بازگشت بنزین سوپر به چرخه توزیع پس از سال‌ها محدودیت

بازگشت بنزین سوپر: تصمیمی حیاتی برای خودروهای مدرن

بر اساس اعلام رسمی، دولت به پالایشگاه‌های کشور دستور داده است تا تولید بنزین باکیفیت موسوم به «بنزین سوپر» را از سر بگیرند. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که از سال ۱۳۹۸ به بعد، به دلیل افزایش چشمگیر مصرف بنزین، فشار بر ظرفیت تولید داخلی و محدودیت‌های فنی در برخی پالایشگاه‌ها، عرضه این نوع بنزین در بسیاری از مناطق کشور متوقف یا به صورت محدود و مقطعی ادامه یافته بود.

چرا بنزین سوپر اهمیت دارد؟

بنزین سوپر از نظر فنی، سوختی با عدد اکتان بالاتر از بنزین معمولی است. عدد اکتان شاخص مقاومت سوخت در برابر احتراق زودرس یا پدیده «ناک» در موتور خودرو محسوب می‌شود. هرچه این عدد بالاتر باشد، سوخت در موتورهایی با نسبت تراکم بالا، عملکرد پایدارتر و مناسب‌تری خواهد داشت.

خودروهای مدرن‌تر، موتورهای توربوشارژ و وسایل نقلیه با فناوری پیشرفته‌تر، برای حفظ راندمان، کاهش استهلاک و جلوگیری از آسیب‌های فنی، به سوخت با اکتان بالاتر نیاز مبرمی دارند.

تاریخچه بنزین سوپر در ایران

تولید بنزین سوپر در ایران سابقه‌ای طولانی دارد که به دهه‌های پیش از انقلاب بازمی‌گردد:

• دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰: همزمان با توسعه صنعت نفت و گسترش فعالیت پالایشگاه‌هایی مانند پالایشگاه آبادان، تولید فرآورده‌های نفتی افزایش یافت. ورود گسترده خودروهای آمریکایی و اروپایی نیز نیاز به سوخت باکیفیت بالاتر را مطرح کرد.
• دهه ۱۳۷۰: پس از جنگ و آغاز بازسازی زیرساخت‌ها، کیفیت سوخت دوباره مورد توجه قرار گرفت. ورود خودروهای ژاپنی، کره‌ای و مونتاژی با فناوری جدیدتر، حساسیت نسبت به کیفیت بنزین را افزایش داد؛ این خودروها نسبت به سوخت کم‌کیفیت آسیب‌پذیرتر بودند.
• دهه ۱۳۸۰: بنزین سوپر تقریباً به یکی از سوخت‌های ثابت در جایگاه‌های کلان‌شهرها تبدیل شد و افزایش تعداد خودروهای خارجی و آگاهی عمومی، تقاضا برای آن را بالا برد.

چالش‌های تولید و عرضه بنزین سوپر

با وجود تقاضای رو به رشد، تولید بنزین سوپر در ایران همواره با محدودیت‌هایی همراه بوده است. تولید این نوع بنزین به فرآیندهای پالایشی پیچیده‌تر و در مواردی استفاده از مواد افزودنی خاص برای افزایش عدد اکتان نیاز دارد. به همین دلیل، بنزین سوپر نسبت به بنزین معمولی هزینه تولید بالاتری دارد و تولید مستمر آن به ظرفیت عملیاتی مناسب در پالایشگاه‌ها وابسته است.

اوج‌گیری مصرف و توقف عرضه

از اواخر دهه ۱۳۹۰ و همزمان با رشد شدید مصرف روزانه بنزین، فشار بر پالایشگاه‌ها افزایش یافت. عواملی چون:

• افزایش تعداد خودروها
• فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل
• قیمت پایین سوخت
• رشد سفرهای شهری و بین‌شهری
• نبود اصلاحات مؤثر در سمت تقاضا

این عوامل باعث شدند که مصرف بنزین در برخی مقاطع از ظرفیت تولید داخلی فراتر رود. در چنین شرایطی، اولویت پالایشگاه‌ها بر تأمین بنزین عمومی متمرکز شد و تولید بنزین سوپر که هزینه و حساسیت بالاتری داشت، کاهش یافت.

از سال ۱۳۹۸ به بعد، این روند تشدید شد و عرضه بنزین سوپر در بسیاری از شهرها متوقف یا به صورت محدود ادامه یافت. یکی از دلایل اصلی این وضعیت، کاهش ظرفیت واقعی تولید در برخی پالایشگاه‌ها و محدودیت در تأمین خوراک مناسب برای تولید بنزین با اکتان بالا بود.

آینده بنزین سوپر و چالش ناترازی

تصمیم اخیر دولت برای ازسرگیری تولید بنزین سوپر، تلاشی برای پاسخ به نیاز بخشی از بازار سوخت کشور است که به ویژه برای خودروهای جدیدتر با کمبود این نوع سوخت مواجه بوده‌اند. با این حال، این اقدام نباید به معنای حل مسئله اصلی در بازار بنزین کشور تلقی شود.

واقعیت این است که چالش اصلی، همچنان ناترازی میان تولید و مصرف بنزین است. تا زمانی که مصرف با شتاب بالا رشد می‌کند و ظرفیت پالایشی یا بهره‌وری مصرف متناسب با آن اصلاح نمی‌شود، هر تصمیمی برای افزایش کیفیت یا تنوع سبد سوخت، در معرض فشار تقاضا قرار خواهد گرفت.

پایداری این تصمیم به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است:

• توان پالایشگاه‌ها برای تولید مستمر
• دسترسی به مواد و افزودنی‌های مورد نیاز
• وضعیت فنی واحدهای پالایشی
• مدیریت مصرف بنزین در کشور

اگر ازسرگیری تولید بنزین سوپر صرفاً به عنوان یک اقدام مقطعی دنبال شود، نمی‌توان انتظار داشت که این سوخت دوباره به شکل پایدار و گسترده در جایگاه‌ها در دسترس باشد و نیازهای بلندمدت کشور را برطرف کند.