بررسی و نقد دو کتاب مهم «بداهه‌پردازی در نمایش خلاق» و «اقتباس در تئاتر معاصر»

بررسی دو کتاب تخصصی تئاتر در نشست «عصری با کتاب»

نشست تخصصی «عصری با کتاب» در تئاتر شهر، به بررسی دو اثر مهم در حوزه تئاتر، «بداهه‌پردازی در نمایش خلاق» نوشته بتی سی کلر با ترجمه حسین فدایی‌حسین و «اقتباس در تئاتر معاصر» اثر فرانسیس ببیج با ترجمه مجید کیانیان، اختصاص یافت. این نشست با اجرای منوچهر اکبرلو و حضور جمعی از پژوهشگران، اساتید و هنرمندان برجسته تئاتر برگزار شد تا بستری برای نقد و گفت‌وگوی علمی پیرامون تازه‌های نشر در این عرصه فراهم آورد.

ضرورت نقد و ارتقای دانش در نشر تئاتر

منوچهر اکبرلو، مجری نشست، بر لزوم تداوم فعالیت‌های پژوهشی و نقد روش‌مند در تئاتر تأکید کرد. او هدف از این نشست را صرفاً رونمایی ندانست، بلکه ایجاد فضایی برای به چالش کشیدن کیفیت آثار منتشر شده عنوان کرد. اکبرلو همچنین به اهمیت تنوع در فرم‌های انتشاراتی اشاره کرد و افزود که علاوه بر کتاب‌های فیزیکی، باید به نشر تصویری و صوتی نیز توجه شود تا خلأهای آموزشی در حوزه تئاتر پر شود.

«در مواجهه با متون آموزشی، باید به تفکیک‌های مفهومی دقت کرد. به عنوان مثال، تفاوت تئاتر کاربردی که یک حوزه فرایندمحور است با نمایش خلاق که بر لحظه حال تمرکز دارد، بسیار حائز اهمیت است.»

بنیان نظری، پشتوانه اجرای صحنه‌ای

سعید اسدی، مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی ایران، با نگاهی کلان به شرایط اجتماعی و فرهنگی کشور، تاب‌آوری خلاقانه ایرانیان در مواجهه با بحران‌ها را ستود و تئاتر را نمادی از این میراث فرهنگی دانست. او به چالش‌های اقتصادی نشر اشاره کرد و از انتشارات نمایش به دلیل تولید مراجع علمی ارزشمند در این شرایط تقدیر کرد. اسدی بر ضرورت تحول در ساختار نشر و نقد کتاب تأکید ورزید:

• توسعه نشر الکترونیک و تولیدات دیجیتال: برنامه‌های گسترده‌ای برای نسخه‌های صوتی و تصویری در دستور کار است.
• تقویت حوزه نقد: نقد جدی و روش‌مند، عامل اصلی ارتقای کیفیت است و باید بستری برای نقد صریح و حتی بی‌رحمانه فراهم شود.

وی در پایان تأکید کرد که انتشار آثاری با تمرکز بر مبانی پدیدارشناسی و مفاهیم بنیادین مانند اقتباس و بداهه‌پردازی، خوراک اصلی جریان اجرایی تئاتر را تأمین می‌کند و بنیه نظری قوی‌تر، منجر به خروجی حرفه‌ای‌تر و ماندگارتر در صحنه خواهد شد.

جایگاه بداهه‌پردازی در نمایش خلاق

سیدحسین فدایی‌حسین، مترجم کتاب «بداهه‌پردازی در نمایش خلاق»، به اهمیت ثبت و انتشار آثار مکتوب در حوزه تئاتر کودک و نوجوان اشاره کرد. او مکتوبات را مهم‌ترین دستاورد و میراث ماندگار رویدادهای تئاتری دانست. فدایی‌حسین اظهار داشت که از سال ۱۳۸۵ و با فعال شدن دوباره دفتر تئاتر کودک و نوجوان، ۶۳ اثر تخصصی در این حوزه منتشر شده است.

