آیکون خبر

خبر کامل

نقد فیلم «کریسمس تلخ» پدرو آلمودووار: اخلاق، هنر و مرزهای خصوصی

بازگشت آلمودووار با «کریسمس تلخ»: تأملی بر اخلاق و هنر

«کریسمس تلخ» (Bitter Christmas)، جدیدترین اثر پدرو آلمودووار، فیلمساز نامدار اسپانیایی، بازگشتی پررنگ به سینمای اسپانیایی‌زبان است. این فیلم، با بهره‌گیری از رنگ‌های زنده، موسیقی پرشور و ملودرام‌های عمیق، به کاوش در خودافشایی‌های هنرمندانه می‌پردازد. با این حال، فاصله‌ای عاطفی در روایت، مانع از آن می‌شود که این اعتراف‌نامه سینمایی به‌طور کامل در دل مخاطب جای گیرد و تأثیرگذاری عمیقی داشته باشد.

آلمودووار در این اثر، بار دیگر به قلمرو شخصی و درونی خود قدم می‌گذارد. اما برخلاف فیلم تحسین‌شده‌اش «درد و شکوه» (Pain and Glory) که با صمیمیت و عریانی احساسی همراه بود، در «کریسمس تلخ» ساختاری متافیکشنال و دوپاره را برگزیده است. این فیلم روایتگر داستان هنرمندی است که فیلمنامه‌اش حریم خصوصی نزدیک‌ترین دوستانش را نقض می‌کند. نتیجه، اثری است شیک، پیچیده و عمیقاً شخصی که با تمام ظرافت‌های بصری و اجرایی‌اش، از نظر احساسی کمتر مخاطب را درگیر می‌کند.

پوستری از فیلم Bitter Christmas اثر پدرو آلمودووار

مقایسه با «درد و شکوه»: صمیمیت در برابر فاصله

«درد و شکوه» محصول ۲۰۱۹، یکی از بهترین و صمیمانه‌ترین آثار متأخر آلمودووار به شمار می‌رود. آنتونیو باندراس در آن فیلم نقش بدل کارگردان را ایفا می‌کرد و روایتش درباره خلاقیت، رنج جسمی، اعتیاد و حافظه، با صراحتی خیره‌کننده پیش می‌رفت. اما در «کریسمس تلخ»، آلمودووار با تقسیم شخصیت بدل خود به دو بخش – یک کارگردان درگیر نوشتن فیلمنامه و فیلم‌سازی خیالی که قرار است سوژه آن باشد – بار عاطفی اثر را کاهش می‌دهد و به جای صمیمیت، بر ساختار و پیچیدگی تمرکز می‌کند.

ویژگی‌های بصری و ساختار روایی

«کریسمس تلخ» پس از اولین فیلم انگلیسی‌زبان آلمودووار، «اتاق کناری» (The Room Next Door)، بازگشتی به سینمای اسپانیایی‌زبان است. این اثر همچون دیگر کارهای آلمودووار، ظریف، شیک و با دقت طراحی شده است. فیلم با ساختاری پیچیده در دو خط زمانی که بیست سال از یکدیگر فاصله دارند، همچون قطعات پازل کنار هم قرار می‌گیرد. بازی‌های درخشان از ترکیبی از چهره‌های آشنا و تازه‌وارد، سبک بصری چشم‌نواز و ملودرام پرتنش همراه با موسیقی باشکوه آلبرتو ایگلسیاس، از ویژگی‌های برجسته فیلم است.

با این حال، حضور مکرر نوشته‌هایی با فونت قرمز درشت روی صفحه که باید حذف یا بازنویسی شوند، گاهی این احساس را ایجاد می‌کند که فیلم بیش از حد روی کاغذ باقی مانده است. این امر باعث می‌شود که «کریسمس تلخ» هرچند برای آلمودووار تجربه‌ای کاتارسیس‌وار باشد، اما برای مخاطب فاصله‌دار و کمتر تأثیرگذار باقی بماند.

