چالش‌های آتش‌سوزی در مراتع جهرم؛ از ضعف قوانین تا نیاز به مشارکت مردمی

نقش عامل انسانی و ضعف‌های ساختاری در آتش‌سوزی‌ها

مسعود فرشیدنیا، فعال طبیعت‌دوست و محیط زیست جهرم، با اشاره به روند افزایشی آتش‌سوزی‌ها در سال‌های اخیر، بر نقش غالب عامل انسانی در وقوع این حوادث تأکید می‌کند. او معتقد است که عدم موفقیت متولیان در زمینه آموزش، فرهنگ‌سازی و حل مشکلات معیشتی جوامع محلی وابسته به جنگل‌ها و مراتع، باعث شده است که جامعه محلی گاهی خود عامل آتش‌سوزی باشند یا حداقل در برابر آن احساس مسئولیت کافی نداشته باشند.

چالش‌های قانونی و اجرایی

فرشیدنیا با تجربه مستقیم در مهار چندین آتش‌سوزی در کوه‌های جهرم، به نکات مهمی اشاره می‌کند که نیازمند توجه مسئولان است:

• نارسایی قوانین: عدم بازدارندگی جرائم و مجازات عاملان آتش‌سوزی و خلأ قانونی در حمایت از گروه‌های داوطلب مردمی و نیروهای شرکتی درگیر در اطفای حریق.
• فقدان برنامه جامع: نبود یک برنامه منسجم برای پیش‌بینی، پیشگیری، اطفای حریق، احیا و بازسازی جنگل‌ها و مراتع با رویکرد مدیریت اجتماع‌محور.
• ناهماهنگی دستگاه‌ها: موازی‌کاری و عدم هماهنگی بین دستگاه‌ها در پایش و اطفای حریق، و فقدان یک مرکز ملی کنترل و پایش عرصه‌های طبیعی.
• کمبود منابع: کمبود نیروی انسانی ماهر و آموزش‌دیده، تجهیزات به‌روز و امکانات مناسب برای پایش و اطفای حریق که ریشه در کمبود منابع مالی دارد.
• دشواری دسترسی: دشواری دسترسی به کانون‌های آتش‌سوزی و نبود بالگردهای اختصاصی اطفای حریق.

رویکرد جامع برای مقابله با بحران

این فعال محیط زیست تأکید می‌کند که مقابله با آتش‌سوزی‌های جهرم ابعاد مختلف فنی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دارد. سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری و سازمان حفاظت محیط زیست به تنهایی قادر به انجام تمامی عملیات حفاظتی نیستند و نیازمند مشارکت فعالانه تمامی ذی‌نفعان و مردم جهرم هستند.

تدوین و عملیاتی‌سازی برنامه مدیریت جامع پیشگیری و مقابله با آتش‌سوزی‌ها، با محوریت سازمان جنگل‌ها و محیط زیست، که تمامی ابعاد پایش، پیش‌بینی، پیشگیری، کشف، اطفای حریق، احیا و بازسازی و ساماندهی گروه‌های مردمی را در بر گیرد، ضروری است.

راهکارهای پیشگیرانه شامل تأمین بودجه مورد نیاز، اصلاح و رفع خلأهای قانونی در زمینه حمایت بیمه‌ای و قضایی از گروه‌های داوطلب، ایجاد تعامل میان دستگاه‌ها و آموزش و فرهنگ‌سازی حفاظت از منابع طبیعی است.

آمادگی مسئولان برای تابستان پیش رو

فرماندار جهرم، سجاد مطهرنیا، بر ضرورت آماده‌باش صددرصدی تمامی دستگاه‌های اجرایی، ارگان‌ها، بخشداران و دهیاران تأکید کرد. او با اشاره به افزایش محسوس پوشش گیاهی در پی بارش‌های اخیر و هشدار نسبت به احتمال وقوع آتش‌سوزی‌های گسترده در تابستان، مدیریت بحران آتش‌سوزی را دشوارتر از سیلاب دانست، زیرا زمان و مکان وقوع آن قابل پیش‌بینی دقیق نیست.

وی از عموم شهروندان و طبیعت‌گردان درخواست کرد تا ضمن رعایت نکات ایمنی، از رها کردن اشیای پلاستیکی و بطری‌های شیشه‌ای که عامل اصلی بسیاری از حریق‌ها هستند، خودداری کنند.

اقدامات اداره منابع طبیعی جهرم

ابراهیم شهسواری، رئیس اداره منابع طبیعی جهرم، از رویکرد پیشگیرانه این اداره برای کاهش ریسک آتش‌سوزی خبر داد. اقدامات انجام شده شامل:

• مکاتبات و هماهنگی با فرمانداری، راهداری، شهرداری و شوراهای اسلامی.
• برگزاری جلسه مدیریت بحران به ریاست فرماندار.
• تشکیل نشست با بخشدار و دهیاران بخش سیمکان.
• اجرای مانور عملیاتی اطفای حریق برای تمرین واکنش سریع.
• برگزاری کارگاه آموزشی و توجیهی برای دامداران و مرتعداران بخش سیمکان.

شهسواری از مردم درخواست کرد در صورت مشاهده هرگونه دود یا شعله آتش، بلافاصله با شماره ۱۵۰۴ (امداد جنگل و مرتع) تماس بگیرند، زیرا مشارکت آگاهانه شهروندان کلید حفظ سرسبزی و امنیت طبیعت است.

تعهد اخلاقی برای حفظ میراث طبیعی

با فرا رسیدن روزهای گرم و خشک شدن پوشش گیاهی، حفظ جنگل‌ها و مراتع، این میراث‌های سبز و بی‌جایگزین، به هوشیاری و مسئولیت‌پذیری همگانی گره خورده است. صیانت از این گنجینه‌های خدادادی نه تنها یک وظیفه زیست‌محیطی، بلکه پیمانی اخلاقی با آیندگان است تا با رعایت دقیق نکات ایمنی و ترویج فرهنگ پیشگیری، از خاکستر شدن قامت بلند درختان و دشت‌های فراخ جلوگیری شود. وضع قوانین بازدارنده برای آتش‌سوزی‌های عمدی و آموزش و فرهنگ‌سازی حفظ منابع طبیعی از سنین کودکی نیز از دیگر ضرورت‌هاست.