او کتاب «بداهه‌پردازی در نمایش خلاق» را آغازگر جریانی نو در این حوزه دانست و توضیح داد که بداهه‌پردازی یکی از مهارت‌های اساسی در آموزش و اجرای نمایش است که بازیگر برای ارائه نقشی طبیعی و باورپذیر به آن نیاز دارد. مبانی این کتاب بر اساس متدها و تجربه‌های آموزش نمایش خلاق شکل گرفته و برای فعالان تئاتر کودک و نوجوان و علاقه‌مندان به آموزش‌های پایه‌ای تئاتر کاربردی است.

اقتباس در تئاتر معاصر و ضرورت بومی‌سازی

رحمت امینی، مدرس دانشگاه و پژوهشگر تئاتر، بر ارتقای کیفی منابع آموزشی تئاتر در ایران تأکید کرد و فعالیت‌های حسین فدایی‌حسین در گسترش دانش فنی و تئوریک تئاتر کودک و نوجوان را ستود. او تفاوت‌های بنیادین در رویکردهای آموزشی را تبیین کرد و تئاتر کاربردی را فرایندمحور و نه محصول‌محور دانست.

امینی با انتقاد از استفاده مستقیم از متون ترجمه‌شده بدون در نظر گرفتن بستر فرهنگی، بر ضرورت بومی‌سازی تمرینات آموزشی متناسب با زیست‌بوم فرهنگی ایران تأکید کرد. وی پیشنهاد داد که در چاپ‌های بعدی، تجربیات عملی مترجم و مؤلف در فضای آموزشی ایران به این متون افزوده شود تا پیوند میان نظریه و تجربه میدانی تقویت گردد.

مجید کیانیان، مترجم کتاب «اقتباس در تئاتر معاصر»، هدف از این پروژه را ارائه مسیری پالایش‌شده در تبیین مبانی پدیدارشناسی و نظریه اقتباس دانست. او تأکید کرد که پیشرفت در جریان اجرایی تئاتر نیازمند تغذیه مستمر از مباحث نظری و پژوهشی است. کیانیان در نگارش و ترجمه این آثار، تلاش کرده است تا از اصطلاحات متداول و کلیدواژه‌های قابل جست‌وجو در فضای دیجیتال استفاده کند تا فرآیند پژوهش برای دانشجویان و هنرمندان تسهیل شود.

درک درست از اقتباس و استانداردهای ویرایشی

بهرام جلالی‌پور، پژوهشگر و منتقد، با نگاهی تخصصی به مقوله اقتباس، بر درک درست از لایه‌های آن و تفکیک میان اقتباس وفادارانه، انطباق (آداپتاسیون) و دراماتولوژی تأکید کرد. او ویژگی ارزشمند کتاب «اقتباس در تئاتر معاصر» را تمرکز اختصاصی آن بر حوزه تئاتر دانست، برخلاف اکثر منابع موجود که نگاه سینمایی دارند.

جلالی‌پور به نقد فنی ساختاری کتاب پرداخت و با صراحت گفت که نشر تخصصی تئاتر نباید از استانداردهای ویرایشی غافل شود. او به نیاز به بازبینی جدی در ویرایش، افزودن زیرنویس‌های دقیق و معادل‌های لاتین برای اصطلاحات تخصصی، و اصلاح علائم نگارشی و غلط‌های تایپی در چاپ‌های بعدی اشاره کرد.

تعامل و همکاری در انتشارات نمایش

سیدجواد روشن، مدیر انتشارات نمایش، ضمن قدردانی از اساتید و پژوهشگران، از رویکرد انتقادی مطرح شده استقبال کرد. او اذعان داشت که با وجود تلاش برای رعایت بالاترین استانداردهای حرفه‌ای، همواره جای بهبود و ارتقا وجود دارد. روشن در پایان، بر اهمیت تعامل میان مولفان، مترجمان، تیم فنی انتشارات و مخاطبان تأکید کرد و ابراز امیدواری کرد که این رویکرد همکاری مشترک، منجر به تولید کتاب‌هایی در شأن جامعه علمی و حرفه‌ای تئاتر ایران شود.