طراحی هنری و طنز ظریف

حتی آثار متوسط آلمودووار نیز از اوج کارهای بسیاری از فیلم‌سازان دیگر فراتر می‌رود. یکی از بزرگ‌ترین لذت‌های این فیلم، طراحی صحنه خیره‌کننده آنتشون گومس است؛ خانه‌هایی در فیلم به تصویر کشیده شده‌اند که بیننده آرزوی زندگی در آن‌ها را دارد. همراه با طراحی لباس‌های شیک پاکو دلگادو، رنگ‌های تند و دکورهای عجیب‌وغریب، لایه‌هایی از شخصیت‌ها را آشکار می‌کنند که خودشان پنهان نگه داشته‌اند.

فیلم همچنین طنزی ظریف و حتی نمایش طولانی‌ای از زیبایی مردانه دارد که همچون چشمکی از سوی فیلم‌سازی است که میل به لذت در او هنوز خاموش نشده، هرچند اضطراب‌ها سایه افکنده‌اند. اما با وجود این لحظات سرگرم‌کننده، «کریسمس تلخ» فیلمی غمگین است.

کشمکش درونی و شخصیت‌پردازی

فیلم تصویری اعتراف‌گونه از کارگردانی ارائه می‌دهد که می‌ترسد مخزن خلاقیتش رو به پایان باشد و درباره حق هنرمند برای تغذیه از رنج دوستانش، همچون یک «خون‌آشام تروما»، از خود بازخواست می‌کند. اما این کشمکش درونی چیز زیادی برای چنگ زدن مخاطب باقی نمی‌گذارد، هرچند لئوناردو اسبارالیا، بازیگر کاریزماتیک آرژانتینی که نقش بدل مستقیم آلمودووار، «رائول»، را بازی می‌کند، کم نمی‌گذارد.

اسبارالیا به این شخصیت دوپهلو گرما و همدلی می‌بخشد؛ مردی که وانمود می‌کند راضی و آرام است اما خود را در حبابی منزوی کرده است. او در ویلایی روشن و بزرگ زندگی می‌کند که کنار استخر آبیِ هاکنی‌وار قرار دارد؛ جایی که شریک جوان و وفادارش، «سانتی» (کیم گوتیرس)، شنا می‌کند. با این حال، نزدیک‌ترین محرم اسرارش «مونیکا» (آیتانا سانچس-خیخون)، دوست و دستیار دیرینه‌اش است که فهرست دعوت‌نامه‌های جشنواره‌ها را برای دریافت جوایز افتخاری، گاهی با دستمزدهای قابل توجه، برای رائول می‌خواند، اما او همگی را رد می‌کند.

شخصیت اصلی فیلمنامه او، در سال ۲۰۰۴، «السا» (باربارا لنی) است؛ فیلم‌سازی که از لقب «کارگردان کالت» چشم می‌چرخاند و توضیح می‌دهد که تنها دو فیلم ناموفق ساخته که طرفداران اندکی اما پرشور دارند و اکنون تبلیغات می‌سازد.

صحنه‌ای ابتدایی که در آن السا و شریک جوانش «بو» (پاتریک کریادو) برای پزشک بیمارستان توضیح می‌دهند «کارگردان کالت» یعنی چه، لحظه‌ای طنزآمیز و خوشایند است. پزشک السا را می‌شناسد، اما بو را نیز، از اجرای شهوانی‌اش در یک مهمانی مجردی. بو، که نام واقعی‌اش بونیفاسیو است، آتش‌نشانی است که به‌عنوان رقصنده نیز کار می‌کند. آلمودووار یک اجرای کامل از او در کلوب نشان می‌دهد؛ جایی که او با آهنگ «I’ve Seen That Face Before» از گریس جونز، می‌رقصد و جمعیت را به هیجان می‌آورد. اجرای بعدی او با آهنگ «Run Baby Run» از آماندا لیر، تأکید می‌کند که این فیلم همچنان یک اثر تمام‌عیار آلمودووار است. ملودرام گاهی به تلخی می‌گراید، اما خوشبختانه کارگردان هنوز علاقه‌اش به کمپ رترو را از دست نداده است.

