کشف حیرت‌انگیز: مغز در بیهوشی هم زبان را پردازش می‌کند و یاد می‌گیرد

فعالیت پنهان مغز در اتاق عمل

دکتر سمیر شِث، استاد جراحی مغز و اعصاب در دانشگاه بیلور، تأکید می‌کند: «مغز در حالت بیهوشی بسیار فعال‌تر از چیزی است که تصور می‌کردیم. حتی بیماران کاملاً بیهوش، جهان اطرافشان را تحلیل می‌کنند.» این مطالعه با استفاده از فرصتی نادر در اتاق عمل انجام شد؛ جایی که پژوهشگران با کمک الکترودهای فوق‌حساس نوروپیکسلز، فعالیت سلول‌های مغزی را در ناحیه هیپوکامپ (مرکز حافظه در مغز) بیماران مبتلا به صرع که تحت جراحی بودند، لحظه به لحظه ضبط کردند.

آزمایش‌ها و نتایج شگفت‌انگیز

این پژوهش شامل دو آزمایش کلیدی بود که هر یک نتایج قابل توجهی به همراه داشت:

• تشخیص صداهای غیرعادی: در آزمایش اول، صداهای تکراری پخش شد که گاهی با صدایی متفاوت قطع می‌شد. نتیجه حیرت‌آور بود: نورون‌های هیپوکامپ صداهای غیرعادی را تشخیص دادند و با گذشت زمان، واکنششان قوی‌تر شد. این نشان می‌دهد که مغز حتی در هنگام بیهوشی نیز قابلیت یادگیری دارد.
• پردازش ساختار زبان: در آزمایش پیشرفته‌تر، داستان‌های کوتاهی برای بیماران پخش شد. مغز در لحظه زبان را پردازش می‌کرد و قادر بود بین اسم، فعل و صفت تمایز قائل شود، آن هم بدون اینکه بیمار ذره‌ای هوشیاری داشته باشد.

پیش‌بینی کلمه بعدی: فراتر از هوشیاری

جالب‌ترین یافته این بود که مغز بیهوش تلاش می‌کند کلمه بعدی داستان را حدس بزند. دکتر بنجامین هِیدِن، استاد دانشگاه بیلور، توضیح می‌دهد: «ما می‌دانیم که این نوع پردازش پیش‌بینانه معمولاً در حالت هوشیاری اتفاق می‌افتد؛ اما اکنون فهمیدیم که این وضعیت در حالت ناهشیار هم رخ می‌دهد. این یعنی درک زبان و پیش‌بینی کلمه بعدی، اصلاً به هوشیاری نیاز ندارند.» این کشف نشان می‌دهد که هوشیاری احتمالاً نتیجه هماهنگی میان چندین ناحیه از مغز است، نه فقط فعالیت یک بخش خاص مانند هیپوکامپ.

کاربردهای عملی و شباهت به هوش مصنوعی

الگوی فعالیت مغز در این مطالعه شباهت قابل توجهی به نحوه عملکرد مدل‌های زبانی هوش مصنوعی دارد. این شباهت می‌تواند به درک بهتر پردازش اطلاعات هم در مغز و هم در هوش مصنوعی کمک کند. علاوه بر این، این کشف یک کاربرد عملی مهم نیز دارد: می‌تواند راه را برای ساخت پروتزهای گفتاری باز کند. این دستگاه‌ها به افرادی که پس از سکته مغزی توانایی صحبت‌کردن را از دست داده‌اند، کمک می‌کنند تا دوباره بتوانند حرف بزنند.

دکتر ویجی کاتلوویتس، نویسنده اول پژوهش، می‌گوید: «حالا می‌توانیم بپرسیم آیا می‌شود از این سیگنال‌های مغزی برای بخش‌های آسیب‌دیده مغز استفاده کرد یا خیر؟ این پرسشی است که اکنون می‌توانیم در رابطه با این ناحیه از مغز مطرح کنیم.»

آیا بیمار درد می‌کشد؟

شاید این سؤال به ذهنتان رسیده باشد که اگر مغز در بیهوشی این‌قدر فعال است، پس بیماران حین عمل جراحی درد را حس می‌کنند؟ پاسخ قاطع پزشکان به این پرسش، منفی است. امروزه، بیهوشی هم هوشیاری را از بین می‌برد و هم حس درد را. این مطالعه فقط پردازش زبان را نشان داده است، نه مسیرهای عصبی درد که با دارو کاملاً مسدود می‌شوند. بنابراین، بیمار دردی حس نمی‌کند.

محدودیت‌های پژوهش

پژوهشگران تأکید می‌کنند که این نتایج فقط برای یک نوع داروی بیهوشی به دست آمده و ممکن است درباره خواب عمیق یا کما صادق نباشد. همچنین، آن‌ها تنها یک ناحیه از مغز (هیپوکامپ) را بررسی کرده‌اند و رفتار سایر قسمت‌های مغز در این شرایط هنوز نامعلوم است.

بازنگری در مفهوم هوشیاری

دکتر شِث در پایان می‌گوید: «این پژوهش ما را وادار می‌کند که معنای هوشیاری را دوباره بررسی کنیم. مغز خیلی بیشتر از آنچه ما تصور می‌کنیم، پشت صحنه و بدون اینکه متوجه باشیم، مشغول کار است.»