روز جهانی بدون دخانیات؛ چرا هنوز دود از قاب‌ها بلند می‌شود؟

عادی‌سازی دخانیات؛ کلیشه‌ای که جان مخاطب را نشانه رفته است

امروز ۳۱ مه، مصادف با روز جهانی بدون دخانیات است؛ مناسبتی که فراتر از هشدارهای پزشکی معمول، فرصتی برای واکاوی حضور پررنگ دخانیات در فرهنگ عامه و آثار نمایشی فراهم می‌کند. در دهه‌های اخیر، استفاده از سیگار در سینما و شبکه نمایش خانگی به ابزاری برای شخصیت‌پردازی تبدیل شده است که پیامدهای آن به‌ویژه برای مخاطبان نوجوان نگران‌کننده است.

پیامدهای روانی و اجتماعی نمایش دخانیات

نمایش مکرر مصرف دخانیات در آثار نمایشی، مرز میان رفتارهای پرخطر و رفتارهای معمول را در ذهن مخاطب کمرنگ می‌کند. سازمان جهانی بهداشت در گزارش «فیلم‌های بدون دخانیات» هشدار می‌دهد که این تصاویر می‌تواند مصرف سیگار را به عنوان رفتاری پذیرفتنی در سبک زندگی جلوه دهد.

هرچه نوجوانان بیشتر تصاویر استعمال دخانیات را در آثار نمایشی ببینند، احتمال گرایش آنها به مصرف سیگار افزایش می‌یابد.

تجربه‌های جهانی و ضرورت بازنگری در تولیدات داخلی

در حالی که در برخی کشورهای همسایه، قوانین سختگیرانه‌ای برای نمایش سیگار در تلویزیون وضع شده و حتی شبکه‌های پخش‌کننده به دلیل تخطی از این قوانین جریمه می‌شوند، در بخشی از تولیدات شبکه نمایش خانگی ایران، سیگار به یکی از ارکان هویت شخصیت‌ها تبدیل شده است. این روند در آثار پرمخاطبی که در سال‌های اخیر تولید شده‌اند، به وضوح قابل مشاهده است.

جذابیت از عمق روایت می‌آید، نه دود سیگار

پرسش اساسی این است که آیا برای نمایش استقلال، جسارت یا روشنفکری، راهی جز استفاده از سیگار وجود ندارد؟ روانشناسان رسانه تأکید می‌کنند که فیلمسازان باید با بهره‌گیری از مشاوران متخصص، از ابزارهای خلاقانه‌تری برای عمق بخشیدن به شخصیت‌ها استفاده کنند. زمان آن رسیده است که صنعت سرگرمی با درک مسئولیت اجتماعی خود، برای ساختن شخصیت‌های ماندگار، از کلیشه‌های آسیب‌زای قدیمی فاصله بگیرد.