غم‌انگیزی و الهامات موسیقیایی

مانند رائول و خود آلمودووار، السا نیز هنوز در سوگ مادرش است. او از میگرن‌های شدید و حملات پانیک رنج می‌برد و بو با نهایت توجه از او مراقبت می‌کند. در یکی از زیباترین لحظات، بو او را به خانه مجلل دوستش «گابریلا» (روسی د پالما) می‌برد؛ حضوری باشکوه که یادآور آلمودووار کلاسیک است. گابریلا که مدام در حال برگزاری مهمانی‌های باشکوه است، به السا نیمی از مسکن‌های قوی‌اش را می‌دهد و او را در اتاقی آرام می‌خواباند.

یکی از منبع‌های الهام محبوب آلمودووار، خواننده مکزیکی فقید چاولا وارگاس است؛ کسی که رانچراهای خام و دردآلودش بارها در آثار او برای تشدید احساسات به کار رفته‌اند (عنوان فیلم نیز از یکی از همین ترانه‌ها گرفته شده است). اینجا هم دوبار چنین اتفاقی می‌افتد: نخست وقتی مهمان مهمانی، «آمایا رومرو»، در اتاق گابریلا برای السا «Las Simples Cosas» را می‌خواند؛ و بار دیگر وقتی السا به دیدار دوستش «پاتریسیا» (ویکتوریا لوئنگو) می‌رود و او اجرای سال‌های پایانی «لا یورونا» را برایش پخش می‌کند.

اما این غم‌انگیزی باشکوه رانچراها با عمق احساسی روایت همراه نمی‌شود. تغییر لوکیشن به جزیره آتشفشانی لانزاروته، با مناظر گدازه‌های سیاه که باد رویشان نقش انداخته، با وجود زیبایی بصری، ساختار دوخطی فیلم را مکانیکی‌تر می‌کند؛ به‌ویژه وقتی السا نیز شروع به نوشتن فیلمنامه‌ای تازه می‌کند.

هم‌پوشانی زندگی و هنر

یکی از بهترین صحنه‌ها زمانی است که پاتریسیا، که گمان می‌کند شوهرش به او خیانت می‌کند، از اینکه السا مشکلاتش را سوژه فیلمنامه کرده، خشمگین می‌شود؛ به‌ویژه وقتی السا ارزیابی تندی از ازدواج او ارائه می‌دهد. خروج خشمگینانه پاتریسیا جا را برای ورود «ناتالیا» (میلنا سمیت)، دوست افسرده دیگری که پس از فقدانی ویرانگر به روستای کودکی‌اش بازگشته، باز می‌کند.

آلمودووار و تدوین‌گرش، ترسا فونت، گذار میان دو دوره زمانی را با روانی و ظرافت انجام می‌دهند. اما هم‌پوشانی زندگی و هنر، در نهایت، به نتیجه‌ای کم‌رمق می‌رسد. این در حالی است که یکی از پرتنش‌ترین لحظات زمانی رخ می‌دهد که مونیکا، پس از ترک کار برای مراقبت از شریک بیمار خود، النا، و بردن نسخه‌ای از فیلمنامه رائول، بازمی‌گردد و از بی‌رحمی او خشمگین است.

مونیکا او را به‌خاطر استفاده از شرایط تراژیک النا به‌عنوان سوخت دراماتیک سرزنش می‌کند. رائول دفاع می‌کند که این‌ها «کاملاً خیالی» است و او «زیادی واکنش نشان می‌دهد». این واکنش باعث می‌شود مونیکا او را به‌خاطر تنبلی خلاقانه‌اش تکه‌تکه کند. او حتی درباره سانتی نیز به او می‌تازد؛ کسی که به‌زعم او، رائول همان‌طور با او رفتار می‌کند که السا با بو: انسانی بدون هویت مستقل، فقط یک همراه عاشق.

سانچس-خیخون (که در «مادران موازی» نیز درخشان بود) در این صحنه‌های پرخشم، فوق‌العاده است؛ صحنه‌هایی که با صداقت بی‌پرده هنرمندی همراه است که به گذشته خود نگاه می‌کند. اما «کریسمس تلخ» همچون سازه‌ای تحلیلی و شکنجه‌وار به نظر می‌رسد؛ جایی که آلمودووار (معمولاً بخشنده‌ترین هنرمند) بیشتر در ذهن خود مشغول حل‌وفصل مسائل است تا اینکه مخاطب را به مشارکت در تجربه دعوت کند.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