خودکفایی صنعتی ایران؛ «قانون جهش تولید دانش‌بنیان» و نقش آن در کاهش وابستگی

پیشگامی ایران در خودکفایی صنعتی با «قانون جهش تولید دانش‌بنیان»

ایران، با تصویب «قانون جهش تولید دانش‌بنیان» در سال ۱۴۰۱، گامی بلند در مسیر خودکفایی صنعتی و کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی برداشته است. این قانون، با هدف رفع موانع تولید و تسهیل ورود فناوری‌های بومی به چرخه صنعت، بستر قانونی لازم را برای دستگاه‌های اجرایی فراهم آورده و مشوق‌های متنوعی در حوزه‌های مالیاتی، بیمه، گمرک و تأمین مالی ایجاد کرده است.

گذار به خوداتکایی با حمایت‌های قانونی

در گذشته، بسیاری از صنایع بزرگ کشور برای تأمین نیازهای فنی خود، به شدت به فناوری‌های خارجی وابسته بودند. اما اکنون، به گفته عبدالحسین بهرامی، رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، مسیر گذار به خودکفایی صنعتی با تکیه بر ظرفیت‌های این قانون هموار شده است.

معاونت علمی ریاست‌جمهوری در دولت چهاردهم با تمرکز بر اجرای کامل این قانون، گام‌های مؤثری برای کاهش ارزبری و خوداتکایی صنایع مادر برداشته است. متأسفانه سال‌ها عادت به استفاده از فناوری‌های خارجی در برخی صنایع نهادینه شده بود، اما امروز با ابزارهای حقوقی و مالی قانون جهش تولید، مسیر حمایت از تولید بومی به شکل جدی فعال شده است.

استراتژی‌های جدید دولت بر جلوگیری از واردات محصولات دارای مشابه داخلی متمرکز است. این رویکرد، با هدف تقویت تولیدات داخلی و کاهش خروج ارز، به سرعت در حال اجراست.

سازوکارهای قانونی برای حمایت از تولید بومی

بهرامی با اشاره به مواد ۱۰، ۱۱ و ۱۳ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، سه سازوکار اصلی را برای حمایت از تولید داخلی برشمرد:

• اعتبار مالیاتی: ارائه اعتبار مالیاتی به شرکت‌های فناور برای تشویق نوآوری و توسعه.
• حمایت از تولیدات «بار اول»: پشتیبانی از محصولاتی که برای اولین بار در کشور تولید می‌شوند.
• محدودیت واردات: اعمال محدودیت‌های جدی بر واردات محصولات دارای مشابه داخلی.

وی افزود که در کمیسیون ماده یک نیز سیاست جلوگیری از واردات به صورت عملیاتی دنبال می‌شود و طی یک سال اخیر، شاهد جایگزینی گسترده محصولات داخلی در صنایع بزرگ هستیم.

تحریم‌ها: کاتالیزور شکوفایی نوآوری

رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی، تحریم‌های بین‌المللی را به عنوان عاملی برای شکوفایی حوزه نوآوری در کشور دانست. به گفته وی، فشار خارجی به فرصتی برای توانمندسازی تبدیل شده است.

در حوزه‌هایی نظیر صنعت نفت و گاز، پیشرفت‌های چشمگیری حاصل شده است. به عنوان مثال، کاتالیست‌های پیشرفته و تجهیزات پیچیده‌ای مانند «فلنج‌های دیپ‌تور» که پیش‌تر وارد می‌شدند، اکنون توسط شرکت‌های ایرانی ساخته شده و حتی به بازارهای صادراتی راه یافته‌اند.

هدف نهایی، ایجاد اطمینان پایدار در صنایع است تا با مشاهده کیفیت و صرفه اقتصادی تولیدات دانش‌بنیان، ترجیح طبیعی خود را به سمت استفاده از فناوری‌های بومی سوق دهند و این امر به پایداری و رشد اقتصاد دانش‌بنیان کمک شایانی خواهد کرد.