زنگ خطر چاله جمعیتی در ایران؛ نرخ باروری کرمانشاه کمتر از میانگین کشوری

افزایش امید به زندگی؛ دستاوردی بزرگ

طی نیم قرن گذشته، ایران شاهد یک دستاورد چشمگیر در حوزه بهداشت و درمان بوده است. امید به زندگی در کشور از حدود ۵۰ تا ۵۵ سال به ۷۴ تا ۷۶ سال افزایش یافته است. این رشد ۲۰ ساله، ایران را در کنار کشورهای توسعه‌یافته قرار می‌دهد و نشان‌دهنده پیشرفت‌های قابل توجه در دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی است.

کاهش نرخ باروری: تهدیدی برای اقتدار ملی

فریبرز ایمانی، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، بر این باور است که جمعیت، به‌ویژه جمعیت جوان، یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت در جهان محسوب می‌شود. کشورهایی که با کاهش جمعیت یا سالمندی مواجه شوند، بخشی از توان و اقتدار خود را از دست می‌دهند.

• هدف برنامه هفتم توسعه: نرخ باروری کلی کشور تا سال ۱۴۰۷ باید به ۲.۵ فرزند به ازای هر زن برسد.
• وضعیت کنونی کشور: نرخ باروری حدود ۱.۳۵ فرزند است.
• وضعیت استان کرمانشاه: نرخ باروری در این استان حتی کمتر از میانگین کشوری است.

ایمانی تأکید کرد که سیاست‌های اجراشده در حوزه جوانی جمعیت تاکنون به موفقیت کامل نرسیده‌اند، زیرا این مسئله تنها یک موضوع بهداشتی نیست و ابعاد گسترده اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دارد. تغییر سبک زندگی و افزایش هزینه‌های معیشتی، خانواده‌ها را به داشتن یک یا دو فرزند محدود کرده است.

روند نگران‌کننده سالمندی در کرمانشاه

استان کرمانشاه یکی از مناطقی است که با سرعت بیشتری به سمت سالمندی پیش می‌رود:

• سالمندی در کرمانشاه: حدود ۱۳.۸ درصد جمعیت استان سالمند هستند.
• میانگین کشوری: میانگین سالمندی در کشور حدود ۱۱.۵ درصد است.
• شهرستان‌های بحرانی: در برخی شهرستان‌های استان، میزان سالمندی به ۱۷ تا ۱۸ درصد نیز رسیده است.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه هشدار می‌دهد که اگر این روند ادامه یابد، طی ۱۵ تا ۲۰ سال آینده کشور با «چاله جمعیتی» مواجه خواهد شد؛ وضعیتی که در آن تعداد مرگ‌ومیر از تولدها پیشی گرفته و رشد جمعیت منفی می‌شود.

نقش عوامل اقتصادی و اجتماعی در بحران جمعیت

حل بحران جمعیت نیازمند همکاری تمامی دستگاه‌ها و فراتر از وظایف وزارت بهداشت است. مشکلات اقتصادی، اشتغال، مسکن، تسهیل ازدواج و حمایت‌های اجتماعی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر فرزندآوری محسوب می‌شوند.

«مشکلات اقتصادی، تورم، بیکاری و دشواری دریافت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری از مهم‌ترین دلایل کاهش تمایل جوانان به ازدواج و فرزندآوری است.» فریبا شفیعی، مدیر سلامت خانواده و جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه

فریبا شفیعی با اشاره به اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت از سال ۱۴۰۰، توضیح داد که حدود ۶۰ درصد مفاد این قانون مرتبط با حوزه بهداشت و درمان است. برنامه‌هایی از جمله آموزش‌های پیش از ازدواج، مشاوره‌های روانشناسی، مراقبت از مادران باردار و کودکان زیر پنج سال، و ترویج زایمان طبیعی در راستای اجرای این سیاست‌ها پیاده‌سازی شده‌اند.

با این حال، بسیاری از موانع فرزندآوری خارج از حیطه اختیارات وزارت بهداشت قرار دارند. شفیعی تأکید کرد که زیرساخت‌های لازم برای ورود به دوره سالمندی گسترده در کشور هنوز به‌طور کامل فراهم نشده و ادامه روند فعلی، چالش‌های جدی در حوزه خدمات اجتماعی، بیمه، سلامت و نگهداری سالمندان را در پی خواهد داشت.

استان کرمانشاه با جمعیتی بالغ بر ۲ میلیون نفر، شامل ۳۴ شهر و ۲ هزار و ۵۹۰ روستا، نمونه‌ای از چالش‌های جمعیتی پیش روی کشور است.