» می‌شود. در این مرحله، همان ویژگی‌هایی که روزی مایه دلبستگی بود، به سوهان روح و عامل آزار تبدیل می‌شوند، از این رو، تکیه بر احساسات تند اولیه بدون طی کردن فرآیند شناخت عمیق، زیربنای بسیاری از جدایی‌های زودهنگام است.

این جامعه‌شناس با انتقاد شدید از یک باور سنتی آسیب‌زا، نسبت به استفاده از ازدواج به عنوان «دارو» هشدار داد و گفت: در بسیاری از موارد، خانواده‌ها با مشاهده اعتیاد، رفیق‌بازی‌های افراطی یا اختلالات شخصیت در فرزند خود، با این تصور که «اگر ازدواج کند، درست می‌شود»، آگاهانه یا ناآگاهانه سرنوشت فرد دیگری را به مخاطره می‌اندازند. طالبی تأکید کرد: ازدواج نه‌تنها خاصیت شفابخشی برای این آسیب‌ها ندارد، بلکه اضافه کردن نقش‌های سنگین «همسری» و در گام بعد «والدگری» به فردی که در مدیریت زندگی شخصی خود ناتوان است، تنها باعث پیچیده‌تر شدن گره‌های زندگی و تولید نسل‌های آسیب‌دیده می‌شود.

مشاوره‌های تخصصی، پناهگاهی امن برای برون رفت از چالش‌ها

دکتر محمدعلی طالبی، عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی، مداخلات اطرافیان را یکی از سه عامل اصلی طلاق در استان برشمرد و گفت: این پدیده «دلسوزی بدون مهارت» است زیرا جایی که اطرافیان بر اساس تجربه‌های زیسته شخصی و نه تخصص روان‌شناختی، اقدام به صدور نسخه برای زوجین می‌کنند.

وی همچنین به تضاد نقش‌ها در دوران عقد اشاره کرد و گفت: دوران عقد، دوران گذار است؛ جایی که زوجین خود را مستقل می‌بینند، اما خانواده‌ها هنوز استقلال آن‌ها را به رسمیت نشناخته‌اند. لذا این ابهام در حق و تکلیف، منشأ بسیاری از اصطکاک‌ها در رفت‌وآمدها و تعاملات خانوادگی است.

طالبی با اشاره به چالش‌های ازدواج‌های فامیلی عنوان کرد: در برخی لایه‌های سنتی، والدین بیش از آنکه به تفاهم و خوشبختی فرزندان بیندیشند، با نگاهی ابزاری و برای تأمین امنیت دوران سالمندی خود، فرزندان را به ازدواج با اقوام ترغیب می‌کنند.

ازدواج در فرهنگ ما تنها پیوند دو فرد نیست، بلکه پیوند «دو قبیله» است. نادیده گرفتن تفاوت‌های فرهنگی، رفتارهای خانوادگی و حتی مخاطرات ژنتیکی در این پیوندها، می‌تواند هزینه‌های مادی و معنوی جبران‌ناپذیری را به جامعه تحمیل کند.

عضو انجمن جامعه‌شناسی ایران با تاکید بر اینکه راهکار برون‌رفت از این چالش‌ها پناه بردن به مشاوره‌های تخصصی پیش از ازدواج است، این نگرانی که افراد می‌توانند در جلسات مشاوره نقش بازی کنند را رد کرد و ادامه داد: یک مشاور خبره با بهره‌گیری از «آزمون‌های استاندارد روان‌شناختی»، لایه‌های پنهان شخصیت را که در پشت رفتارهای نمایشی مخفی شده، آشکار می‌سازد.

به باور این جامعه‌شناس، هفت تا هشت جلسه مشاوره استاندارد می‌تواند اطلاعاتی معادل دو تا سه سال زندگی مشترک را در اختیار زوجین قرار دهد و در نهایت بر این نکته تأکید کرد که «ازدواج آسان» به معنای حذف تجملات است، نه آسان‌گیری در شناخت؛ و حال خوب امروز، ثمره مدیریت درست تنش‌های دیروز و پختگی در زمان است.

«ازدواج بهنگام» پیوند میان بلوغ فکری و مسئولیت‌پذیری است

راحله شهریاری، روان‌شناس و مشاور خانواده مرکز بهداشت شهرستان بیرجند، با تأکید بر ضرورت پرهیز از افراط و تفریط در زمان ازدواج، گفت: ازدواج بهنگام نه به معنای شتاب‌زدگی است و نه تأخیر غیرضروری؛ بلکه تصمیمی آگاهانه مبتنی بر بلوغ فکری، عاطفی و مسئولیت‌پذیری فردی است.

وی با تبیین ابعاد روان‌شناختی زمان مناسب برای تشکیل خانواده اظهار کرد: ازدواج بهنگام بیش از آنکه به «سن عددی» وابسته باشد، به میزان آمادگی روانی، توانمندی در گفت‌وگو و درک متقابل زوجین بستگی دارد.

شهریاری با اشاره به پیامدهای مثبت این نوع ازدواج افزود: افرادی که در زمان مناسب و با آمادگی کامل وارد زندگی مشترک می‌شوند، از ثبات عاطفی بالاتری برخوردار بوده و در مدیریت تعارضات و برقراری روابط سالم، مهارت‌های ارتباطی قوی‌تری از خود نشان می‌دهند.

تبعات تأخیر غیرضروری و ازدواج‌های زودهنگام

این مشاور خانواده به واکاوی چالش‌های ناشی از رعایت نکردن زمان مناسب پرداخت و یادآور شد: تأخیر طولانی‌مدت و غیرضروری در ازدواج می‌تواند منجر به افزایش احساس ناامنی عاطفی، فشارهای روان‌شناختی و در نهایت دشواری در سازگاری با شریک زندگی در آینده شود.

شهریاری در عین حال هشدار داد: در نقطه مقابل، ازدواج‌های زودهنگام و بدون آمادگی لازم نیز آسیب‌زا هستند و غالباً به دلیل نرسیدن به بلوغ لازم، منجر به بروز اختلافات جدی و ناپایداری در بنیان زندگی مشترک می‌شوند.

وی تحقق ازدواج بهنگام را نیازمند چهار رکن اساسی دانست و تصریح کرد:

• آگاهی
• آموزش مهارت‌های زندگی
• واقع‌بینی در انتخاب
• حمایت اصولی خانواده‌ها

این روانشناس افزود: فراهم‌سازی بستر گفت‌وگو میان جوانان و تقویت روحیه مسئولیت‌پذیری در آنان، از جمله اقداماتی است که خانواده‌ها و نهادهای آموزشی باید به آن اهتمام ورزند.

وی یادآور شد: هدف نهایی از ازدواج بهنگام، رسیدن به آرامش فردی، سلامت روانی و در نهایت تحکیم نهاد خانواده است. لذا تحقق این هدف مستلزم نگاهی آگاهانه، به دور از هیجانات آنی و پرهیز از الگوهای رفتاری افراطی و تفریطی در فرآیند انتخاب همسر است.