معمای مصرف بالای انرژی در صنایع خرد: از علت تا راهکار

تحلیلی بر چالش‌های ناترازی و اتلاف انرژی در صنایع کوچک

صنایع خرد و کوچک که ستون فقرات تولید در بسیاری از کشورهای جهان محسوب می‌شوند، در ایران با چالشی جدی تحت عنوان «شدت بالای مصرف انرژی» مواجه هستند. با وجود سهم ۹۰ درصدی این واحدها از کل واحدهای صنعتی کشور، داده‌های دقیقی از مصرف انرژی آن‌ها در دسترس نیست و اغلب در آمار کلی «سایر صنایع» پنهان می‌شوند.

چرا این صنایع انرژی بیشتری مصرف می‌کنند؟

بر اساس گزارش‌های فنی، شدت مصرف انرژی در صنایع خرد و کوچک ۳ تا ۴ برابر بیشتر از صنایع بزرگ (مانند فولاد و پتروشیمی) است. دلایل اصلی این ناترازی عبارتند از:

استفاده از تکنولوژی‌ها و ماشین‌آلات فرسوده
فقدان متخصصان مدیریت انرژی در واحدهای تولیدی
پایین بودن مقیاس تولید و عدم بهره‌گیری از صرفه‌های مقیاس

جدول پتانسیل‌های اتلاف و صرفه‌جویی

بخش مصرف‌کننده	سهم از مصرف برق	پتانسیل صرفه‌جویی	علت اصلی اتلاف
الکتروموتورها	۶۰ تا ۷۰ درصد	۱۵ تا ۲۵ درصد	فرسودگی و عدم استفاده از اینورتر
کمپرسورهای هوا	۱۰ تا ۱۵ درصد	۳۰ تا ۴۰ درصد	نشتی در خطوط لوله
سیستم‌های روشنایی	۵ تا ۱۰ درصد	۵۰ تا ۸۰ درصد	استفاده از لامپ‌های قدیمی
سیستم‌های حرارتی	۴۰ درصد (سوخت)	۲۰ درصد	عایق‌بندی ضعیف

راهکارهای اقتصادی و موانع پیش‌رو

تحقیقات نشان می‌دهد که بسیاری از راهکارهای بهینه‌سازی، بازگشت سرمایه‌ای کمتر از ۶ ماه دارند. تعویض لامپ‌ها، نصب تایمر و رفع نشتی‌ها از جمله اقدامات کم‌هزینه هستند. همچنین جایگزینی الکتروموتورهای قدیمی با موتورهای گرید IE3 می‌تواند مصرف برق کارگاه‌ها را تا ۲۰ درصد کاهش دهد.

صرفه‌جویی ۱۰ درصدی در سطح ملی در بخش صنایع خرد، ظرفیتی معادل تولید یک نیروگاه ۵۰۰ مگاواتی را آزاد می‌کند.

با این وجود، موانعی نظیر کمبود سرمایه در گردش، عدم آگاهی مدیران از میزان اتلاف انرژی و قیمت‌های یارانه‌ای انرژی، انگیزه‌های اقتصادی برای نوسازی تجهیزات را در این بخش تضعیف کرده است.